Agustinen pentsamendua: zoriontasuna, fedea eta Jainkoa

Zoriontasuna eta Jainkoa ezagutzea: Frui Deo

Agustinen filosofia zoriona bilatzen du, eta horrek pentsalari eudemonista bihurtzen du; berak uste du bizitzaren azken helburua zoriontasuna lortzea dela, estoizismoan eta hedonismoan bezala. Agustinen arabera, benetako zoriona barne-bakearen bidez lortzen da (ataraxia), eta hori egia absolutuaren ezagutzarekin bakarrik lortzen da. Muturreko eszeptizismoa kritikatu egiten du: argudiatzen du ezin badugu ezer ziurtasun osoz ezagutu, ezin dugula ere ziurtatu ezagutza ziurrik ez dagoenik. Era berean, esaten du huts eginez gero gure hutsegiteaz konturatze hutsak ere erakusten duela gure existentzia eta egia ezagutzeko aukera.

Agustinek uko egiten dio Epikuroren desioaren ikuspegi materialistari, zeinak baieztatzen baitzuen zoriona plazer iragankorretan aurkitzen dela. Agustinen arabera, plazer horiek ez dute gizakia erabat asetzen eta, okerreko moduan betetzen direnean, sufrimendua eragiten dute. Bat dator Platonekin: zoriona betierekotasunetik datorrela, eta Jainkoa betierekoa denez, zoriona Harengan aurkitzen dela.

Jainkoaren ezagutza, gizaki bakoitzaren barnean eta errebelazio jainkotiarraren bidez aurkitzen dena, benetako zoriona ematen du, nahiz eta jakintsuek bakarrik lor dezaketen erabat, batez ere heriotzaren ondoren.

Jainkoaren existentzia eta ideia ereduak

Agustinek Izaki absolutua (Jainkoa), bere perfekzio, betierekotasun eta ontasun osoa ezaugarri dituena, eta Hark sortutako izaki kontingenteak bereizten ditu. Jainkoaren existentzia ez da arrazoiketa deduktiboaren bidez frogatzen, eta ez da fede itsu batera murrizterik; baina arima sinestunak bere presentzia begiesten du. Agustinen ustez, Jainkoa Egia, Beharrezkoa eta Aldaezina da, eta bere existentziarik gabe ezinezkoa litzateke koalitate horien ezagutza.

• Argumentu gnoseologikoa: Egia unibertsal, betiereko eta gizakiarekiko independenteen existentziak betiereko oinarri baten beharra adierazten du: Jainkoa. Izaki aldakor eta mugatuak garenez, ezin gara izan egia horien jatorria.
• Argumentu kosmologikoa: Kosmosaren harmoniak eta edertasunak sortzaile bati igortzen dion diseinua islatzen dute. Jainkoak, maitasunez, mundua ex nihilo sortzen du, bere gogamenean dauden idea eredugarrietan oinarrituz.
• Consensus gentium: Jainkoak sortzaile gisa duen onarpen unibertsalak ikusmolde hori indartzen du.

Jainkoak giza izpirituaren baitan ezartzen ditu giza arrazoimena gainditzen duten ideia eredugarriak. Egia betiereko eta aldaezin horiek Jainkoaren argitasunari esker baino ezin dira ezagutu. Agustinek teologia negatiboa garatzen du, Jainkoak giza ulermen oro gainditzen duela onartuz: edozein deskribapen mugatua izango da beti.

Askatasuna eta gaitzaren arazoa

Agustinek gaizkiaren arazoaz hausnartzen du: Jainkoa erabat ona bada, zergatik existitzen da gaizkia? Plotinoren inspirazioari jarraituz, dio gaizkia ez dela entitate erreala, ongiaren gabezia baizik. Manikeoen aurrean, printzipio gaizto baten existentzia arbuiatzen du, eta gaizkia giza liberum arbitriumaren —hautamen askearen— gaizki erabiltzeari egotziz.

Agustinek Platonen eragina duen dualismo antropologikoa defendatzen du: gizakiak arima eta gorputza ditu. Arima da inmateriala, arrazionala eta hilezkorra, Jainkoarenganako joera duten oroimen, adimen eta borondate ahalmenekin. Aitzitik, gorputza da materiala, mugatua eta desira sentigarrietarako joera duena. Jatorrizko bekatuak dualtasun hori desorekatzen du, arima gorputzaren menpe jarriz. Gizakiak ezin du baldintza hori gainditu jainkozko graziarik gabe.

