Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erlijioaren Funtzioa Historian eta Gaur Egun

Erlijioek historian gizartean izan duten funtzioa eta gaur egun duten lekua aztertzea garrantzitsua da. Kulturaren, moralaren eta komunitatearen oinarri izan dira, existentziarekin lotutako galderak erantzuten saiatuz. Filosofo askok aztertu dute erlijioaren eginkizuna eta bere bilakaera:

• Friedrich Nietzschek "Jainkoa hil da" esaldia erabili zuen modernitatearen eragina aztertzeko.
• Karl Marxek erlijioa "herriaren opioa" zela esan zuen.
• Max Weberrek modernizazioak erlijioaren garrantzia murriztu zuela adierazi zuen.

Kontrol Tresna Gisa Erlijioa

Nietzschek erlijioari egindako kritikan aipatzen duen bezala, erlijioa gizartea kontrolatzeko tresna izan da urte askotan zehar. Esaterako, gure aitona-amonak astero-...

Kultura-Kontzeptuak eta Aniztasuna

Hona hemen hainbat kultura-kontzeptu eta kultur aniztasunaren aurreko jarrerak:

Kultura-Kontzeptu Nagusiak

• Etnokentrismoa: Gaizki iruditzen zaizkien bestelako kultura-elementuak gutxiesten eta kritikatzen dituen jarrera. Beraien kultura dela ona uste dute.
• Arrazakeria: Gizatalde batzuk besteak baino maila goragokoak direla ustean oinarritzen den jarrera da. Pertsona bat baztertzea, arraza, erlijio edo kultura-maila dela eta, arrazakeria da.
• Xenofobia: Atzerrikoa edo arrotza den pertsona gutxiesten duen jarrera.
• Erlatibismo Kulturala: Bi kulturen ezaugarriak alderatzea edo baloratzea ezinezkoa dela aitortzen duen jarrera.
• Unibertsalismoa: Elkarrizketan oinarritutako jarrera. Tolerantzia eskatzen du. Printzipio batzuk

FEDEA ETA ARRAZOIMENA: EZAGUTZEKO SINETSI

Agustin fedearen (kristautasunaren) eta arrazoiaren (filosofiaren) arteko sintesia egiten saiatu zen. Agustinentzat, egia absolutua existitzen da eta fedeak eta arrazoimenak elkarlanean ezagutu dezakete. Fedeak arrazoia argitu eta egiarantz gidatuko du, eta arrazoiak fedearen edukiak argitzen lagunduko du: “Intelligo ut credam, credo ut intelligam” (“Sinesten dut ulertzeko, ulertzen dut sinesteko”). Beraz, arrazoimenak ezingo du bere kabuz egia ezagutu.

Agustinek bi ezagutza mota bereizten ditu, Platonen eragin nabarmenarekin:

• Ezaugarri sentikorra: ez da benetako ezagutza izango.
• Ezaugarri arrazoizkoa: objektu aldaezinen ezagutzari dagokiona. Honen barnean, bi maila bereizten ditu:
  • Zientzia-ezagutza:

Ezagutzaren Galderak Modernitatean

Testuak Modernitatean ezagutzaren interesa areagotzea aipatzen du, filosofiaren oinarrizko galderak berriro jorratuz: Egia ezagutzea posible al da? Zein gaitasunek bermatzen dute egiara iristea?

Arrazionalismoa: Arrazoiaren eta Metodoaren Garrantzia

Testuak Modernitateko arrazionalismoaren ikuspegia islatzen du, bereziki Descartesek bultzatutako ideia filosofikoetan oinarrituta. Arrazionalismoak adierazten du arrazoia dela egia ezagutzeko eta egiarako sarbidea bermatzeko tresna nagusia. Descartesen pentsamenduan, zalantza metodikoa erabiltzen da oinarrizko egiak aurkitzeko eta ezagutzaren ziurtasuna lortzeko.

Testuan aipatzen diren galderak arrazionalismoaren ardatz diren arazo nagusiak dira:

• Posiblea al da egia

Zoriontasuna eta Jainkoa ezagutzea: Frui Deo

Agustinen filosofia zoriona bilatzen du, eta horrek pentsalari eudemonista bihurtzen du; berak uste du bizitzaren azken helburua zoriontasuna lortzea dela, estoizismoan eta hedonismoan bezala. Agustinen arabera, benetako zoriona barne-bakearen bidez lortzen da (ataraxia), eta hori egia absolutuaren ezagutzarekin bakarrik lortzen da. Muturreko eszeptizismoa kritikatu egiten du: argudiatzen du ezin badugu ezer ziurtasun osoz ezagutu, ezin dugula ere ziurtatu ezagutza ziurrik ez dagoenik. Era berean, esaten du huts eginez gero gure hutsegiteaz konturatze hutsak ere erakusten duela gure existentzia eta egia ezagutzeko aukera.

