Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Bitalismoa

Nietzschek badu susmo argi bat: Mendebaldeko kultura galbidea eta okerbidea izan da azken bi mila urtez geroztik. Mendebaldean eta bereziki Europan, etsipena, ahultasuna, onginahia... moduko balio moralak goresten dira bizitzaren kalterako. Nietzscheren ustez, bizitza eta mundua bere horretan onartzeko ezintasunak, mendebaldeko zibilizazioa mundu metafisikoak irudikatzera eraman duela eta haraindiko bizitzaren asmakizun horrek, bizitzatik bertatik urrundu du. Pentsalariaren ustez, Europaren norabide horren sorburua Greziako ilustrazioaren garaian gertatu zen, Sokrates eta Platonen garaian, hain zuzen ere. Aurretik, filosofiaren aro tragikoa deritzon garaian, bizitzaren pultsioaren araberako balioak goretsi ziren, baina Platonen dualismoak...

Totalitarismoaren jatorria eta gaitz absolutua

Hannah Arendtek totalitarismoa aztertzen du, bereziki nazismoa eta estalinismoa, eta horiek ekarri zuten gaitz absolutua azaltzen du. Totalitarismoa sistema politiko berria da, aurretik ezezaguna, eta giza duintasuna suntsitzen du.

Antisemitismoa eta inperialismoa sustrai gisa

Totalitarismoaren sustraiak antisemitismoan eta inperialismoan daude:

• Antisemitismoa: Europan indartu zen XVIII. eta XIX. mendeetan, eta juduak kanporatu nahi zituen.
• Inperialismoa: Herri batzuk beste batzuk baino handiagoak zirela zioen, eta horrek sarraskiak eta zapalkuntza justifikatu zituen.

Propaganda, izua eta kontrol erabatekoa

Lehen Mundu Gerraren ondoren, krisi ekonomikoak eta masa-gizarteak sistema tradizionalen aurka...

Postmodernitatean, egia tradizional eta absolutuak baztertzen dira, eta perspektiben aniztasuna baloratzen da. Hori horrela izanik, pentsamendu kritikoaren balioa funtsezkoa da gaur egungo gizartean, non informazioaren itsaso zabal batean murgilduta gauden. Hannah Arendten pentsamendua oinarri hartuta, pentsamendu kritikoaren beharrezkotasuna defendatuko dut.

Sare sozialak eta informazioaren krisia

Gaur egungo munduan, sare sozialek eta komunikabideek sekulako eragina dute gure iritzietan eta erabakietan. Horrek galdera garrantzitsuak planteatzen dizkigu:

• Benetan nahi duguna egiten dugu edo eraginda gaude?
• Saltzen den egia egiazkoa al da?

Pentsamendu kritikorik gabe, jende askok aurrez emandako informazioa besterik gabe irensten du, eta hori arriskutsua...

Bitalismoaren oinarrizko printzipioak

Bitalismoa existentzia erdigunean jartzen du. Funtsezko errealitatea bizitza da, baina ez zentzuz biologikoan:.

1. Bizitza sen, grina eta afektuen multzo dionisiakoa da, arrazoimenaren bitartez azaldu ezin dena (Darwin, Schopenhauer).
2. Bizitzaren baitan kontrakoen etengabeko borroka gertatzen da (Heraklito, Hegel). Jaiotza eta heriotza bizitzaren osagaiak dira, eta elkar nahasirik daude bizieran.
3. Bizitza etengabe eraldatzen ari da (Heraklito).

Nietzschen metodologia: genealogia eta psikologia

Bitalismoan oinarrituta, Nietzschek Mendebaldeko zibilizazioa kritikatzen du, bi metodo baliatuz:

• Metodo genealogikoa: mendebaldeko kulturaren gainbeheraren jatorria arakatzeko.
• Metodo psikologikoa: kulturaren oinarri diren erlijioaren,

Apolo eta Dioniso: Bi Jarrera Kontrajarri

Dioniso eta Apolo Greziar mitologiako bi jainko dira, kontrako esanahiak sinbolizatzen dituztenak. Nietzschek, Filologia Klasikoa ikasten ari zela, haien arteko gatazka aztertu zuen, eta bi bizimodu eta jarrera kontrajarri erakusten zituztela konturatu zen: Dionisosek jarrera tragiko-estetikoa irudikatzen du, eta Apolok, aldiz, jarrera zientifiko-arrazionalista.

Apoloniarraren eta Dionisiakoaren Ezaugarriak

Apolo ideal perfektuen, arrazoiaren eta argiaren jainkoa da; Dioniso, bere aldetik, mugagabearen, neurrigabearen, informearen, kaosaren eta irrika sexualen sinboloa da. Nietzscheren aburuz, bien arteko oreka eta lotura ezinbestekoa da bizitzarako, eta bietariko baten faltak bizitza ahuldu eta txirotu...

