Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Autonomia Morala

Kantek bere morala edo etika azaltzen du "Arrazoi Praktikoaren Kritika" idazlanean. Arrazoi hutsaren edo teorikoaren bidez, izana ezagutzen dugu; arrazoimen praktikoaren bidez, aldiz, izan behar duena. Arrazoi teorikoan ez ditugula lege naturalak objektuetan deskubritzen, eta a priori eraikitzen ditugula, arrazoi praktikoan gauza bera gertatzen da.

Kontzientzia Morala

Pentsaera kantiarraren arabera, kontzientzia moralaren existentzia dudaezinezkoa da. Gizakiak eredu batzuen arabera bideratzen eta neurtzen ditu bere ekintzak. Ekintza-eredu horiek ez dira esperientziaren zaggaiak, esperientziaren gidariak baizik.

Inperatibo Kategoriakoa

Kanten ustez, eginbehar unibertsala adierazten duen inperatiboak hiru ezaugarri bete behar ditu:...

Metodo Filosofikoak

Metodo Enpiriko-Arrazionala

Bi ezagutza mota bereizten ditu: zentzumenak eta adimena. Horren ondorioz, errealitateak bi maila ditu:

• 1. maila sentikorra: Zentzumenek ematen dizkigute datuak.
• 2. maila ulergarria: Gauzak zer diren eta zerk eragiten duen direna izatea aztertzen du.

Adimenak kategoria bidez azaltzen du hori; kategoria garrantzitsuena substantzia da (gauza konkretu bakoitzaren funtsezko oinarria). Izaki guztien artean komuna, unibertsala eta beharrezkoa den ezagutza du helburu: izakia izaki den aldetik.

Metodo Enpirista

Bi ezagutza iturri ditu: esperientzia eta arrazoimena. Ezagutzaren jatorria eta balioa zentzumen-esperientziatik datorrela uste du eta, horren ondorioz, ikerketarako indukzio-bidezko metodoa baliatzen...

1. Gizakiaren azken helburua: zoriontasuna

Gizakiaren azken helburua zoriontsu izatea da, hau da, zoriontasuna lortzea.

2. Arima hilezkorra eta morala

1. Platonen arabera, arima hilezkorra da. Eguneroko bizitzan jokabide moralek zentzua izan dezaten, arima hilezkorra izan behar du. Horrela, bizitzan jokabide eta jarrera onak izan dituztenak hil ondoren sarituak izango dira.

2. Komeni da pertsona ona izatea: arima iraunkorra denez, gorputza desagertzean (hiltzean) sari bat jasotzen dugu. Jokaeraren edo jarreraren araberako saria da: hil ondoren zoriontasuna lortzen dute onek, eta zigorra jasaten dute txarrek.

3. Saririk garrantzitsuenetakoa: berriro erreinkarnatu ez izatea —zorioneko uharteetan betiko geratzea. Reenkarnatzen jarraitzen dute pertsonak filosofo

Miletoko merkataritza-gunean, kultura ezberdinetako jendea biltzen zen portu batean, errealitatea azaltzeko mito desberdinak zeudela ikusi zuten. Mito guztiak ezin zirenez egia izan, arrazoimenaren bidez (logos) azaltzen saiatu ziren, irudimena alde batera utzita.

Mirespena eta Jarrera Filosofikoa

Filosofoek natura miresteko denbora izan zuten, esklaboei esker. Harridura sortu zieten fenomeno berriek (trumoiak, ekaitzak, jaiotzak), eta horrek zalantza eragin zien. Beren ezjakintasuna onartzea izan zen jarrera filosofikoa. Unibertsoan (cosmos) zegoen harmonia azaldu nahi zuten, jarrera kritikoari eutsiz eta etengabe galderak eginez.

Platon eta Jakintzaren Bilaketa

Platonek maitasuna eta jakintza konparatzen zituen, biek gizakiaren hutsune bat betetzen...

Platonen Filosofiaren Oinarriak

Platonen ekintza nagusia heziketa da: morala ikasi eta irakastea. Platonek idatzitako hiru lan garrantzitsu aipa daitezke: Protagoras, Errepublikako I. liburua eta Errepublika. Lan hauek zuzentasunaz, pedagogiaz eta metafisikaz arduratzen dira.

