Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

José Ortega y Gasset: Arrazoiaren eta Bizitzaren Gainditzea

Razio-bizitzalismoa: Aurkakotasunetik Adiskidetzara

Ortega y Gasset-ek arrazoiaren eta bizitzaren arteko dibotomia gainditzea proposatu zuen Razio-bizitzalismoaren bidez:

• Arrazoia: Ezagutzaren eta objektibitatearen oinarritzat hartzen zen.
• Bizitza: Aldakorra, mugikorra, desioa eta pasioa (irrazionala) zen.

Helburua: Aurkakotasuna gainditu eta adiskidetza lortzea, hori da razio-bizitzalismoa.

Arrazoi Historikoa eta Kulturaren Eboluzioa

Arrazoiaren kontzeptua hedatu beharra kulturaren eboluzioan aztertzen da, kultura oro har bizitzarekin erlazionatuta baitago. Kultura sinesteen segida etengabea da. Sineste garrantzitsuenak hauek izan dira:

1. Jainkoarengan eta errebelazioan sinestea (Erdi Aroa)

Platonen ideien teoriaren kritika: Aristotelesen hilemorfismoa

Platonek eta Aristotelesek eszeptizismoa baztertu nahi dute, baina bion planteamenduak desberdinak dira. Aristotelesek errealitate substantzialaren barnean sartzen ditu, alde batetik, inguratzen gaituen eta zentzumenez hautematen dugun errealitatea edo lehen substantzia, eta, bestetik, esentzia unibertsalak, ideiak, edo bigarren substantzia.

Errealitate akzidentala gauzaki zehatzetan hauteman daitezkeen ezaugarriak dira: kantitatea, neurria… Izatez, errealitatea den bakarra lehenengo substantzia da, eta akzidenteak ez dira lehenengo substantziak.

Mundu sentigarria eta aldaketaren auzia

Platonen ustetan, mundu sentigarriaren aldakortasunak dakar errealitate hori sasi-errealitate bat...

Platonen teoria politikoan morala eta politika bat egiten dute bere antropologiarekin. Politeia edo Errepublika izeneko elkarrizketan justiziaren teoria azaltzen da. Teoria hori sofisten jarrera erlatibista eta eszeptikoaren aurkakoa da.

Justizia eta Zoriontasuna

Errepublikak justiziaren eta zorionaren arteko erlazioa du pentsagai. Justizia estatuaren eta gizabanakoaren bertutea (aretē) da. Hori dela eta, gizakiaren eta herriaren esentzia ezagutu behar da noiz diren justuak erabaki ahal izateko, eta bide batez, justizia zer den definitu ahal izateko.

Hiri-Estatuaren Sorkuntza eta Zereginak

Platonek hiri-estatuak bete behar duen beharra azaltzen du Politeiaren 2. Liburuan: hiri-estatuak sortzen dira gizakiok bakarka gure premia guztiak asebete...

Ortega y Gasset: Filosofiaren ikuskera

Filosofiaren ezaugarriak:

• Komunika daitekeen ezagutza da.
• Ez da beste gauza batean oinarritu behar.
• Osotasuna bilatzen du.

Bizitzari buruzko ikuskera

Bi zentzutan uler daiteke: biologikoa eta biografikoa.

Bizitzaren kategoriak

Bizitzea egiten duguna eta gertatzen zaiguna da; gure buruarekin eta beste gauzekin topo egitea da.

• Ustekabekoa da: Ez dago idatzita, guk egiten dugu probabilitate desberdinen artean hautatuz.
• Halabeharra eta askatasuna: Biak uztartzen dira.
• Testuinguru zehatza: Aukeraketen bidez garatzen da.
• Denborazkotasuna: Momentu bakoitzean hurrengoan egingo duguna erabaki behar dugu.

Inguratzen gaituzten baldintzek mugatu egiten gaituzte, baina aldi berean aukerak eskaintzen dizkigute.

Zirkunstantzia

Inguratzen...

Immanuel Kant: Bizitza eta Testuingurua

Immanuel Kant XVIII. mendean jaio zen Prusian. Pietismoaren giro erlijiosoan hezi zen, protestantismoaren adar bat. Bere "Erlijioa, arrazoi soilaren mugen barnean" obra zentsuratu egin zuten, eta horren ondorioz, ezin izan zuen lan gehiagorik argitaratu. Aipatzekoa da Kant ez zela inoiz Prusiatik irten.

Zer da Ilustrazioa?

Kantentzat, Ilustrazioa gizakiaren irteera da bere erruzko adingabetasunetik. Adingabetasuna norberaren adimenez baliatzeko ezintasuna da, besteen gidaritzarik gabe.

Zergatik jotzen dute gizakiek adingabetasunera?

Alferkeria eta koldarkeriagatik. Beste batzuek haien ordez pentsatzen dutenez, gizakiek ez dute beren kabuz pentsatzeko ahaleginik egiten.

