Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Postmodernitatean, egia tradizional eta absolutuak baztertzen dira, eta perspektiben aniztasuna baloratzen da. Hori horrela izanik, pentsamendu kritikoaren balioa funtsezkoa da gaur egungo gizartean, non informazioaren itsaso zabal batean murgilduta gauden. Hannah Arendten pentsamendua oinarri hartuta, pentsamendu kritikoaren beharrezkotasuna defendatuko dut.

Sare sozialak eta informazioaren krisia

Gaur egungo munduan, sare sozialek eta komunikabideek sekulako eragina dute gure iritzietan eta erabakietan. Horrek galdera garrantzitsuak planteatzen dizkigu:

• Benetan nahi duguna egiten dugu edo eraginda gaude?
• Saltzen den egia egiazkoa al da?

Pentsamendu kritikorik gabe, jende askok aurrez emandako informazioa besterik gabe irensten du, eta hori arriskutsua...

Bitalismoaren oinarrizko printzipioak

Bitalismoa existentzia erdigunean jartzen du. Funtsezko errealitatea bizitza da, baina ez zentzuz biologikoan:.

1. Bizitza sen, grina eta afektuen multzo dionisiakoa da, arrazoimenaren bitartez azaldu ezin dena (Darwin, Schopenhauer).
2. Bizitzaren baitan kontrakoen etengabeko borroka gertatzen da (Heraklito, Hegel). Jaiotza eta heriotza bizitzaren osagaiak dira, eta elkar nahasirik daude bizieran.
3. Bizitza etengabe eraldatzen ari da (Heraklito).

Nietzschen metodologia: genealogia eta psikologia

Bitalismoan oinarrituta, Nietzschek Mendebaldeko zibilizazioa kritikatzen du, bi metodo baliatuz:

• Metodo genealogikoa: mendebaldeko kulturaren gainbeheraren jatorria arakatzeko.
• Metodo psikologikoa: kulturaren oinarri diren erlijioaren,

Apolo eta Dioniso: Bi Jarrera Kontrajarri

Dioniso eta Apolo Greziar mitologiako bi jainko dira, kontrako esanahiak sinbolizatzen dituztenak. Nietzschek, Filologia Klasikoa ikasten ari zela, haien arteko gatazka aztertu zuen, eta bi bizimodu eta jarrera kontrajarri erakusten zituztela konturatu zen: Dionisosek jarrera tragiko-estetikoa irudikatzen du, eta Apolok, aldiz, jarrera zientifiko-arrazionalista.

Apoloniarraren eta Dionisiakoaren Ezaugarriak

Apolo ideal perfektuen, arrazoiaren eta argiaren jainkoa da; Dioniso, bere aldetik, mugagabearen, neurrigabearen, informearen, kaosaren eta irrika sexualen sinboloa da. Nietzscheren aburuz, bien arteko oreka eta lotura ezinbestekoa da bizitzarako, eta bietariko baten faltak bizitza ahuldu eta txirotu...

Botere-nahia eta betiereko itzulera

Botere-nahia: definizioa eta funtzioa

Nietzschek honela definitzen du botere-nahia: izaki bizidun guztiak beren burua gainditzera eta ingurunea menderatzera bultzatzen dituen oinarrizko indarra. Gizakiengan, nahimen hori kontziente bihurtzen da eta ezagutzaren eta sormenaren oinarri bihurtzen da. Ez dugu egia hutsagatik jakin nahi; errealitatea kontrolatzeko bilatzen dugu. Botere-nahia, beraz, eraldaketaren, hazkundearen eta autodeterminazioaren motorra da.

Gainditzearen ideia eta hierarkiak

Gainditzearen ideia (Überwindung) nahimen horren adierazpen gorena da; balio zaharrak suntsitzeaz gain, berriak sortzeko gaitasuna ere badakar. Ez dator bat tradizioen edo ezarritako moralen arauekin; aitzitik, bere bidea...

NIETZSCHE ETA SCHOPENHAUER: BIZITZA ETA NAHIA

Schopenhauerren ildoari jarraituz, Nietzscheren ustez, bizitza botere-nahia da: indar sortzailea, ugaltzeko eta irauteko errealitatearen gogo itsua. Schopenhauerren arabera, benetako errealitatea nahia da, errealitatearen agerpen guztietan dagoen irauteko nahia. Hala ere, nahi izatea sufrimenduaren iturburua ere bada, izan ere, bizitza beti da osatugabea eta denboraren baitakoa.

Schopenhauerren fatalismoak gizakia pasioetatik aldentzen du sufrimendua saihesteko, eta historia orainaldiaren errepikapena dela dio. Nietzschek, aldiz, bizitza goratu eta kulturaren zapalkuntzatik askatu nahi du. Izan ere, bere filosofia bitalista da: bizi-poza aldarrikatzen du, baina bizitza onartzea tragedia onartzea dela...

