Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Historian zehar, erlijioak gizartean funtzio ugari bete ditu: komunitatearen batasuna sendotu, azalpen kosmikoak eta existentzialak eskaini, eta arau moralak ezarri. Hala ere, Ilustrazioaren ondoren eta modernitatean barrena, hainbat filosofo —Marx, Nietzsche eta Freud, “susmoaren filosofoak” deiturikoak— erlijioaren funtzio eta egiazkotasuna zalantzan jartzen hasi ziren.

Susmoaren filosofoen ikuspegia

Marxentzat, erlijioa “herriaren opioa” zen, sistemaren injustiziak ezkutatzeko eta klase zapalduek beren sufrimendua arintzeko. Testuinguru ekonomiko eta politiko batean ulertu behar da haren ikuspegia, non erlijioak egitura sozialen mantentzaile gisa jarduten duen. Nietzscheren ustez, “Jainkoa hil da”, eta horrek balio tradizionalen...

Gaitz Erradikala eta Gaizkiaren Hutsaltasuna

Alde

Arendten "gaizkiaren hutsaltasuna" kontzeptuak erakusten du pertsona arrunt batek ere gaitza egin dezakeela, pentsatu gabe eta aginduak itsu-itsuan betez. Hau oso garrantzitsua da gaur egungo gizartean, non askotan jendeak ez duen bere ekintzen ondorioetan hausnartzen. Beraz, Arendtek kontzientzia kritikoa eta pentsamendu autonomoa defendatzen ditu.

Kontra

Arendtek dio totalitarismoan sortzen den gaitza ez dela zigorgarria ezta barkagarria ere. Baina horrek giza eskubideen eta justiziaren oinarriak kolokan jar ditzake: zigorra eta barkamena funtsezkoak dira gizarte batean bizikidetza bermatzeko. Gizaki guztiak, baita gaizkileak ere, moralki aztertzeko eta epaitzeko gaitasuna duten izakiak dira.

Ondorioa

Arendtek...

XIX. eta XX. mendeetako pentsamenduaren sustraiak

XIX. eta XX. mendeetako filosofiak egungo pentsamenduaren sustraiak beregan dituela esan genezake; Marx, Nietzsche, Freud eta Darwin gabe ezingo litzateke garai honetako filosofia ulertu. Lehenengo hiru hauek “susmoaren filosofoak” bezala ere ezagunak dira; izan ere, hirurek zalantzan jarri zuten ordura arteko filosofiak emandako interpretazioa: gizakia subjektu autonomo, aske eta arrazionala delako pentsamendua ez dela erabat zuzena susmatuko dute.

Aurrekoa kontuan hartuz, bakoitzak pentsatuko du faktore irrazionalek sakonki baldintzatzen dutela giza arrazoimena eta askatasuna. Diagnostikatzen duten egoerari buelta eman behar zaiola iritziko dute guztiek:

1. Marx: Egitura ekonomikoa eta alienazioa

Marxen...

Eichmann eta Holokaustoa

Adolf Eichmann Holokaustoa diseinatu zuen nazi alderdiko kargu gorenetakoa zen. Gerra amaitzean Argentinara egin zuen ihes; bertan, Mossadeko komando batek bahitu eta Jerusalemera eraman zuen hegazkinez, nazioarteko legeak hautsiz, 1960an. Hurrengo urtean epaitu, erruduntzat jo eta heriotza-zigorra ezarri zioten, 1962an gauzatu zena.

Hannah Arendten analisia: "Eichmann Jerusalemen"

Eichmann Jerusalemen obran, Arendtek Eichmann gizaki arrunta dela argitu ondoren (ez da munstro maltzurra, ez antisemita amorratua, ez soziopata azkarra…), galdera honi erantzun nahi dio: nola da posible pertsona batek milaka pertsonaren heriotza agintzea?

Defentsaren argudioak

Pentsalariak Eichmannen defentsak erabilitako bi argudiori erreparatuko...

Hannah Arendt eta gaizkiaren hutsalkeria

Testu ulermenak.

1. Eichmann ez zen tuntuna, burugabea baizik, eta hori da bere jokabidearen gakoa. Bere burugabekeria ez da gauza ohikoa, nahiz eta ez den gaiztakeria sakon baten ondorioa. Hain zuzen ere, Jerusalemen egindako epaiketaren irakasbide nagusia hau da: arriskutsuagoa izan daiteke errealitatetik urrunduta dagoen pertsona bat, bere baitan sen gaiztoak dituen beste bat baino.

2. Eichmann ez zen pertsona bereziki gaiztoa, eta hori argi geratu zen bere epaiketan. Ez zuen gaiztakeriarako asmorik, eta bere jardueraren motibo bakarra aurrerapen pertsonala zen. Hala ere, desira hori ez zen gaizkia egiteko borondatetik sortzen. Izan ere, ez zekien benetan zertan zebilen, eta ez zuen egiten ari zenaren...

