Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Pasioak eta Askatasuna Descartesen Filosofian

Descartesek giza askatasuna bere dualismo antropologikoaren bidez aztertzen du. Gorputza substantzia material eta mekanikoa da, lege fisikoen arabera funtzionatzen duena. Arima, berriz, substantzia pentsatzailea da, eta askatasunaren egoitza. Horrek esan nahi du gizakiaren askatasuna bere arrazoiaren bidez erabakitzeko gaitasunean oinarritzen dela.

Descartesentzat, animaliak automatak bezala funtzionatzen dute, arimarik eta beraz askatasunik ez dutelako. Giza ekintzak borondatezkoak dira, hau da, arimak kontrolatutako mugimenduak dira. Pasioak edo grinak, aldiz, gorputzean sortzen dira eta arimara iristen diren sentimendu edo emozioak dira. Adibidez, beldurra, plazera edo haserrea pasioak dira, eta...

Ezagutzaren Eztabaida Filosofia Modernoan

Europako modernitateak aldaketa nabarmena eragin zuen pentsamenduan. Ilustrazioaren eraginez, egia ezagutu ote daitekeen eta zein gaitasunen bidez lor daitekeen berriro eztabaidatu zen. Filosofo batzuek ezagutzaren existentzia defendatzen dute, esperientziaren bidez edo a priori eskuratu daitekeela adieraziz, baina beste batzuek, aldiz, ezagutza unibertsala eskuratzea ezinezkoa dela diote.

Ezagutza defendatzen duten filosofoak

• Platon: Mundu ulergarria eta mundu sentigarria bereizten ditu. Haren ustez, ideiak betierekoak eta aldakaitzak dira, eta izpirituak anamnesiaren bidez gogoratu behar ditu, egiazko ezagutza ez baita esperientziaren emaitza, ideia horien oroitzapena baizik.
• Agustin Hiponakoa: Giza arrazoia

Arrazionalismoaren ezaugarriak

Arrazoiari garrantzia ematen dion korronte filosofikoa da arrazionalismoa, Descartesen filosofiaren oinarria. Descartes XVII. mendean bizi izan zen, Aro Modernoaren hasieran. Descartesen testuingurua aztertzean, kontuan izan behar ditugu eszeptizismoa, arrazionalismoa eta enpirismoa. Eszeptizismoak, XVI-XVII. mendeetan nagusitu zen korronte filosofikoak, egia ezin dela ezagutu defendatzen du. Descartesek eszeptizismoa gainditu eta egia ukaezin bat aurkitu nahi du, horretarako zalantza metodikoa erabiliz. Arrazionalismoa eta enpirismoa elkarren aurkako bi korronte filosofiko nagusi izan ziren. Arrazionalismoaren arabera, arrazoia da ezagutzaren iturria. Enpirismoaren arabera, ordea, ezagutzaren iturria esperientzia...

Berpizkundea eta Zientzia Iraultza

Berpizkundearen Ezaugarri Orokorrak

Berpizkundea

Italian XIV. mendean sortu eta Europa osora XV-XVI. mendeetan zabaldutako mugimendu kulturala da. Berpizkundearekin hasi zen pentsamendu modernoa. Erlijioa, artea, politika, zientzia, gizakia eta mundua ulertzeko modu berri bat garatu zen.

Antzinako greziar-erromatar balio klasikoetara itzultzea zen helburu nagusia, kultura horrek gizakiari emandako eta Erdi Aroan ahaztutako aukerak berreskuratzeko. Ezagutza eta aurrerapena lantzen dira, Erdi Aroko dogmatismotik urrunduz.

Erdi Aroko teozentrismoa (Jainkoa erdigune) antropozentrismoak ordezkatzen du: gizakia bilakatzen da kreazioaren erdigune eta funtsezko aztergai. Gizakiaren arrazoimenaren autonomia aldeztu zen,...

Kanten Kritizismoa: Hiru Galderak

Kanten kritizismoa hiru galderatan laburbiltzen da:

• Zer ezagut dezaket?
• Zer egin ahal dut?
• Zer itxaron dezaket?

Zer ezagut dezaket?

