Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Kirola: Nire Pasioa eta Bizimodua

Kirola definitu beharko banu, pasio hitza erabiliko nuke. Bai, pasioa: odola gorputzean zehar ponpatzeko gaitasuna duen griña; azaleko poro txikienek ere izerdi deritzon adrenalina hori kanporatzea lortzen duen irrika; eragina, bizitzeko modua, bizimodua. Argi dago, eta badakit, kirolari buruzko azalpen hau ez dela hiztegi zein entziklopedia batean aurki daitekeen definizio zehatza, eta askorentzat handitze edota metafora hutsa izan daitekeela. Baina, utz nazazue, hitz hauekin jarraitu aurretik, kirolari baten bizimodua gainerako bizidunen errealitatetik at dagoela aitortzen.

Saskibaloia: Sendabide eta Sakrifizio

Badira zortzi udaberri bizia aldatuko zidan ibilbidea hasi nuena, zortzi loraldi, saskibaloiaz gozatzen...

Haurrak eta Kirola: Entrenatzaileen Eragina

Gaur egun, haur gehienek hartzen dute parte kirol-talderen batean. Bizimodu osasuntsua bultzatu nahi dugunez, oso ongi iruditzen zaigu gure seme-alabak futbol- edo saskibaloi-talde bateko kide izatea. Baina, egon al zarete inoiz zuen seme-alaben partidak ikusten? Ba al dakizue zein den entrenatzailearen jarrera? Nik zer gertatzen den ikusteko aukera izan nuen lehengo astean.

Entrenatzaileen Jarrera Haurrekin

Entrenatzaileek gure haurrekin duten jarrera ez dela egokia uste dut. Iruditzen zait serioegi hartzen dutela futbolaren kontu hau, eta, teorian, helburua kiroltasuna bada ere, praktikan ez da horrela gertatzen. Ikusi nuenaren arabera, entrenatzaileari berdin zaizkio bitartekoak, baldin eta helburua...

Platon eta Hiri Ideala: Estatuaren Antolaketa Ideala

Platonentzat, etika eta politika beharrezkoak dira justizia lortzeko, hiri justu bat izateko. Hiru klase sozial proposatzen ditu, bakoitzak bere bertute eta funtzioarekin:

• Agintariak: Bertutea jakintza da, eta haien funtzioa era bikainean gobernatzea da.
• Zaindariak: Kemena dute ezaugarri, eta estatua babestea da haien egitekoa.
• Ekoizleak: Neurritasuna da haien bertutea, eta baliabide materialak ekoiztea dagokie.

Klase bakoitzak guztion ongizatea lortzeko bere funtzioa betetzen du, eta era honetan, harmoniak hiri ideala sortzen du. Hiri idealaren ezaugarriak honako hauek dira:

• Guztion ongia: Komunismo platondarra eta justizia.
• Proselitismoa: Estatu aristokratikoa.
• Emakumeen papera azpimarratzen du.

Epikureismoa

• Gure bizitzaren helburua ahalik eta plazer handiena lortzea da.
• Ondorioz, gizaki bertutetsua gizaki zoriontsua izango da.
• Baina mundu guztia ez dago ados zoriontasuna zer den definitzeko orduan; ezta plazer gehien sortzen duena zer den zehazteko orduan ere.
• Epikurorentzat guztiz asegarria den plazer bakarra giza xede nagusiak betetzen dituena da: hau da, plazer intelektuala.
• Baina gure zoriontasuna guztizkoa izateko, askatasuna behar dugu: ez dago aurredeterminaziorik, ez unibertsoan (patua, destinoa), ezta inguratzen gaituzten barne zein kanpo indarretan ere.
• Gizakiaren kezka-iturri bat beldurra da, baina zoriontsuak izateko beldur horretatik askatu behar gara. Horretarako, Epikurok proposatzen du:
  • Ez izan jainkoen beldurrik: izan ere,

Nietzschek proposamen antropologiko eta etiko bat egin zigun, hiru ataletan banatuta: botere-nahia, supergizakia eta betiereko itzulera. Proposamen hau Mendebaldeko kulturan arrazionalismoak eta metafisikak sortutako gainbehera gainditzeko egin zuen. Horretarako, esklaboen moralarekin hautsi eta bizitzari baietz esan behar zitzaion (supergizakia), arrazoiari horrenbesteko garrantzia eman gabe eta gorputzean, zentzumenetan... gehiago zentratuz (bitalismoa). Platonek, aldiz, gizakiari buruzko ikuskera dualista bat erakutsi zigun, beti ere arrazoia eta haren ahalmena goraipatuz. Oraingoan, bi filosofo hauen jarrerak sakonago konparatuko ditugu; izan ere, ikus dezakegunez, funtsean oso ezberdinak edo ia kontrakoak dira.