Nola atera daiteke egoera horretatik?

Jendeari...

Descartes: pasioak, grinak eta askatasuna

Pasioak eta askatasuna: Descartesek arimaren ekintzak eta grinak bereizten ditu. Ekintzak borondatearen menpe daude; grinak, aldiz, ustelgabekoak dira, hau da, gorputzean eragiten duten indar mekanikoak. Arimaren indarra gorputzaren mugimenduak gelditu eta grinak menderatzean datza.

Grinak, alde batetik, arima erakartzen dute; bestetik, arima bere buruaren aurka bihurtzen dute, baina horrek ez du esan nahi kaltegarriak direnik. Haien zeregina arima zirikatzea da, amore eman dezan, gorputza kontserbatzeko eta hobetzeko. Tristura eta alaitasuna bi grina funtsezkoenak dira. Tristurarekin arima gorputzarentzat kaltegarri diren gauzez ohartzen da. Alaitasuna, aldiz, gorputzarentzat onuragarri diren gauzez...

Arrazionalismoa

Arrazionalismoa: Frantzian sortu zen XVII. mendean, René Descartes-en inguruan. Arrazoimenak bere buruarekin nahikoa duela ezagutza lortzeko defendatzen duen pentsamendua da.

Ezaugarriak

• Erabateko konfiantza arrazoimenean: Ezagutza lortzeko arrazoimenik gabe ezin da ezagutza ziurrik lortu; munduaren egitura arrazoimenaren bidez ulergarria dela uste dute.
• Ideien jatorrizko existentzia: Giza adimenak ideiak ditu jaiotzetik; hauek sinpletasunagatik bereizten dira. Ezagutza a priori dela diote, eta adimena ez dela biltegi hutsa.
• Sentzibitatearen gutxiestpena: Zentzumenak engainagarriak izan daitezke eta, beraz, ezagutzaren iturri nagusi gisa gutxiesten dira.
• Zientzia unibertsala eta beharrezkoa: Zientziaren egiazkotasunak unibertsalak

Cogito: Descartesen lehen ziurtasun subjektiboa

Zalantzarik lehen ziurtasunera

Lehen ziurtasuna Descartesen sistema filosofiko osoaren oinarria da. Baina hemen helburua da zalantzaren zergatietatik aterako nauen lehen ziurtasun subjektiboa bilatzea, eta gero ziurtasun unibertsala edo antzeko zerbait lortzea.

Pentsamendua, ekintza psikikoa eta gogamena

Ez dira nahasi behar pentsamendua, ekintza psikikoa eta gogamena. Pentsamendua artekaririk gabea da: pentsatzen ari naizenean zalantza egin dezaket pentsatzen den horren izateaz, pentsamenduaren bitartez ematen zaigulako; baina ekintza psikikoa bera ez dago bitartekotua, eta zuzenean eta ararteagabe hauteman daiteke. Zalantzan egongo banaiz, ekintza psikikoa izango litzateke, eta hori ni neu naiz:...

Tomas Akinokoaren Bost Bideak

Tomas Akinokoak Jainkoaren existentzia frogatzeko proposatutako bost bideak, Aristotelesen filosofiaren eraginpean, honako hauek dira:

1. Mugimenduaren Argudioa

Higiduraren gertaera abiapuntutzat hartuta, lehenbiziko higiarazle higiezina den Jainkoaren existentzia ondorioztatzen du. Zentzumenetatik dakigu gauzak potentziatik aktora pasatzen direla. Baina higiarazleak beste batek higiarazi behar du. Higiarazleen segida amaigabea ezinezkoa denez, inork higiarazten ez duen higiarazle batera heltzen gara: lehen higiarazlea, Jainkoa.

2. Kausa Eraginkorraren Argudioa

Kausatuak diren kausak oinarritzat hartuta, kausala ez den kausa baten existentzia ondorioztatzen du. Mundu sentigarrian, ezinezkoa da kausa amaigabeen segida....

Botere nahia

Botere nahia bizitzeko grina da, bizidunak ezaugarritzen dituen sen bitala: helburu gisa, boterea duten bulkaden multzoa. Botere nahia bizitzaren zerizana da eta supergizakiarengan mamitzen da; honengan, botere nahia borondate bihurtzen delako, sortzeko borondate: balio berriak sortzeko (eta zaharrak suntsitzeko).

Bizitza

Honen oinarria botere nahia (indarra, boterea) da. Nietzscheren ustez, bizitzan ez dago ezer absoluturik, baina bizitza gauza guztiak baloratzeko erreferentzia da: egiazkoa eta ona bizitzari laguntzen diona da. Bizitza da errealitate bakarra, eta bizitzan kontrakoen arteko borroka gertatzen da. Gainera, Nietzschek bizitza era irrazionalean ulertzen du (ezin da arrazoiaren bidez ulertu).

Balioen transmutazioa

Nietzscheren...