Simone de Beauvoir, XX. mendeko pentsalari eta idazle frantses ospetsua, feminismoaren historiako irudi gakoetako bat da. Bere lanik ospetsuena, "Bigarren sexua", emakumeen egoera soziala eta kulturala aztertzen du modu zorrotz eta sakonean. Lan honetan agertzen den teoria bat oso ezaguna egin da: "Ez da emakume jaiotzen, bilakatu egiten da". Esaldi honek feminismoan oinarri teoriko garrantzitsu bat markatu zuen.

De Beauvoirren Tesi Nagusia

De Beauvoir-ek adierazten du genero-identitatea, kasu honetan emakume izatea, ez dela biologikoki zehaztua jaiotzean, baizik eta gizarteak, hezkuntzak eta kultura zehatzek forma ematen dutela pertsona baten bizitzan zehar.

Feminismoaren Oinarriak eta Aurrekariak

• Simone de Beauvoirren tesiaren aldeko argudio

Aske al gara?

José Ortegak gogorarazten du gizakia izateak bizitza etengabeko zeregina dela jakitea inplikatzen duela; ez du balio izatea soilik, baizik eta izate horrek zer esan nahi duen ulertzea. Izaki tenporalak gara, bizirik gaudela ohartzean hilko garela ikusten dugulako. Denbora mugatua dugu, eta gure ekintzek eragina dute. Horrek laguntzen digu heriotzari nola aurre egin jakiten eta bizitzak zentzurik duen ala ez erabakitzen.

Gogoa eta gorputzaren arteko eztabaida

Dideroten gizakiaren definizioak gorputza eta arima bereizten ditu: materialtasuna (gorputza, desioak...) eta arimari lotutako arrazionaltasuna. Hiru jarrera nagusi hartu daitezke kasu honetan:

• Dualismoa: Arima gorputzari kontrajartzen zaio eta benetako identitatea da; desioak

Bitalismoa

Nietzschek badu susmo argi bat: Mendebaldeko kultura galbidea eta okerbidea izan da azken bi mila urtez geroztik. Mendebaldean eta bereziki Europan, etsipena, ahultasuna, onginahia... moduko balio moralak goresten dira bizitzaren kalterako. Nietzscheren ustez, bizitza eta mundua bere horretan onartzeko ezintasunak, mendebaldeko zibilizazioa mundu metafisikoak irudikatzera eraman duela eta haraindiko bizitzaren asmakizun horrek, bizitzatik bertatik urrundu du. Pentsalariaren ustez, Europaren norabide horren sorburua Greziako ilustrazioaren garaian gertatu zen, Sokrates eta Platonen garaian, hain zuzen ere. Aurretik, filosofiaren aro tragikoa deritzon garaian, bizitzaren pultsioaren araberako balioak goretsi ziren, baina Platonen dualismoak...

Hannah Arendt eta Giza Kondizioaren Hiru Jarduerak

Giza kondizioa liburuan, Hannah Arendtek gizakien oinarrizko hiru jarduerak aztertzen ditu: lana, fabrikatzea eta ekintza.

• Lana: Bizitzaren biziraupenerako beharrezkoa den jarduera.
• Fabrikatzea: Dimentsio artifiziala (soziala). Objektuen bidez mundua sortzeko daukagun modua da (ondasun material eta sinbolikoak). Gauza artifizialen mundua da, naturatik bereizten gaituena. Ez dira beharrezkoak bizitzeko, baina bai bizi garen mundua eraikitzeko (artifizialtasuna).
• Ekintza: Hiru oinarri ditu:
  1. Gizakiak berdinak garela onartzea.
  2. Hitz-askatasuna.
  3. Mundu komunaren zaintza.

Jaiotasuna eta Modernitatearen Erronka

Arendtek jaiotzea (ekintza bakoitza jaiotza bat da) bere pentsamendu politikoaren ardatz bihurtu zuen....

Totalitarismoaren jatorria eta gaitz absolutua

Hannah Arendtek totalitarismoa aztertzen du, bereziki nazismoa eta estalinismoa, eta horiek ekarri zuten gaitz absolutua azaltzen du. Totalitarismoa sistema politiko berria da, aurretik ezezaguna, eta giza duintasuna suntsitzen du.

Antisemitismoa eta inperialismoa sustrai gisa

Totalitarismoaren sustraiak antisemitismoan eta inperialismoan daude:

• Antisemitismoa: Europan indartu zen XVIII. eta XIX. mendeetan, eta juduak kanporatu nahi zituen.
• Inperialismoa: Herri batzuk beste batzuk baino handiagoak zirela zioen, eta horrek sarraskiak eta zapalkuntza justifikatu zituen.

Propaganda, izua eta kontrol erabatekoa

Lehen Mundu Gerraren ondoren, krisi ekonomikoak eta masa-gizarteak sistema tradizionalen aurka...