Ilustrazioa eta Kant: Arrazoimenaren Garaia

Ilustrazioaren Ezaugarri Nagusiak

Arrazoiaren Eredu Berria

Ilustrazioaren barruan, hiru arrazoi mota sortu ziren: kritikoa, enpirikoa eta autonomoa. Arrazoi kritikoa bi zentzutan aplikatzen da:

• Arrazoiaren kanpoko kritika, arrazoiaren kanpoko autoritateen aurka zuzenduta (tradizioa, autoritatea, etab.).
• Arrazoi enpirikoa: esperimentatutako datu partikularretatik lege orokorretara doa; esperientzia bidez azal daitekeena bakarrik hartzen da zientifikotzat.
• Arrazoi autonomoa: tradizio edo autoritateetatik askatutako arrazoia da, eta horrela ezartzen da arrazoiaren autonomia printzipioa.

Aurrerapenaren Ideia

Garapen zientifiko-teknikoak munduari buruzko ikuskera positiboa eman zien ilustratuei, eta hortik sortu zen aurrerapenaren fedea.

Askatasuna

Ilustratuentzat, askatasunak arrazoi autonomoaren erabilera berresten du. Pentsatzeko eta adierazteko askatasuna aldarrikatu zuten, Kantek arrazoiaren erabilera publikoa deitu zuena. Askatasunaren bidez, gizakiak kritika arrazionalak egin ditzake, nahi duena aldatu ahal izateko. Baina praktikan, arlo ekonomikoan erabili zen batez ere, "laissez faire, laissez passer" eslogan famatua adibide bat izanik.

Natura

Kantek mundu fisikoan Newtonen eredua onartu zuen: fenomeno guztiak lege naturalek zuzentzen dituzte, determinismoan. Gizarte munduan, gizakiok askatasunez jokatzea da naturala; naturak plan ezkutu bat du gizakion ekintza libreei ordena ematen diena. Horregatik, jaiotzak, ezkontzak eta heriotzak lege natural konstanteen arabera gertatzen dira. Zein da gizakiaren natura? Kantek galdera honi erantzuten dio: gizakiak taldea behar du. Horrek eramaten du gizakia artea, kultura, zientzia eta estatua garatzera.

Kant eta Ilustrazioa: Sapere Aude

Sapere aude Kantek Ilustrazioaren lelotzat erabili zuen latindar esamolde bat da, eta "ausart zaitez zure kabuz pentsatzen" esan nahi du. Esaldi hau zuzenean dago lotuta librepentsamenduarekin eta arrazoimen autonomiarekin. Kantek dio hori lortzeko tutoretza guztietatik askatu behar garela. Tutoreek esaten digutelako zer egin eta nola pentsatu, historian zehar arrazoimenaren autonomia aldarrikatuz.

Metafora baten bidez azaldu zuen Kantek zer den Sapere aude: gizakiak bere kabuz pentsatzen du, noiz? Tutoreengandik askatzen denean, adin nagusi bihurtzen denean. Ilustrazioa adingabetasuna atzean uzteko garaia dela aldarrikatzen du Kantek; horretarako, adoretasuna eta askatasuna dira beharrezkoak.

Nork bere kabuz libreki pentsatzeak arrazoimenaren erabilera publikoa ahalbidetzen du, kritika arrazionalak erabiltzea legeak eta erakundeak hobetzeko eta aurrerapena lortzeko.

Kant eta Ilustrazioa: Arrazoimenaren Erabilera Publikoa eta Pribatua

Kantek obra batzuetan aipatzen ditu arrazoimenaren erabilera publikoa eta pribatua. Kanten filosofiaren arabera, arrazoimenaren erabilera publikoa askea izan behar da beti, baina erabilera pribatua mugatu egin behar da askotan, pertsona batek ezin duelako kritikatu ezagutzen ez duen arlo bat. Erabilera publikoa aldaketak modu lasaian egiteko bide bakarra da, eta hau eskubidea eta eginkizuna da, gizartearen aurrerapenari laguntzen diolako.

Askatasuna behar da erabilera publikoa erabiltzeko; honen bidez, gizakiek burujabetasuna eta adin nagusitasuna lortzen dituzte. Horregatik, ezinbestekoa da askatasuna arrazoimenaren erabilera publikoa erabiltzeko.

Askatasuna batzuetan mugatu egin behar da arrazoimenaren erabilera pribatuan, ez delako egokia hiritarrek beren betebeharrak ez egitea, beste batzuk kaltetuak izan daitezkeelako. Beraz, arrazoimenaren erabilera pribatuan askatasuna mugatzeak legeekiko obedientzia eta ordena soziala ziurtatzen du.

Kantek hiru adibide jartzen ditu hau azaltzeko:

• Armadako ofiziala: aginduak bete behar ditu (erabilera pribatua), nahiz eta gero, gai honetan aditua delako, arauak kritikatu ditzake (erabilera publikoa).
• Hiritarrak zergak: zergak ordaindu behar ditu (erabilera pribatua), baina zergen bidegabekeria salatu dezake gogoeta publikoetan (erabilera publikoa).