Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Zoriontasuna: Ikuspegi Filosofikoak

Zoriontasuna betidanik izan da eztabaidagai garrantzitsua erlijioaren eta filosofiaren esparruetan, batez ere garai helenistikoaz geroztik. Orduko pentsalariek zalantzan jarri zuten zoriontasunak zer esan nahi duen eta nola lor daitekeen, iritzi kontrajarriak plazaratuz. Epikuro eta bere eskola epikurearraren arabera, plazerrak eta bizitzaren atsegina bilatzeak zoriontasunerako bidea adierazten zuen, baina San Agustinek, ikuspegi kristau batetik, zoriontasuna Jainkoaren ezagutzan eta egia bilatzean zegoela defendatu zuen. Oinarrizko galdera, ordea, honakoa da: Zer behar dugu benetan zoriontsu izateko?

Epikuro: Plazerra eta barne lasaitasuna

Epikuroren ustez, zoriontasuna plazerra bilatzean datza, bereziki "aponia"

Agustin Hiponakoa: Filosofia eta Teologia

• Greko-erromatarrak politeistak ziren.
• Kristauak monoteistak ziren (Jainko bakarra).
• Pentsamendu platonikoa berreskuratu zuen Agustinek.
• Agustin Hiponakoak filosofiaren eta teologiaren arteko lehen sintesi handia sortu zuen.
• Helburua: zoriontasunaren bilaketa.

Fedea eta Arrazoimena: Ezagutzarako Sintesia

• Egia bakarra da, eta honek bakarrik egin zaitzake zoriontsu; horregatik, gizakiak hori lortu nahi du.
• Egiaren bilaketa ez da ezagutza metodoa bakarrik, bide espirituala ere bada.
• Jainkoak du egia osoa.
• Egiaren bilaketa aktiboa da: egia, fedea eta maitasuna lotzen ditu.
• Ezagutzaren teoria ziurtasunerantz bideratu zuen, gizakiak zoriontsu izango dela ziur jakin nahi duelako.
• Beraz, arrazoia eta fedea behar dira egia

Aristotelesen Antropologia: Gorputza eta Arima

Gizakia aztertzeaz gain, bi alderdiz osatuta dago: gorputza (materia) eta arima (forma). Baina hauek batasun bat osatzen dute, eta hilkorrak dira. Gorputza desagertzen denean, arima ere desagertzen da. Arima motorra da eta gorputza mugitua.

Arima Motak

• Hazkorra (Nutritiboa): Elikatzeko, hazteko eta ugaltzeko. Landareak, animaliak eta gizakiak.
• Sentipenezkoa (Sentikorra): Hautemateko, desioa, oroimena eta mugimendua. Animaliak eta gizakiak.
• Arrazionala: Adimena eta borondatea. Gizakiak soilik.

Etika Teleologikoa: Zoriontasunaren Bidea

Etika teleologikoa da; helburua ongiaren bidez zoriontasuna aurkitzea da. Zoriontasuna arrazoimenaren bidez aurki daiteke. Zoriontasuna arima maila bakoitzak bere funtzioa...

Zer da gizakia? Gorputza eta arima

Animaliek gorputza daukate, baina ez gizakia bezalako arima. Gizakiaren izatea arima da. Gizakiaren benetako arima edo goi mailako arima arrazoiarekin lotzen da, ideiak edo formak ezagutzeko gaitasunarekin. Arima betierekoa, ona eta hilezina da (formekin edo ideiekin konektatuta). Gorputza, aldiz, hilkorra, gaitzesgarria eta arimaren hilobia edo kartzela da. Gizakiaren ariman joera edo desio desberdinak daude; beraz, bere desio edo joeren arteko oreka, proportzioa edo harmonia lortu behar du.

Hiru arima motak eta hegodun gurdiaren alegoria

Arima arrazionala (zentzuzkoa, adimentsua): Bere joera, desioa edo maitasuna intelektoa, egia eta ontasunaren ideia/forma kontemplatzea da. Buruan kokatzen da.

Arima oldarkorra...

Aristotelesen Filosofia Politikoa

Gizakia animalia politikoa zela pentsatzen zuen, bizirauteko gizartean bizi behar delako. Bikaintasuna eta zoriontasuna bakarrik polisean lortu ahal zirela pentsatzen zuen, polisean bizitzea gizakien naturan zegoela pentsatuz. Aristotelesentzat polisaren helburua herritarren eudaimonia zen, hau da, bizitza moral eta intelektual bat.

Polisaren Garrantzia eta Gizarte Antolaketa

Berarentzat familia lehenengo komunitatea da, biologikoki familian sortzen delako gizakia; familiak bizitza ahalbidetzen du eta oinarrizko premiak asetzen ditu. Gero, hainbat familia sortzean, herrixkak sortzen dira, familiak ase ezin dituen premiak asetzeko. Bukatzeko, polisa hainbat herrixka batzean sortzen da, gizarte antolatu bat edo...