Arendt: Giza kondizioa eta espazio publikoaren gainbehera

In "Giza kondizioa", Hannah Arendt-ek tesia hau garatzen du: aro modernoan espazio publikoaren atzerakada gertatzen dela, batez ere arlo sozialen sorreraren ondorioz.

Pribatua (etxekoa) eta publikoa (oikos eta polis)

• Pribatua (etxekoa) eta publikoa (oikos eta polis — grezieraz):

Etxeko esparrua bizitzeko beharrak asetzeko mende dago. Espazio publikoan, ordea, gizakiek ekintzarako eta elkarrizketarako gaitasuna hedatzen dute. Aro modernoan, espazio horiei arlo sozialaren sorrera gehitu zitzaion. Arendt-ek uste zuen arlo sozialaren sortzeak espazio publikoaren gainbeherara garamatza. Arlo sozialean, botereak gizakia gizartearen baitan desagerrarazten du eta haren inguruko erabakiak hartzen...

Existentzialismoa: Giza Existentziaren Galderak

Existentzialismoa XX. mendeko filosofia korrontea da, giza existentziaren arazoei erantzuten diena: oinazea, heriotza eta askatasuna. Ilustrazioaren porrotaren eta mundu gerrek eragindako krisiaren testuinguruan garatu zen, gizabanakoaren existentzia erdigunean jarriz. Gizakia ez da esentzia finko baten araberakoa, baizik eta bere existentzia askean eraikitzen du.

Aitzindariak eta Pentsalari Nagusiak

Søren Kierkegaardek larritasuna eta fedea azpimarratu zituen, Nietzschek balio tradizionalak kritikatu eta bizitzaren aldeko jarrera aldarrikatu zuen, eta Husserlek subjektuaren kontzientzia ezagutzaren oinarritzat jo zuen. Martin Heideggerrek, bere Da-sein kontzeptuaren bidez, gizakia bere existentziaren...

Hannah Arendt eta Gaizkiaren Hutsalkeria

Bigarren Mundu Gerraren ostean, nazismoaren krimenak epaitzeko epaiketak egin ziren, horien artean Adolf Eichmannena. Eichmann Holokaustoko garraio-logistika antolatzeaz arduratu zen, eta 1961ean Jerusalemen epaitu zuten. Hannah Arendt pentsalariak epaiketa gertutik jarraitu zuen, eta bere Eichmann Jerusalemen lanean “gaizkiaren hutsalkeria” kontzeptua garatu zuen.

Eichmannen defentsa eta Arendten kritika

Arendten arabera, Eichmann ez zen munstro bat, ezta antisemitismo amorratua zuen psikopata bat ere, baizik eta burokrata arrunta, gogoeta sakonik egin gabe aginduak betetzen zituena. Bere defentsan, Eichmannek bi argudio nagusi erabili zituen: “Estatu Arrazoiaren” agindupean jokatu izana eta aginduak...

Ptolomeo eta geozentrismoa

Ptolomeok unibertsoaren eredua eman zuen. Uste zuen Lurra ez zela mugitzen eta unibertsoaren erdigunea okupatzen zuela; Eguzkia, Ilargia, planetak eta izarrak haren inguruan biratzen zirela pentsatzen zuen.

Geozentrismoa: Lurra unibertsoaren erdian dagoela eta izar zein planetak haren inguruan mugitzen direla dioen teoria da.

Koperniko eta heliozentrismoa

Kopernikok heliozentrismoaren bidez astronomiari ikuspegi erabat berria eman zion. Nahiz eta hasieran zalantzan jarri, bere teoria unibertsoaren funtzionamendua ulertzeko oinarria bihurtu zen eta Zientzia Iraultza piztu zuen.

Galileo Galilei

Berari esker, Jupiterren lau sateliteen existentzia aurkitu zen. Halaber, unibertsoan izar asko zeudela agerian utzi zuen.

Astrofisikaren

Enpirismoa: Ezaugarri Orokorrak

Enpirismoa XVII-XVIII. mendeetan Britainia Handian bereziki garatu zen filosofia-korrontea izan zen. John Locke, George Berkeley eta David Hume dira egile aipagarrienak.

Ezaugarri Nagusiak

• Esperientzia da ezagutzaren iturria: adimena esperientziaren edukien bitartez bete behar den arbel huts bat da (tabula rasa).
• Esperientzia bera da giza adimenaren muga: adimena ezin da elikatu beste ezertaz. Adimenean bete dezakegun guztia esperientziatik dator, esperientzia baita gure limitea. Ezagutza oro ideien ezagutza da. Hau da, esperientziaren ideiak eraiki egiten ditugu, eta hori izango da ezagutza.
• Arrazoia arrazoi kritikoa da (bere mugak eta posibilitateak aztertzen ditu), eta eduki metafisikoak, arrazoiaren mugetatik