Gaitz morala, Agustinen ustez, bekatuan datza, eta arima ahulduaren hautu okerrak eraginda sortzen da. Benetako askatasuna gaizkirako joera hori Jainkoarenganako maitasunaren bidez gainditzean datza, bere graziaz ahalbideturik.

Gaitz fisikoak edo naturalak ongiaren gabeziak direla uste du, ez berez gaitzak. Ontologikoki, gaitza izatearen gabezia da; Jainkoak sortutako guztia, izatean parte hartzen duen heinean, funtsean ona baita.

Fedea eta arrazoiaren arteko harremana (Txikibaby)

Agustinek ziurtasunaren bilaketaren inguruan kokatzen du ezagutzaren teoria; ziurtasunak arimaren zoriontasuna bermatzen baitu. Erabat asebetetzen duen egia ez dator sentimenduetatik, aldagarriak eta faltsuak baitira; ziurtasuna, ordea, sinesmenetik dator, eta arrazoiak hori osatzen du. Bere epistemologiak fedearen eta arrazoiaren arteko elkargunea islatzen du: fedeak arrazoimena bultzatu eta gidatzen du, arrazoiak berriz fedea argitzen duenean.

Egiazko ezagutza arimaren barnean hasten da, non gizakiak introspekzioaren bidez egia aldaezin eta absolutuak aurkitzen dituen, giza izaera aldagarria gaindituz. Prozesu hori argiztapen jainkotiarrari esker gertatzen da, betiereko errealitateetara iristeko aukera ematen baitu. Agustinen ustez, fedea aurretik doa eta adimena sustatzen du: "Intellige ut credas; crede ut intelligas" ("Sinesteko ulertu; ulertzeko sinetsi"). Horrela, fedea eta arrazoia elkarren mendekoak dira Jainkoaren ezagutzaren bilaketan, eta Erdi Aroko pentsamenduan eragin handia izan zuten.

Agustinek hiru ezagutza mota bereizten ditu:

1. Sentikorra: zentzumenetan oinarritua; denborazko objektuei buruz informatzen du, baina ez du egia absolutua lortzen.
2. Arrazionala: maila altuagoa; barruan bereizten ditu:
   1. Zientifikoa: datu sentigarriak erabiltzen ditu, Jainkoak emandako betiereko ideiekin alderatuz.
   2. Jakituna: edertasuna eta matematika bezalako egia aldaezinak ezagutzeko aukera ematen du, gizakiarekiko independenteak.
3. Kontenplatiboa: Platonek inspiratua; Ongi Gorenarekin konektatzen da, Jainkoak argitua, eta giza adimen aldakorra gainditzen duena.

Jainkoaren existentzia eta ideia eredugarriak (Txikibaby)

Agustinek bereizketa bat ezartzen du Izate absolutuaren —Jainkoaren— eta Hark sortutako izaki ausazkoen artean. Jainkoaren perfekzio, betierekotasun eta ontasun infinituak berez bereizi behar dira. Jainkoaren existentzia arrazoiketa deduktiboaren bidez frogatzerik ez dagoen arren, ez da fede irrazional batera murrizterik; arima sinestunak, ordea, begiesten du bere presentzia. Agustinen ustez, Jainkoa Egia da, Izaki Beharrezkoa eta Aldaezina, eta bere existentziarik gabe koalitate horien ezagutza ezinezkoa litzateke.

Argumentu gnoseologikoa: Egia unibertsal, betiereko eta gizakiarekiko transzendenteen existentziak betiereko oinarri baten presentzia eskatzen du: Jainkoa. Gizakiok mugatuak eta aldakorrak garenez, ezin gara izan egia horien kausa.

Argumentu kosmologikoa: Kosmosaren ordenak eta edertasunak sortzaile batengana daraman diseinua agerian uzten dute. Maitasunez, Jainkoak mundua ex nihilo sortzen du, bere jainkozko gogamenean dauden betiereko ideiak eredutzat hartuz.

Consensus gentium: Jainkoak munduaren sortzaile gisa duen onarpen unibertsalak ideia hori berresten du.

Jainkoak giza ariman ezarri ditu arrazoimena gainditzen duten ideia eredugarriak. Egia betiereko eta aldaezin horiek Jainkoaren argitasunaren bidez bakarrik lor daitezke. Agustinek teologia negatiboa garatzen du, Jainkoak giza ulermen oro gainditzen duela baieztatuz: deskribatzeko edozein saiakera beti muga bat izango da.