San Agustin Hiponakoaren Filosofia

Fedea eta Arrazoimena: Ezagutzeko Sinetsi

San Agustin Hiponakoaren kezka nagusia ez zen soilik egia bat aurkitzea, bihotza aseko zuen egia bat aurkitzea baizik, zoriontsu egin gaitzakeen egia bat aurkitzea.

• Hiponakoarentzat, egiaren bilaketaren abiapuntua ez dago kanpoan, barruan baizik. Egia gizakiaren baitan dago eta, beraz, gizakiak bere baitan bilatu behar du, eta, hor, egia aldaezinak aurkitzen ditu.
• Jainkoa da gizakia argiztatzen duena egia horiek ezagutzera hel dadin.
• Beraz, arrazoimenaren eta fedearen arteko erlazioari dagokionez, bere helburua horietatik abiatuta egia kristaua argitzea da. Horretarako, fedeak eta arrazoiak elkarrekin lan egiten dute.

1. Hasieran, arrazoimenak lagundu egiten dio gizakiari fedea

Ideien Teoria eta Ezagutzaren Kontzeptua

Ideien Teoria: Bi Munduen Dualismoa

Platonek Ideien Teorian, bi munduren existentzia proposatzen du: mundu hautemangarria eta ideien mundua. Mundu hautemangarria gure zentzumenekin hautematen dugun errealitate fisikoa da; aldagarria eta hilkorra da, eta horregatik ez da benetako errealitatea. Bestalde, ideien mundua hilezkorra eta iraunkorra da, zentzumenetatik haratago dago, eta bertan daude gauzen betiko ideiak edo esentziak. Adibidez, Platonen arabera, etxe guztiek "etxearen ideia" partekatzen dute; ideia hori da benetakoa, eta etxe fisikoak haren itzalak edo kopiak baino ez dira. Ideiek dira gauzen benetako izaera, eta guztien gainetik Ongia dago, ideia nagusia, Justizia eta Edertasun bezalako kontzeptuak...

Platonen Filosofia

Platonen Ikuspegi Politikoa

Platonen testu honetan, ideia nagusia da estatuaren ongizatea hiritarren banako nahiak baino garrantzitsuagoa dela. Hiriari onura ekartzea da helburua, eta horretarako, hiritar guztiek elkarlanean aritu behar dute, nahiz eta askotan behartuta izan. Hiritar bakoitzaren ekarpena ezinbestekoa da batasun politikoa eta soziala lortzeko. Hiritarrak ezin dira nahi duten moduan bizi, baizik eta estatuaren interesen arabera moldatu. Platonen ikuspegian, estatuaren batasuna da lehentasuna.

Ideien Teoria

Platon lehen filosofo sistematikoa izan zen, eta bere ikuspegi filosofiko guztien oinarrian printzipio bateratzaile bat dago. Printzipio bateratzaile hori Ideien Teoria da, eta Platonen Ideien Teoria ontologia...

Estatuaren Ongizatea eta Hiritarren Eginkizuna Platonen Filosofian

Platonen testu honetan, ideia nagusia da estatuaren ongizatea hiritarren banakako nahiak baino garrantzitsuagoa dela. Hiriari onura ekartzea da helburua, eta, horretarako, hiritar guztiek elkarlanean aritu behar dute, nahiz eta askotan behartuta izan. Hiritar bakoitzaren ekarpena ezinbestekoa da batasun politikoa eta soziala lortzeko. Hiritarrak ezin dira nahi duten moduan bizi, baizik eta estatuaren interesen arabera moldatu behar dira. Platonen ikuspegian, estatuaren batasuna da lehentasuna.

Platonen Ideien Teoria: Ontologia Dualista

Platon, lehen filosofo sistematikoa izanik, bere ikuspegi filosofiko guztien oinarrian printzipio bateratzaile bat ezarri zuen. Printzipio bateratzaile...

EPISTEMOLOGIA

Platonek ezagutzaren teoria ideien teoriaren bidez garatu zuen, bi mundu bereizi zituen: mundu materiala (etengabe aldatzen dena) eta mundu ulergarria (finkoa eta aldaezina). Mundu hauetako bakoitzari ezagutza-mota bat dagokio:

• Doxa edo iritzia: Sentimenen bidez lortutako ezagutza erlatiboa eta behin-behinekoa da.
• Episteme edo zientzia: Arrazoimenaren bidez lortutako ezagutza absolutua eta ziurra da.

Platonek uste zuen sentimenen bidez ezin dela ezagutza fidagarria lortu, iritzia baino ez. Sentimenen bidezko ezagutza (doxa) bi mailatan banatzen da:

1. Irudimena: Objektu fisikoen irudien bidez lortutako ezagutza (arteak).
2. Ustea: Objektu fisikoen azterketaren bidez lortutako ezagutza (zientzia fisikoak).

Ideien munduko egitateak ezagutzeko...