Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Descartes: Metodoa eta Ezagutzaren Oinarriak

9. "Lehena ez zen ez nuela ezer hartuko egiatzat...": Lehen araua ebidentzia da. Egia ez da froga esperimentalen bidez lortzen, ebidentzian baizik, «argia eta bereizia» denean. Hau da, gure arrazoiak berehala egiazkotzat hartzen duenean, dudarako aukerarik gabe, eta beste edozeinengandik bereizten denean. Bigarren araua analisia da (konplexutik sinplera murriztea); hirugarrena, sintesia (ezagutzen denetik ezezagunera abiatzea); eta azkena, arrazoibidea berrikustea.

13. "Nire ekintzean zalantzati ez irauteko...": Descartesek bere behin-behineko morala aurkezten du, bere sinesmen guztiak zalantzan jartzeko proiektu filosofikoa gauzatzen duen bitartean jokabidea gidatzeko.

18. "Ez dakit han egin nituen.

Existentzialismoa: Existentzia Esentziaren Aurretik

Existentzia giza esentziaren aurrekoa da. Hau da, lehenengo existitzen gara, eta gero definitzen dugu nor garen. Jaio baino lehen ez dugu ez esentzia ez izaerarik; hau da, ez gara ezer. Geroago, bizitzen hasten denean, gizakia bere erabakien bidez hasten da bere esentzia eraikitzen.

Gainera, ez dago determinismorik, ez dago paturik, eta ez dago aurretik markatutako etorkizunik. Hau da, ez dago bide finko bat; pertsona bakoitzak bere bidea egiten du. Beraz, etorkizuna gizakiaren esku dago. Azkenik, ez dago ezer gizakiaren gainetik. Bakoitzak bere bizitza eta bere izaera sortzen ditu, bere erabakien bidez.

Askatasuna eta Erantzukizun Kolektiboa

Gizakia aske izatera dago kondenatuta. Hau da, erabakitzera...

Filosofia Analitikoa eta Hizkuntzaren Analisia

Arazo filosofikoak hizkuntzaren analisiaren bidez ulertzeko, ezinbestekoa da filosofia analitikoaren ekarpena. Korronte hau XIX. mendearen amaieran sortu zen, eta bere helburua arazo filosofikoak argitzea da, hizkuntzaren, logikaren eta argudioen analisi zorrotzaren bidez. Filosofia analitikoak jarrera antimetafisikoa du, eta defendatzen du arazo filosofiko gehienak ez direla benetako arazoak, baizik eta hizkuntzaren erabilera okerraren ondorio. Horrenbestez, filosofiaren lana ez da teoria berriak sortzea, baizik eta hizkuntzaren nahasmenduak argitzea.

Ludwig Wittgenstein eta Hizkuntzaren Filosofia

Korronte honetako filosofo nagusietako bat Ludwig Wittgenstein da, eta haren pentsamendua bi garaitan...

Simone de Beauvoir eta feminismoaren oinarriak

Simone de Beauvoir (1908-1986) feminismoaren bigarren olatuko pentsalari nagusia izan zen, batez ere 1949an argitaratu zuen Bigarren Sexua lanari esker. Lan horren helburua emakumeak bere burua definitzeko gaitasuna berreskuratzea zen. Ordutik aurrera, feminismoa emakumeen zapalkuntza sostengatzen duten egitura sozial eta kulturalen kritika sakona izango da. Beauvoir existentzialismoaren barruan kokatzen da. Filosofia horren arabera, gizakiak ez du aurrez zehaztutako izaera edo natura finkorik; bere ekintzen bidez eraikitzen du bere burua.

Generoa eraikuntza sozial gisa

Emakumeari, aldez aurretik ezartzen zaio bere patua, naturala balitz bezala: pasibotasuna, ahultasuna, babesaren beharra… Nolakotasun...

Susmoaren Filosofoak: Marx, Nietzsche eta Freud

“Susmoaren filosofoak” izena Paul Ricoeur-ek eman zien Karl Marx, Friedrich Nietzsche eta Sigmund Freud-i. Hiru pentsalari hauek ideia komun bat dute: errealitatea ez da dirudiena, baizik eta azpian dauden indar ezkutuek baldintzatzen dute.

Karl Marx: Kapitalismoa eta Alienazioa

Marxek defendatzen du historia faktore ekonomikoek eta klase borrokak gidatzen dutela. Kapitalismoan, gizartea bi taldetan banatzen da:

• Burgesia: ekoizpen baliabideen jabea dena.
• Proletariotza: bere lana saltzen duena.

Harreman horrek esplotazioa sortzen du, langileak sortzen duen balioa jasotzen duena baino handiagoa delako. Gainera, alienazioa gertatzen da: langilea bere lanetik, sortzen duen produktutik eta bere izaeratik...

