Etika: Kant, Nietzsche, Sartre, Habermas eta Cortina

Immanuel Kant: Nahimen ona eta betebeharra

Kant-en nahimen ona: Kant-en ustez jokabide bati jokabide ona deritzo jokabideak berak ez duela soilik balio, baizik eta jokabidea zer asmorekin egin den. Kant-ek hiru ekintza-mota bereizten ditu:

• Betebeharraren aurkakoak.
• Betebeharrarekin bat datozenak, baina interesak edo beldurrak eraginda egindakoak.
• Betebeharrarekin bat datozenak eta betebeharrari errespetuz egindakoak.

Kant-en ustez, nahimen onari esker erabaki dezakegu gure jokabideek printzipioek diotena bete behar duten ala ez. Nahimen ona esku hartzen du betebeharra betetzen dugunean betetzen dugulako; hori dela eta, Kantiar etika autonomoa da.

Friedrich Nietzsche: Jaunen morala eta mirabeen morala

Nietzsche-ren ikuspegia: Nietzsche-ren arabera, mendebaldeko kulturaren balio tradizionalek indarra galtzen dute eta balio berriak sortu behar dira; gizakiak bere burua balioen sorkuntzaren erdigunean kokatu behar du. Bi pertsona-tipo eta beren moralen arteko bereizketa egiten du:

• Jaunak eta jaunen morala: indartuak, nagusiak, ospetsuak—ahalmenak eta balio propioak azpimarratzen dituzte.
• Mirabeak eta mirabeen morala: ahulak, zapalduak edo babesgabeak—tolerantzia eta baliabide falta agerian uzten dute.

Nietzsche-ren hitzetan, mendebaldeko kulturan mirabeen morala nagusitu dela kritikatu eta gauzak berriro lekuan jarri behar direla dio.

Formalismo existentzialista: Jean-Paul Sartre

Formalismo existentzialista: Jean-Paul Sartre ordezkari nagusia da. Etika honek dio gizakia askea dela, proiektu irekia den izaki bat; bizitza eginkizun bat da eta gizakia aske izatera "kondendatuta" dago, bere hautuak eta erantzukizunak erantzungo dituena.

Etika komunikatiboa (diskurtsoaren etika): Jürgen Habermas

Etika komunikatiboa edo diskurtsoaren etika: Jürgen Habermasen ustez, etika komunikatiboaren helburua da komunitate batek elkarrizketa bidez bere balioen, arauen eta helburu moralen inguruko adostasun unibertsala lortzeko baldintzak ezartzea. Hauek dira bete beharreko baldintzak:

• Elkarrizketak publikoak eta inklusiboak izan behar dute.
• Komunikazioan aukera-berdintasuna bermatu behar da.
• Iruzurra eta manipulazioa baztertu behar dira.
• Indarkeria eta bortxa baztertu behar dira.

Adela Cortina: Gutxienekoen etika eta gehienekoen etika

Cortina-ren sailkapena: Adela Cortina-k bi maila bereizi zituen etikan:

• Gutxienekoen etika: Bizikidetza eta tolerantzia ahalbidetzen duten oinarrizko osagaiek osatzen dute. Gutxieneko etika ideala justizia da; horretan guztiok ados egon gaitezke.
• Gehienekoen etika: Bizitza onaren idealak dira —pertsona bakoitzak perfektutzat jo eta helburu duen bikaintasun-eredua—, eta eskakizun altuagoak eta balio-subjektiboagoak barne hartzen ditu.