Galdera honek giza ezagutzaren muga aztertzea du helburu. Kantek bi osagai garrantzitsu bereizten ditu: alde batetik, esperientzia (a posteriori) eta bestetik, apriorizko ezagutza, hau da, arrazonamendua, datu materialak ematen dizkiguna. Iraultzaren ikuspegitik, Kantek subjektua objektuaren aurrean kokatzen du, eta horregatik, ezagutza lortzeko esperientzia eta arrazoia behar dira. Horrela, metafisika alde batera uzten du, eta ezagutza esperientziaren muga ezartzen da.

Zer egin ahal dut?

Galdera honek moralari buruzko ikuspegia jasotzen du. Kant-ek adierazi zuen morala kategorikoa eta...

Kant eta Ilustrazioa: Arrazoiaren Erabilera Publikoa eta Pribatua

Kantek Arrazoiaren Erabilera Publikoa eta Erabilera Pribatua kontzeptuak aztertzen ditu “Zer da Ilustrazioa?” eta “Historiaren Filosofia” obretan. Filosofia kantiarraren arabera, arrazoiaren erabilera publikoa beti izan behar da askea, hau da, pertsona batek arrazoiaren erabilera publikoan adieraz dezake bere iritzia eta kritika egiten duenean, gizarteari eta historiari eragiteko asmoz. Erabilera publikoa gizateriaren aurrerapenerako eginkizun bat da, eta eskubide bat ere badela dio Kant-ek.

Aldiz, arrazoiaren erabilera pribatua mugatu egin behar da. Hau da, pertsona batek ezin du bere ezagutza edo kritika egokiak egitea arlo jakin batean, bere lanbidearen inguruan adibidez,...

Agustinen Zoriontasunaren Kontzeptua

Zoriontasuna du helburu Agustinen filosofiak. Horregatik, eudemonista zela esan daiteke. Hala ere, Hortensius liburua irakurri eta kristau bihurtu ostean, zoriona plazerretan ez dagoela defendatu zuen, baizik eta naturaz gaindiko maila batean dagoela.

Zoriontasunaren Bideak eta Oztopoak

• Zoriona lasaitasun espiritualean (estoikoen ataraxia) datza, eta hori egia absolutua edukitzean bakarrik lor daiteke. Agustinen ustez, eszeptizismo erradikala ezinezkoa da: zalantzak berak pentsatzen eta zalantzan dagoen izakiaren existentzia eskatzen du. Egia hori ebidentzia ukaezina da: “Si fallor sum”.
• Epikurok bezala, desiraren eta zorionaren arteko harreman estua planteatuko du Agustinek. Hala ere, gizakia, premiaz eta

Greziako Eskolak eta San Agustin

Greziako eskolak: Platonek eta Greziako eskoek eragin handia izan zuten San Agustinengan. Greziako eskolen barruan epikureismoa, estoizismoa eta neoplatonismoa daude.

Epikureismoa

Epikureismoa: Epikurok (K.a 341-270) sortutako Lorategia eskolan emakumeak onartzen ziren beste eskoletan ez bezala. Epikuroren ustez, gizaki jakintsuak ez du politikan parte hartu behar. Adiskidetasuna eta askatasun pribatuak balioesten dira, konpromiso politikoa alde batera utziz. Jakintsuak autarkia lortzen saiatu behar du, eta autarkiaren bitartez, ataraxia deritzona, hau da, beldur, min eta kezkarik gabe. Hau hiltzen zarenean gertatzen da. Epikuroren aburuz, minak baztertu, eta plazerrak konbinatu behar dira, plazer baketsua eta...

Ilustrazioaren Ezaugarri Nagusiak

Arrazoiaren Eredu Berria

Ilustrazioaren barruan, hiru arrazoi mota sortu ziren: kritikoa, enpirikoa eta autonomoa. Arrazoi kritikoa bi zentzutan aplikatzen da:

• Arrazoiaren kanpoko kritika, arrazoiaren kanpoko autoritateen aurka zuzenduta (tradizioa, autoritatea, etab.).
• Arrazoi enpirikoa: esperimentatutako datu partikularretatik lege orokorretara doa; esperientzia bidez azal daitekeena bakarrik hartzen da zientifikotzat.
• Arrazoi autonomoa: tradizio edo autoritateetatik askatutako arrazoia da, eta horrela ezartzen da arrazoiaren autonomia printzipioa.

Aurrerapenaren Ideia

Garapen zientifiko-teknikoak munduari buruzko ikuskera positiboa eman zien ilustratuei, eta hortik sortu zen aurrerapenaren fedea.

Askatasuna

Ilustratuentzat,...