Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ilustrazioa XVII. eta XVIII. mendeetan koka daiteke. Ordezkaririk handienen artean, Kantez gain, honako hauek ditugu besteak beste: Montesquieu (hiru botereen arteko independentzia aldarrikatu zuen), Voltaire (tolerantzia erlijiosoa aldarrikatu zuen) eta Rousseau (demokarazia zuzenaren defendatzailea).

Zaila da esatea zer den filosofia edo pentsamendu ilustratua. Hala eta guztiz ere, jarrera ilustratuaz mintza gaitezke. Baina, zer nolako ezaugarriak dauka jarrera ilustratu horrek? Garrantzitsuenak honako hauek izango lirateke:

Erdi Aroko Autoritate-Printzipioa

Ilustrazioan, unibertsaltasuna goraipatu zen, kultur, arraza eta nazio desberdintasunak gutxietsiz.

Superstizio eta Fanatismoaren Aurka

Ilustrazioa superstizio eta fanatismoaren aurkako mugimendu...

Filosofiaren sorrera: Jonian, K.a. VI. mendean. Gizakia konturatu zen ordena eta zentzu ezkutua argitzeko gai diren azalpen arrazionalak daudela.

1.2. Mitoaren ezaugarriak:

• Mitoaren sortzailea beti da ezezaguna (anonimoa) eta kolektiboa.
• Kontakizunak fantastikoak dira, azalpen ez arrazionalak.
• Kondairaizko pertsonaiak (Antropomorfismoa).
• Izaera tradizionala eta akritikoa.

Magiaren ezaugarriak:

• Munduarekin harremanetan jartzeko.
• Jainko-jainkosen nahiak ezagutzeko.

1.3. Pentsamendu mitikotik Logosera:

• Filosofia jakintza mitologikotik aldentzen den jakintza da.

Filosofiaren sorreraren zergatiak:

• Tolerantzia erlijiosoa.
• Giro kosmopolita.
• Jakin-minagatik.

Filosofiaren arloak:

• Logika: Hizkuntzaren bidez adierazitako arrazoibidez arduratzen da, arrazoibideak nola

Platonen Garaia eta Filosofiaren Jatorria

Egoera Soziopolitikoa (K.a. V. mendea)

Platon K.a. 427an jaio zen. Peloponesoko Gerra K.a. 431n hasi zen.

Hiru denboraldi nagusi:

• Pertsiarren aurkako gerra: Pertsiarrek Grezia inbaditu nahi zuten. Greziarrek aliantza militarra sortu, Pertsiarrak garaitu, eta Atenas aberastu zen.
• Periklesen Mendea: Atenas gorenean zegoen. Inperialismo ekonomiko-militarra eta demokrazia garrantzitsua ziren nagusi. Biztanleek eskubide politikoak, zereginak eta estrategia militarrak zituzten. (Kanpotarrek, esklabuek eta emakumeek ez zuten eskubiderik).
• Peloponesoko Gerra (K.a. 431-404): Esparta (aristokraziaren alde) vs. Atenas (demokraziaren alde). Bi bloke militar: Delosekoak (Atenasen alde) eta Peloponesokoak (Espartaren alde)

Inteligentzia Anizkunen Sailkapena

Inteligentzia anizkunen teoriak giza gaitasunak hainbat arlotan banatzen ditu, bakoitzak bere berezitasunak dituelarik:

• Inteligentzia Linguistikoa

  Hitzekin trebea izaten laguntzen digu inteligentzia honek: hitzak egoki erabiltzen, adierazpen ona izaten eta hizkuntzak ikasten. Inteligentzia hau gehien garatzen dutenek idazteko eta irakurtzeko joera izango dute, baita hizkuntzak ikasteko eta ipuinak zein txisteak kontatzeko ere.

• Inteligentzia Logika-Matematikoa

  Gauzen logika ulertzen, problema matematikoak ebazten eta zenbakiak zein datuak memorizatzen laguntzen du. Xakean jokatzerakoan, asmakizunak asmatzerakoan, ariketa matematikoak egiterakoan, kausa-efektu harremanak lortzerakoan eta ereduak aurkitzerakoan erabiltzen

Ilustrazioaren Aroa eta Testuingurua

Ilustrazioaren Aroa Ingalaterrako Glorious Revolution (1688) izeneko iraultzarekin hasi eta Frantziako Iraultzarekin (1789) amaitzen da. Ilustratuek arrazoi autonomoaren alde egiten dute eta autoritateari nahiz naturaz gaindikoari eraso egiten diete.

