Platon eta Aristotelesen Filosofia: Estatuaren Batasuna, Ideien Teoria eta Hilemorfismoa

Estatuaren Ongizatea eta Hiritarren Eginkizuna Platonen Filosofian

Platonen testu honetan, ideia nagusia da estatuaren ongizatea hiritarren banakako nahiak baino garrantzitsuagoa dela. Hiriari onura ekartzea da helburua, eta, horretarako, hiritar guztiek elkarlanean aritu behar dute, nahiz eta askotan behartuta izan. Hiritar bakoitzaren ekarpena ezinbestekoa da batasun politikoa eta soziala lortzeko. Hiritarrak ezin dira nahi duten moduan bizi, baizik eta estatuaren interesen arabera moldatu behar dira. Platonen ikuspegian, estatuaren batasuna da lehentasuna.

Platonen Ideien Teoria: Ontologia Dualista

Platon, lehen filosofo sistematikoa izanik, bere ikuspegi filosofiko guztien oinarrian printzipio bateratzaile bat ezarri zuen. Printzipio bateratzaile hori ideien teoria da. Platonen ideien teoria ontologia dualistan oinarritzen da. Berak izatea bi mundutan banatu zuen: batetik, ideien mundua (mundu ulergarria) eta, bestetik, mundu materiala (mundu sumagarria). Mundu ulergarriko osagaiak ideiak dira, eta mundu materialekoak sentimenen bidez hautematen diren objektuak. Mundu materiala etengabe aldatzen denez, Platonen iritziz, ideiak dira benetako errealitatea, eta mundu sumagarriko objektuak ideien kopiak dira. Ideiak ez dira soilik pentsamenduak, baizik eta existitzen diren entitate metafisikoak. Mundu sumagarrian ikus daitezkeen gauzak ikusi, entzun, dastatu, usaindu eta ukitu egiten ditugu. Ideiek ematen diote izatea gauza materialei; adibidez, zaldiaren ideia da zaldi bat izateko arrazoia. Platonen arabera, ideiak unibertsalak, perfektuak, bakarrak, materiagabeak, aldaezinak eta betierekoak dira, eta objektu naturalen zergatia azaltzen dute.

Platonen Arimaren Teoria: Arrazoia, Pasioak eta Bertutea

Platonek dio gizakia bi atal nagusiz osatuta dagoela: gorputza eta arima. Gorputza materiala eta hilkorra da, mundu sumagarriaren parte; arima, berriz, ez-materiala eta hilezkorra, ideien mundutik etorria. Arima gorputzarekin bat egitean, bere jatorrizko ezagutzak ahaztu egiten ditu, eta horiek berreskuratzeko "anamnesia" deritzon oroimen-prozesua behar da. Platonek arimaren hiru zati bereizten ditu:

• Arima iritzeskorra: sabelean kokatzen da eta ugalketarekin eta biziraupenarekin lotuta dago.
• Arima suminkorra: bihotzean dago eta ausardia edo koldarkeria bezalako pasioekin lotuta dago.
• Arima arrazionala: buruan kokatzen da eta arrazoia eta nahimena kudeatzen ditu.

Platonek uste du arima arrazionalak nagusi izan behar duela, eta bertutea arimaren zati guztiak orekaz funtzionatzen dutenean lortzen dela. Mito baten bidez, Platonek gizona zaldi zuri eta beltz batek tiratutako gurdi hegadun batekin alderatzen du: zaldi zuriak arima suminkorra irudikatzen du, beltzak arima iritzeskorra, eta gidariak arima arrazionala. Zuzentasuna, bai pertsonan bai gizartean, arimaren hiru zati hauen arteko orekan datza.

Aristotelesen Kritika Platonen Ideien Teoriari: Hilemorfismoaren Sarrera

Aristotelesek Platonen Ideien Teoriari kritika egin zion hilemorfismoaren bidez, eta horrek eragin handia izan zuen bere filosofiaren garapenean. Platonek ideia edo forma perfektuak errealitatearen oinarritzat hartzen zituen, eta mundu sentikorra horien kopia akastuntzat. Aristotelesek, ordea, ideiak eta objektu sentikorrak ezin zirela bereizi uste zuen. Haren arabera, ideiak edo formak ez zeuden mundu abstraktu batean, baizik eta objektu konkretuetan bertan. Horrek esan nahi du forma objektu bakoitzaren barnean dagoela eta ez aparteko mundu batean. Beraz, errealitatea eta forma lotuta daude, eta esperientzia praktikoari garrantzia ematen dio.

Aristotelesen Hilemorfismoa: Materia, Forma, Potentzia eta Aktua

Aristotelesek substantziaren ideia berritu zuen "hilemorfismoaren" bidez, hau da, substantzia materia eta formaren bateratze gisa ulertzen du. Materia berez zehaztugabea da, baina forma da materia substantzia konkretu bihurtzen duena. Adibidez, buztin puska bat ez da ezer bere forma gabe; buztinak itxura bat hartzen duenean bihurtzen da zerbait konkretu. Horrez gain, Aristotelesek potentzia eta aktua bereizi zituen: potentzia zerbait izan daitekeena da, eta aktua zerbait konkretu bihurtzen den unea. Munduko mugimendua azaltzeko, "lehen motor higiezina" kontzeptua garatu zuen, eta hori Jainkoa da, mundua mugiarazten duen entitate aldaezina.

Aristotelesen Lau Kausak: Errealitatearen Ulermena

Aristotelesek substantziak lau kausa behar dituela adierazi zuen: kausa materiala (materia), kausa formala (esentzia), kausa efektiboa (egilea) eta kausa finala (helburua). Kausa horiek ulertzeak gauzen esentzia ezagutzea ahalbidetzen du, eta zientzia benetan ulertzeko oinarria da.