Garai hartan, jende guztia –kanpotarrak, emakumeak eta esklaboak– txarto tratatzen baziren ere, Platonek berdintasunaren aldeko ikuspegia izan zuen. Emakumeak esklaboen gainetik kokatu zituen, nahiz eta gizonena baino heziketa txarragoa jaso eta ginezeoetan bizi.

Erlijio eta Filosofia Eraginak

Orfismoa eta Pitagorikoak

• Orfismoa: Budismoaren eta pitagorismoaren eragina izan zuen. Arima ideien mundura pasatzeko prozesua da.
• Pitagorikoak: Haien arimari eta zenbakiei buruzko

Giza eskubideen ezaugarri nagusiak

Unibertsalak: Gizaki guztiek eskubideak izan behar dituzte, inor alde batera utzi gabe. Gizaki guztiak tratu berarekin tratatuak izan behar dira; ezin da egon pertsona bat bestea baino hobea denik.

Lehentasuna: Eskubide batzuek besteek baino garrantzi handiagoa dute, beraz, lehentasuna dute.

Preskribaezinak: Hau da, giza eskubide bat ezin da inolaz ere galdu; eskubide bati ez zaio epea amaitzen.

Besterenezinak: Eskubideak norberarenak dira, ezin dizkiozu zure eskubideak beste pertsona bati eman edo utzi. Adibidez, hauteskundeetan botoa eman behar baduzu, nik nire botoa eman behar dut eta zuk zurea.

Zatiezinak: Eskubideek guztiontzako garrantzi bera dute, ezin da haien esanahia negoziatu ezta aldatu ere. Eskubide...

Viktor Shklovski eta Formalismo Errusiarra

Viktor Shklovski Formalismo Errusiarraren autore nagusietako bat izan zen. Mugimendu horren helburua literatura objektu autonomo gisa aztertzea zen, egilearen bizitza, testuinguru historikoa edo ideologia alde batera utzita, eta testuaren barne-egitura eta tekniketan arreta jarriz.

Shklovskiren ustez, literatura ez da ideiak edo emozioak adierazteko tresna hutsa; forma bera da esanahiaren sortzailea. Horregatik, literaturaren azterketak prozedura artistikoak eta testuaren eraikuntza teknikoa aztertu behar ditu.

Desautomatizazioa eta Fabula

Bere ekarpen nagusia desautomatizazioaren teoria da. Gizakiok eguneroko errealitatea modu automatikoan hautematen dugu, ohiturak gidatuta. Literaturak automatismo hori...

Morala eta Etika

Morala latinezko mos hitzetik dator (ohitura) eta gizakiak bere erabakien eta ekintzen bidez sortzen duen ohitura eta jokabide multzoa da. Filosofian, moralak bizitza praktikoari egiten dio erreferentzia: zer egiten dugun eta nola jokatzen dugun. Askatasunarekin lotuta dago, gure ekintzen erantzule egiten gaituelako, eta galdera hauei erantzuten die: zer egin behar dut, nolako pertsona izan nahi dut eta nolako munduan bizi nahi dut? Morala, gainera, balioek, arauek eta printzipioek osatzen dute, eta hauek kultura eta denboraren arabera alda daitezke.

Etika grezierazko êthos hitzetik dator (izaera) eta moralari buruzko hausnarketa filosofikoa da; pentsamenduaren mailan kokatzen da. Ez du zuzenean jokatzen, baizik eta moralaren...

Wittgenstein eta hizkuntzaren analisia: Txillardegiren ikuspegia

Ludwig Wittgenstein XX. mendeko filosofia analitikoaren pentsalari garrantzitsuenetako bat izan zen. Bere lanak filosofiaren norabidea errotik aldatu zuen, hizkuntzaren azterketan oinarrituz. Vienako Zirkuluarekin eta logika modernoaren garapenarekin lotura estua izan zuen, hizkuntzaren mugak eta egiturak aztertzea filosofiaren zeregin nagusi bihurtuz.

1. Lehen etapa: Tractatus Logico-Philosophicus

Bere lehen etapako pentsamendua Tractatus Logico-Philosophicus lanean agertzen da. Bertan, hizkuntza eta munduaren arteko harreman isomorfikoa defendatzen du:

• Esaldiak errealitateko gertakarien “irudi logikoak” dira.
• Hizkuntzak soilik zentzua du errealitate posible bat adierazten duenean.