Nietzschen bitalismoa: bizitzaren filosofia eta kritika
Bitalismoaren oinarrizko printzipioak
Bitalismoa existentzia erdigunean jartzen du. Funtsezko errealitatea bizitza da, baina ez zentzuz biologikoan:.
- Bizitza sen, grina eta afektuen multzo dionisiakoa da, arrazoimenaren bitartez azaldu ezin dena (Darwin, Schopenhauer).
- Bizitzaren baitan kontrakoen etengabeko borroka gertatzen da (Heraklito, Hegel). Jaiotza eta heriotza bizitzaren osagaiak dira, eta elkar nahasirik daude bizieran.
- Bizitza etengabe eraldatzen ari da (Heraklito).
Nietzschen metodologia: genealogia eta psikologia
Bitalismoan oinarrituta, Nietzschek Mendebaldeko zibilizazioa kritikatzen du, bi metodo baliatuz:
- Metodo genealogikoa: mendebaldeko kulturaren gainbeheraren jatorria arakatzeko.
- Metodo psikologikoa: kulturaren oinarri diren erlijioaren, metafisikaren eta moralaren ezkutuko motibazioak agerian uzteko (susmoaren maisua).
Nihilismoa eta «mailuaren filosofia»
Kultura antinatura horren kontra nihilismoa aldarrikatzen du, eta bere „mailuaren filosofia” bidez artaldearen balioak suntsitzea du helburu. Eta ez hori bakarrik: kultura dekadente horren jatorrizko errudunak identifikatzen ditu.
Platonismoaren kritika
Platonismoa edo "gezur metafisiko handia": Sokrates eta Platonarekin arrazoiaren nagusigoa hasi zen. Metafisikak zentzumenak pentsamenduaren arerio bihurtzen ditu, errealitatearen aldakortasuna ezkutatzen duelako. Hizkuntzak aldakortasun horren kontrako joera ere islatzen du kontzeptu unibertsalak sortzean, esentzia bat izendatuko balute bezala.
Nietzschen ustez, aldiz, zentzumen bidezko mundu aldakorra —oraina eta hemena— izan behar da abiapuntua, eta ez mundu ideal faltsu bat. Aldarrikatzen du bizitzaren mamia ezin dela kontzeptu logikoen bidez adierazi; iheskorra (Heraklito) eta irrazionala (Schopenhauer) daiteke.
Existentziaren tragikoa eta resentimendua
Existentziaren alde tragiko hori onartu ezin dutenek naturaz gaindiko errealitate batean bilatzen dute kontsolamendua —resentimendua—. Horrela, faltsua den mundua balioesten dute, eta existitzen den mundu bakarra eta hari lotuta dagoen guztia (gorputza, irrikak, pasioa, sufrimendua...) gutxiesten dute.
Moral judeo-kristaua vs. bitalismoa
Moral judeo-kristaua: bekatuaren kontzeptuaren bidez bultzatutako moral dekadenteek gizakia makurrarazi dute. Nietzschek defendatzen duen bitalismoaren arabera, gizakiak bere barrenean aurkitu behar du bizitzarako helmuga —inondik ere kanpora jo gabe—.