Botere-nahia eta betiereko itzulera

Botere-nahia: definizioa eta funtzioa

Nietzschek honela definitzen du botere-nahia: izaki bizidun guztiak beren burua gainditzera eta ingurunea menderatzera bultzatzen dituen oinarrizko indarra. Gizakiengan, nahimen hori kontziente bihurtzen da eta ezagutzaren eta sormenaren oinarri bihurtzen da. Ez dugu egia hutsagatik jakin nahi; errealitatea kontrolatzeko bilatzen dugu. Botere-nahia, beraz, eraldaketaren, hazkundearen eta autodeterminazioaren motorra da.

Gainditzearen ideia eta hierarkiak

Gainditzearen ideia (Überwindung) nahimen horren adierazpen gorena da; balio zaharrak suntsitzeaz gain, berriak sortzeko gaitasuna ere badakar. Ez dator bat tradizioen edo ezarritako moralen arauekin; aitzitik, bere bidea...

NIETZSCHE ETA SCHOPENHAUER: BIZITZA ETA NAHIA

Schopenhauerren ildoari jarraituz, Nietzscheren ustez, bizitza botere-nahia da: indar sortzailea, ugaltzeko eta irauteko errealitatearen gogo itsua. Schopenhauerren arabera, benetako errealitatea nahia da, errealitatearen agerpen guztietan dagoen irauteko nahia. Hala ere, nahi izatea sufrimenduaren iturburua ere bada, izan ere, bizitza beti da osatugabea eta denboraren baitakoa.

Schopenhauerren fatalismoak gizakia pasioetatik aldentzen du sufrimendua saihesteko, eta historia orainaldiaren errepikapena dela dio. Nietzschek, aldiz, bizitza goratu eta kulturaren zapalkuntzatik askatu nahi du. Izan ere, bere filosofia bitalista da: bizi-poza aldarrikatzen du, baina bizitza onartzea tragedia onartzea dela...

Enpirismoa: Ezaugarri Orokorrak

Enpirismoa XVII-XVIII. mendeetan Britainia Handian bereziki garatu zen filosofia-korrontea izan zen. John Locke, George Berkeley eta David Hume dira egile aipagarrienak.

Ezaugarri Nagusiak

• Esperientzia da ezagutzaren iturria: adimena esperientziaren edukien bitartez bete behar den arbel huts bat da (tabula rasa).
• Esperientzia bera da giza adimenaren muga: adimena ezin da elikatu beste ezertaz. Adimenean bete dezakegun guztia esperientziatik dator, esperientzia baita gure limitea. Ezagutza oro ideien ezagutza da. Hau da, esperientziaren ideiak eraiki egiten ditugu, eta hori izango da ezagutza.
• Arrazoia arrazoi kritikoa da (bere mugak eta posibilitateak aztertzen ditu), eta eduki metafisikoak, arrazoiaren mugetatik

Erlijioaren Funtzioa Historian eta Gaur Egun

Erlijioek historian gizartean izan duten funtzioa eta gaur egun duten lekua aztertzea garrantzitsua da. Kulturaren, moralaren eta komunitatearen oinarri izan dira, existentziarekin lotutako galderak erantzuten saiatuz. Filosofo askok aztertu dute erlijioaren eginkizuna eta bere bilakaera:

• Friedrich Nietzschek "Jainkoa hil da" esaldia erabili zuen modernitatearen eragina aztertzeko.
• Karl Marxek erlijioa "herriaren opioa" zela esan zuen.
• Max Weberrek modernizazioak erlijioaren garrantzia murriztu zuela adierazi zuen.

Kontrol Tresna Gisa Erlijioa

Nietzschek erlijioari egindako kritikan aipatzen duen bezala, erlijioa gizartea kontrolatzeko tresna izan da urte askotan zehar. Esaterako, gure aitona-amonak astero-...

Zoriontasuna eta Jainkoa ezagutzea: Frui Deo

Agustinen filosofia zoriona bilatzen du, eta horrek pentsalari eudemonista bihurtzen du; berak uste du bizitzaren azken helburua zoriontasuna lortzea dela, estoizismoan eta hedonismoan bezala. Agustinen arabera, benetako zoriona barne-bakearen bidez lortzen da (ataraxia), eta hori egia absolutuaren ezagutzarekin bakarrik lortzen da. Muturreko eszeptizismoa kritikatu egiten du: argudiatzen du ezin badugu ezer ziurtasun osoz ezagutu, ezin dugula ere ziurtatu ezagutza ziurrik ez dagoenik. Era berean, esaten du huts eginez gero gure hutsegiteaz konturatze hutsak ere erakusten duela gure existentzia eta egia ezagutzeko aukera.

Agustinek uko egiten dio Epikuroren desioaren ikuspegi materialistari, zeinak...