Ortega y Gasset: Razio-bizitzaren Gainditzea eta Ideiak
José Ortega y Gasset: Arrazoiaren eta Bizitzaren Gainditzea
Razio-bizitzalismoa: Aurkakotasunetik Adiskidetzara
Ortega y Gasset-ek arrazoiaren eta bizitzaren arteko dibotomia gainditzea proposatu zuen Razio-bizitzalismoaren bidez:
- Arrazoia: Ezagutzaren eta objektibitatearen oinarritzat hartzen zen.
- Bizitza: Aldakorra, mugikorra, desioa eta pasioa (irrazionala) zen.
Helburua: Aurkakotasuna gainditu eta adiskidetza lortzea, hori da razio-bizitzalismoa.
Arrazoi Historikoa eta Kulturaren Eboluzioa
Arrazoiaren kontzeptua hedatu beharra kulturaren eboluzioan aztertzen da, kultura oro har bizitzarekin erlazionatuta baitago. Kultura sinesteen segida etengabea da. Sineste garrantzitsuenak hauek izan dira:
- Jainkoarengan eta errebelazioan sinestea (Erdi Aroa).
- Arrazoian sinestea (XVII-XIX. mendeak).
- Arrazoian sinestearen krisia (XX. mendea).
Honek arrazoi historikoan sinestea dakar.
Ideiak eta Sinesteak: Ezaugarriak
Ideiak (Burutazioak)
Ideiak dira burura etorri, aztertu, ontzat hartu eta imitatu ditzakegun gogoetak. Bi ezaugarri nagusi dituzte:
- Egiazkotasun-maila desberdinekoak dira; ez dira maila berekoak.
- Giza bizitza batetik sortuak dira.
Sinesteak
Sinesteek bereizgarri bat dute: gizakiak ez dira haietara iristen pentsamenaren jardunaren bidez, baizik eta hasieratik gure baitan daude, eta gure bizitzaren funtsa dira.
Sineste Motak
Sinesteak hainbat mailatan sailka daitezke:
- Suposizio soil eta oinarrizko gisa har daitezke.
- Ziurtzat jotzen ditugun pentsamendu adierazi gabekoak dira, gure portaerari eusten eta bultzatzen diotenak.
- Bereizketa: Erregulartasunak daudelako sinesteak (adibidez, bihar bizirik egongo naizelako sinestea) funtzio bera betetzen dute, baina ez dute oinarri bera, argudio maila desberdinak baitira.
Ideiak Sineste Bihurtzea
Sinesteak ezin dira behin betiko sinestetzat hartu, eta ideiak ere izan daitezke inoiz. Guk gure ideiak menpean ditugu, baina gure sinesteen mende gaude beti. Ideia bat garrantzitsua izan arren, ez da gure bizitzan errotuko ideiatik sineste bihurtzen ez bada.
Giza existentzia erabat problematikoa da, sinesmenez eginda dagoelako. Zalantza bizitzaren parte da, eta sinesteak ez dira beti trinkoak; hausturak ere izaten dituzte.