Platon eta Nietzsche: Gizakiaren

Marx-en alienazio kontzeptua, erlijiosoa eta ideologikoa barne, bere pentsamenduaren oinarrietako bat da. Marx-ek uste zuen gizakiaren funtsa lanean datzala, eta gizakiaren indar oinarrizkoena arrazoia dela. Haren ustez, gizakia bereizten duen ezaugarri garrantzitsuena ekoizteko duen ahalmena da.

Zergatik Alienatzen du Gizakia Lanak?

Gizakiak lan egitean eta lanaren bidez ekoizpen-jarduera garatzean, bere lanaren produktuetan proiektatzen da. Produktu edo ekoizkin bakoitzean bere barruko zerbait uzten du, bere irudimena. Gizakia naturan kanporatzean, natura humanizaturik geratzen da, eta langilearen nortasuna produktuan bertan geratzen da integraturik.

Historian Zehar Gertatutako Alienazio Prozesua

Historian zehar, ordea, gizakiek ez dute beren...

Kanten eta Humen Etiken Konparaketa

Kanten eta Humen etikak bi ikuspegi ezberdin eskaintzen dizkigute moralaren inguruan. Biak Ilustrazioaren garaiko pentsalariak izan arren, ondorio ezberdinetara iritsi ziren.

Arrazoia vs. Sentimendua

Humeren enpirismoaren arabera, arrazoiak ez digu esaten zer dagoen ongi eta zer gaizki. Beraz, morala ezin da arrazoimenean oinarritu, sentimenduetan baizik. Kantek ez du ukatzen sentimenduen edo grinen papera moralean, baina bere ustez, hauek dira azkenean zorigaitza ekartzen dutenak. Gizarteak aurrera egiteko eta progresua lortzeko, gizakien ekintzak arrazoimenean oinarritu behar dira.

Humeren ustez, arrazoimenak ez du gure jokabidea kontrolatzen, sentimenduak dira erabakitzaileak. Arrazoimenak egoera azter dezake,...

Nietzsche: Jaunen Morala eta Mirabeen Morala (XIX)

Mendebaldeko balio tradizionalak desagertzearen alde, eta balio berriak sortzearen alde.

Bi motatako pertsonak:

• Jaunak eta jaunen morala: Pertsona boteretsuak, indartsuak, ospetsuak. Aurre egiten diete arauei, masa izateari eta etengabeko borrokan eta arriskuan bizi ziren. Menperatzaileen morala: autonomoek, euren arau eta balio propioak sortu. Balioak: betebeharra, boterea, indarra, gogortasuna, diziplina eta konfiantza dira.
• Mirabeak eta mirabeen morala: Ahulak, mendekoak, plebeioak, arruntak, koldarrak, artaldea, masa dira. Ez du ausardiarik, ez indarrik haserrea kanporatzeko, horregatik, masa izateko beharra. Heteronomia: Ahuldadeen babesa aurkitzeko baliagarri zaizkien baloreak sustatu; errukia,

Etika Formalak eta Betebeharraren Etikak

• Arauak modu kategorikoan eginda daude (salbuespenik gabe):
  • Jokabidearen forma orokorra ezartzen dute (nola jokatu, ez zer egin behar dugun).
  • Jokabidea ona da, betebeharra errespetatzearen asmoarekin eginda badago, emaitza edozein delarik ere.

Kant

Hiru ekintza mota:

• Betebeharraren aurkakoak: Ez-moralak dira.
• Betebeharrarekin bat datozenak, baina interesak edo beldurrak eragindakoak: Ez dute balio moralik.
• Betebeharrarekin bat datozenak eta betebeharrari errespetuz egindakoak: Moralak dira.

• Nahimena da ekintza moralaren motorra; nahimen ona betebeharra betetzea da, bete behar baitu (baita norberaren interesen aurka ere).
• Autonomia: inperatibo kategorikoa norbanakoak aplikatzen duelako.
• Inperatibo kategorikoa: “Jardun

Berpizkundea eta Iraultza Zientifikoa

Berpizkundeak Erdi Aroarekin apurtzen du, eta pentsamendua sekularizatzen hasten da. Antzinako Grezian bezala, Berpizkundeko filosofoentzat gizakia izan da gai nagusia. Gizakiaren sormenean konfiantza handia dago, baita zientzian ere. Hurrengo mendeetako pentsalarientzat, ikerketan erabili zuten metodologia zientifikoa eredua izan zen.

Iraultza zientifikoa Kopernikotik Newtonera doan denbora da, eta autore klasikoak alde batera utzi eta naturaren zuzeneko azterketa metodoa erabiltzen da. Newtonen metodo induktiboak gailurra lortu zuen.

Guzti hau ikusten da:

• Politikan, Makiaveloren Printzea lanarekin; han, gobernariaren ezaugarriak deskribatu zituen.
• Erlijioan, aldaketak oso sakonak izan ziren, eta Luteroren