1. Kontraktualismoa

Kontraktualismoak dio Estatua pertsonen arteko akordio baten ondorio dela. Hasieran gizakiak natura-egoeran bizi ziren, estaturik eta legerik gabe. Egoera hori hobetzeko, gizarte-kontratua egin zuten.

Autore nagusien pentsamendua

• Thomas Hobbes: Natura-egoeran gizakia berekoia da eta gatazkak sortzen dira. Horregatik, jendeak botere handia ematen dio agintari bati segurtasuna lortzeko. Estatua absolutua da, eta ezin da matxinatu.
• John Locke: Gizakia askea dela eta eskubide naturalak dituela dio (bizitza, askatasuna, jabetza). Estatua eskubide horiek babesteko sortzen da, baina boterea mugatua izan behar da. Gobernuak ez baditu errespetatzen, herriak matxinatzeko eskubidea du.
• Jean-Jacques Rousseau: Gizakia berez ona da, baina

Sokrates eta norberaren ezagutza

• Sokrates: Biraketa antropologikoa. Gizakia aztertzen hasten dira. Helburua: Ongia bilatzea arimaren, pentsamendu kritikoaren eta norberaren ezagutzaren bidez. Arima da gizakiaren elementu nagusia; landuz gero, ondo jokatuko duzu.
• Metodoa: Gure burua ezagutu behar dugu (egia barnean bilatu, maieutika erabiliz) eta arima bertutearen bidez zaindu.

Platon: Dualismo antropologikoa

Gizakia bitan banatzen da:

• Arima: Ideien mundukoa (hilezkorra, inmateriala). Gure benetako izatea da.
• Gorputza: Mundu sentikorrekoa (hilkorra, materiala, inperfektua). Arimaren kartzela da.

Arimaren hiru zatiak

• Irritsua: Sabela. Grinak asetu (plazer materialak). Bertutea: Neurritasuna.
• Oldarkorra: Bihotza. Alde emozionala (ausardia, fideltasuna)

Erretorika eta Oratoria: Sofisten eta Sokratesen Ikuspegiak

Erretorika eta oratoria Antzinako Greziatik gaur egunera arte iraun duten kontzeptuak dira. Esate baterako, politikaren arloan oso presente daude, alderdi politiko bakoitzak herritarrak konbentzitu behar baititu beraiei botoa emateko. Hala ere, nahiz eta oso baliatuak izan, haien erabilera asko eztabaidatu izan da, eta galdera sortu da ea denok jakin beharko genukeen gaitasun bat ote den.

Sofisten Ikuspegia: Erlatibismoa

Alde batetik, sofisten ikuspegia dugu. Hauek erlatibismo moral eta epistemologikoaren aldekoak ziren; hau da, ez dago egia absolutu edo unibertsalik, iritzi desberdinak baizik. Horren adibide, garai edo kultura bakoitzaren arabera aldatzen diren sinesmenak aipatzen zituzten....

Vita Activaren Esparruak: Pribatua, Publikoa eta Soziala

Hannah Arendtek Giza Kondizioa lanean vita activa edo bizitza aktiboaren hiru jarduera nagusiak hiru esparru desberdinetan gauzatzen direla azaltzen du: esparru pribatuan, publikoan eta sozialean. Jarduera horiek hauek dira:

• Lana
• Fabrikazioa
• Ekintza

Arendten ikuspegitik, aro modernoan **espazio publikoaren gainbehera** gertatu da, batez ere arlo sozialaren sorrerarekin lotuta, eta horrek politika eta askatasunaren desintegrazioa ekarri du.

Arendtek, greziarrek erabiltzen zituzten oikos (pribatua) eta polis (publikoa) kontzeptuak oinarri hartuta, bereizten ditu bi espazio horiek:

Esparru Pribatua (*Oikos*)

Bizitzako beharrak asetzeko espazioa da, non nagusi diren aginte- eta obedientzia-harreman...

Existentzialismoa: Askatasunaren eta Existentziaren Filosofia

Existentzialismoa XIX. mendean sortu zen eta XX. mendearen bigarren erdiraino iraun zuen. Filosofo batzuen lanak deskribatzeko erabilitako terminoa da, baina inoiz ez da egon askatasun zabalik definizioaren inguruan. Hitza, historikoki, korronte filosofiko bat izendatzeko erabili da. Jean-Paul Sartre izan zen existentzialismoa beretzat hartu zuen lehen filosofoa.

Existentzialismo motak eta desberdintasunak

Existentzialismoaren barruan desberdintasun sakonak daude:

• Erlijiosoa: Errealitatea erlijioan aurkitzen dutenak (Unamuno, Jaspers).
• Atea: Jainkoak salbatzeko itxaropenik ez dutenak (Sartre, Beauvoir...).

Sartreren ekarpena eta gizakiaren askatasuna

Sartreren ekarpena existentzialismoaren...