Agustinek uko egiten dio Epikuroren desioaren ikuspegi materialistari, zeinak...

Zoriontasunaren inguruko hausnarketa filosofikoa

Mendebaldeko filosofian, zoriontasuna barne-egoera harmonioso gisa ulertzen da; iraunkortasun tenporala duen ongizate-sentimendu gisa, izaera iragankorra duten plazer-sentimenduez haratago. Datozen lerroetan, zoriontasunaren posibilitateari buruz jardungo dut. Nire tesia indartzeko, filosofiako bi figura handiren argudioak erabiliko ditut: San Agustin Hiponakoarenak eta Aristotelesenak.

San Agustin: Nahi dena eta infinitutasuna

Alde batetik, Agustinek dio zoriontasunak bi baldintza dituela: aurrena da "nahi duzuna edukitzea". Hori zoriontasunerako beharrezko baldintza da. Nahi duguna ez badaukagu, ez gara zoriontsu izango. Baldintza hori betetzea zaila, ia ezinezkoa bada ere (izan ere, nork dauka...

Arrazionalismoa: Ezagutzaren jatorria

Filosofian, epistemologia izeneko adarra arduratu da ezagutzaren jatorria edo iturria zein den argitzen. “Nola ezagutzen dugu?” edo “zerren bitartez eskuratzen dugu ezagutza?” bezalako galderak filosofiaren historian zehar hainbat autore erantzuten saiatu dira. Arrazionalisten ustez, arrazoia da ezagutza eskuratzeko iturri baliagarri bakarra.

René Descartes eta arrazionalismoaren ordezkariak

René Descartes (1596-1650) Frantzian jaio zen eta arrazionalismoaren sortzaile moduan ezagutzeaz gain, filosofia modernoaren aitatzat ere hartzen da. Edonola ere, korronte epistemologiko horren baitan beste bi filosofo hauek ere aipagarriak dira: Spinoza eta Leibniz.

Zalantza metodikoa

Descartesek, zentzumenek...

Egiaren eta Ezagutzaren Filosofia

Sarrera: Egiaren Bilaketa Aro Garaikidean

Egiaren eta ezagutzaren gaia filosofiaren ardatz nagusietako bat izan da betidanik. Egia bilatzeak gaur egun ere garrantzia handia du, bereziki informazioaren eta manipulazioaren aro honetan, non boterearen eta egiaren arteko harremanak eztabaida ugari sortzen dituen. Egia bilatzea gizakiaren izaeraren ezinbesteko parte bat dela esan daiteke, baina, posible al da egia absolutua lortzea?

Egia Ezagutzeko Aukera: Aldeko Argudioak

Ezagutza ahalmenek egiara iristeko bide desberdinak eskaintzen dituzte. Filosofo nagusien ikuspegiak:

• Hume (Enpirismoa): Zentzumen bidezko esperientziak dira gure ezagutzaren oinarria. Egia esperientziaren bidez bilatu eta aurkitzen da.
• Descartes (Arrazionalismoa)

Descartesen Arrazionalismoaren Ezaugarri Orokorrak

Arrazionalismoa korronte filosofiko moduan XVII. mendean ematen bada ere (arrazoiaren indarra eta lehentasuna ezagutza iturri gisa), ez da berria. Arrazionalismoa enpirismoaren gainetik dago. Jarrera hau aro modernoko filosofian ematen da (Descartes, Spinoza), baina, batez ere, Berpizkundetik aurrera indartuko da.

Arrazionalismoaren tesi nagusia: arrazoiaren buruaskitasuna (autosufizientea) ezagutza iturri gisa. Arrazoiaren jarduera hori ezin du ezerk mugatu.

Hona ezaugarri nagusiak:

1. Giza arrazoimenean erabateko konfiantza. Arrazoimena gizakiak egia aurkitzeko duen fakultate bakarra da. Hori da ezagutza berri fidagarriak lortzeko erabili behar den bidea. Egiazko ezagutza arrazoiak, adimenak, ematen

Descartesen Arrazionalismoa

Arrazionalismoa korronte filosofiko moduan XVII. mendean ematen bada ere, arrazionalismoaren gaia ez da berria. Jatorria Greziar filosofian du. Ezagutza arrazionalaren lehentasuna zentzumenezkoaren gainetik, jarrera hau modernitateko filosofian ematen da. Aro modernoko filosofia, batez ere, ezagutzaren teoriaz, epistemologiaz, arduratuko da.

Arrazionalismoaren Tesi Nagusiak

Arrazoiaren buruaskitasuna ezagutza-iturri gisa ezaugarri nagusiak dira:

1. Giza arrazoimenean erabateko konfiantza: Gizakiak egia aurkitzeko duen fakultate bakarra da. Hori da ezagutza berri fidagarriak lortzeko eta lotutakoa baieztatzeko erabili behar den arrazoimena. Descartesen hitzetan: "Soilik jo egiatzat modu argi eta ebidentean agertzen dena.