Ilustrazioaren Ezaugarri Nagusiak

Hona hemen Ilustrazioaren ezaugarri nagusiak:

Arrazoi-eredu berria

Honen ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

• Arrazoi enpirikoa eta analitikoa: Enpirismoaren eta zientziaren garapenari esker, esperientziatik abiatzen den arrazoiaren erabilera sustatzen da.
• Arrazoi kritikoa: Filosofia arrazoimen kritikoaren jardueratzat hartzen dute. Inkonformistak dira eta kritika unibertsala egiten diete absolutismoari, erlijioari, pribilegioei eta

Platonen pentsamenduaren oinarriak mundu dualistan, arimaren izaera hilezkorrean eta estatu justuaren bilaketan datza.

Mundu Ulergarria (Ideien Mundua)

Platonen ontologia dualistan, mundu ulergarria (edo adigarria) ideiek osatzen dute. Ideiak benetako errealitatea dira, gauzen zerizana edo esentzia. Demiurgoak molde gisa erabili zituen mundu sentigarria sortzeko; beraz, mundu sentigarria kopia bat da. Mundu ulergarria arrazoimenaren bidez atzematen da.

Mundu Ikusgarria (Sentigarria)

Platonen ontologia dualistan, mundu ikusgarria benetako errealitatearen (mundu adigarriaren) kopia txarra baino ez da. Zentzumenen bidez atzematen dugu, eta ezaugarri hauek ditu:

• Hilkorra eta inperfektua.
• Aldakorra.

Bere izaera ideietatik hartzen du. Mundu ikusgarriaren...

Testuinguru historikoa: Industria Iraultza

Industria Iraultza: XVIII. mendearen azken aldera eta XIX. mendearen hasieran aldaketa handiak eman ziren. Europako biztanleria ugaldu egin zen, eta makina eta tresna berriak asmatzen ziren.

Aldaketak

Azpimarratzekoak:

• Biztanleriaren hazkundea.
• Lanaren jarduera-mota berrien agerpena (fabrika eta lantegiak).

Teknologia

James Watt-ek lurrun makina hobetu zuen, eta ondorioz tresna eta makinak garatu ziren (lokomotora, lurrun-ontziak eta abar). Ikatzak energia iturri berria izan ziren.

Industriaren ondorio sozialak

Industria ekoizpena zabalduz, langile asko bildu ziren fabriketan. Nekazari, jornalari eta gremioetako eskulangile asko unitate horietan aritu ziren lana egiten.

Industriako klase berriak

Langileak eta

1. Jakitea eta jakintzaren iturriak

-1 Jakitea errealitatearekin harremanetan jartzea da (errealitatea antzematea).

Jakintzaren iturriak

-Jakintza iturriak:

• -Sentikortasuna: gauzei buruzko oinarrizko informazioa ematen du (testuinguru batean ulergarria izateko).
• -Arrazoimena: esperientzia motaren arabera hainbat jakintza modu sortzen ditu (mota asko: egunerokoa, erlijiosoa, ...).

Jakintza motak

• -Arrunta: eguneroko bizitzako esperientzian oinarritua; sistematikoa ez.
• -Zientifikoa: sistematikoa, zehatza eta kritikoa.
• -Teknikoa: mundua kontrolatu eta mendean hartzea du helburu.
• -Filosofikoa: filosofatzea zorroztasunez eta ikuspegi kritikoz pentsatzea da (errealitatea antzematen eta ulertzen saiatu).
• -Artistikoa: bizitzako esperientzia eta kontaketarekin

Miletoko Filosofoak

Homero eta Hesiodo antzinako olerkariek asmaturiko kontakizunak munduko edozein gertakariren azalpenerako giltza ziren. Beraz, gertatzen zen guztia norbaiten eskuetan omen zegoen, alegia, jainko nahiz giza itxurako naturaz gaindiko indarren menpe. Miletotarrak, aitzitik, Europako lehenengo zientzialari bilakatu zirenak, jainkoen edo goi-izakien aipamena alde batera uzten hasi ziren, eta gauzen gertakarien galderei erantzun berriagoak eta libreagoak ematen ahalegindu ziren. Lehen filosofoen ikergai nagusia gauza guztien lehen ekaia, arjea edo lehendabiziko materia izan zen.

Tales Miletokoa

Mileton jaio zen. Joniarrek Egipto eta Babiloniarekin merkataritza-harremanak izan zituztelako, segur aski bere gaztaroan Egipton izan zen,...