Industria Iraultza, Marx eta Nietzsche: testuinguru historikoa eta filosofikoa

Testuinguru historikoa: Industria Iraultza

Industria Iraultza: XVIII. mendearen azken aldera eta XIX. mendearen hasieran aldaketa handiak eman ziren. Europako biztanleria ugaldu egin zen, eta makina eta tresna berriak asmatzen ziren.

Aldaketak

Azpimarratzekoak:

• Biztanleriaren hazkundea.
• Lanaren jarduera-mota berrien agerpena (fabrika eta lantegiak).

Teknologia

James Watt-ek lurrun makina hobetu zuen, eta ondorioz tresna eta makinak garatu ziren (lokomotora, lurrun-ontziak eta abar). Ikatzak energia iturri berria izan ziren.

Industriaren ondorio sozialak

Industria ekoizpena zabalduz, langile asko bildu ziren fabriketan. Nekazari, jornalari eta gremioetako eskulangile asko unitate horietan aritu ziren lana egiten.

Industriako klase berriak

Langileak eta proletarioa

Kontratuak: Industriako langileak tresna eta ekoizpenaren jabetzarik gabe gelditu ziren; beren indarra eta lan-ahalmena saltzen zuten soldata baten truke. Langile klase horri proletarioa deritzo.

• Emakume eta haurrak: Industria iraultzaren hasieran lana oso gogorra eta astuna izan zen. Lan orduak luzeak ziren: 12, 14 edo 16 ordu egunekoak ohikoak izaten ziren.

Industriako burgesia eta kapitalistak

Kapitalistak: Industria iraultzarekin burgesiak aberastasunak handitzeko inbertitu zuen, makinak eta teknikak erosi eta lantegiak ezarri ziren. Horren ondorioz, produkzio bideen eta ekoizpenaren jabetza zuten klase berri bat sortu zen: burgesia (lantegi, makina eta lur-jabeak).

Liberalismo ekonomikoa

Banakoaren askatasuna: Liberalismo ekonomikoak banakoaren eta enpresaren ekimenasunerako askatasuna defendatzen zuen; bere ustez, banakoaren interesek eta ekimenek ekonomiari onura egiten zioten.

Estatuaren rola: Doctrina horren arabera, langile eta nagusiaren arteko lan-kontratuak askatasunez egin behar ziren, eta estatuak ez duela tartean sartu behar zioten hausnarketa orokorra zen, nahiz eta horrek askotan langileen egoera kaltetzen zuen.

Adam Smith: Adam Smith izan zen liberalismo ekonomikoaren pentsalari nagusietako bat. Haren arabera, ekonomia zenbait lege naturalen bidez antolatua dago, eta eskuila ezkutua («esku ezezagun» edo «eskua») merkatuaren norabidea ematen du: eskaintza eta eskariaren legea eta merkatu libreko mekanismoak.

Testuinguru horretan, lege hauek askotan langileen pobretzea eta soldata baxuak eragin zituzten; soldata askotan bizirauteko gutxiegiak ziren eta soldatapeko lanarekin esklabotza mota berri bat sortu zen.

Iraultza politiko eta sozialak

XIX. mendearen erdialdean iraultza aldi bat izan zen Europan; garai hartan langileek eta bestelako taldeek burgesiaren aurka edo monarkiaren aurka zeuden mugimenduekin lotura izan zuten beren aldarrikapenak defendatzeko. Baina pixkanaka mugimendu horiek beren interesak defendatzen ez zutela ikusita, eta aldaketa politikoek gizarte arazoak konpontzen ez zituztela ikusita, langile mugimenduak sortu ziren eta banaketa soziala areagotu zen.

Testuinguru filosofikoa: Hegel eta Marx

Hegelen baieztapen nagusiak

• Errealitatea arrazoia dela eta Ideia eta espiritua funtsezkoak direla.
• Espirituak eraikitzen du errealitatearen forma, bere sistema arrazional baten bidez.
• Absolutua edo espirituak historiaren subjektua osatzen du; garaiko ordena politikoa arrazoiaren agerpena da.

Marxen kritika

Marxek Hegelen idealismoari kritika gogorra egin zion: proletarioaren existentzia eta klase-borroka ez ziren arrazoia frogatzeko moldatzen diren kontestu metafisikoak, baizik eta historiaren determinazio materialen ondorio. Horrela, Marxek dio ekonomiak eta materialismoak historian duten garrantzia azpimarratzen du.

Marxen ikuspegia: Hegelen dialektika hartu eta materialismo dialektikoan oinarritu zuen. Historia klase-borrokaren emaitza gisa ulertu zuen; ekonomia da historian mugimenduaren ardatza.

Nietzsche: Morala, genealogia eta Jainkoaren heriotza

Kristau-moralaren kritika

Nietzschek kristautasunari eta mendebaldeko moral tradizionalari eman zion kritikak zantzuzkoak ziren. Bere ustez, kristautasuna eta budismoak «gaixoen» erlijioak dira; euren balioek indartsuagoak zirenen balio aristokratikoak zapaltzen dituzte eta indarkeria eta pasibotasun bat sustatzen dute.

Nietzschek uste zuen gizakiak bere mugak gainditzeko joera naturala duela, eta moralen egitura askotan oztopo bat direla.

Metodo genealogikoa

Nietzschek metodo genealogikoa erabili zuen mendebaldeko morala aztertzeko. Bi obra edo ikuspegi nagusi zituen horretarako: ona eta txarraren genealogiaren azterketa eta gizakiaren morala goitik behera ulertzeko saiakerak. Genealogiak erakusten du nola sortu diren moral-kontzeptuak eta zein boterenahiek eragin duten haien sorrera.

Jaunen morala eta esklaboen morala

Nietzschek bi moralen kontrastea azpimarratzen du:

• Jaunen morala: aristokrata eta indartsuen balioak goraipatzen ditu (hierarkia, ausardia, handitasuna). Ona da gudaria; txarra da mespretxagarri agertzen dena.
• Esklaboen morala: desberdintasunen aurkako erreakzioa da; berdintasuna eta bikaintasun moral plebeioak goraipatzen ditu (maitasuna, elkartasuna, umiltasuna, errukitasuna). Hauetatik sortu ziren kristau moralaren balioak, askotan indartsuen aurkako kritikatik eta haien kontraegiteatik abiatuta.

Nietzschek uste zuen esklaboen iraultzak balio berriak ezarri zituela, tartean ahulak eta gaixoak maitatzeko balioa, eta horrek aristokrata edo «jaun» motako balioak gutxiestera eraman zuela.

Kristautasuna eta balioen alderantzikaketa

Kristautasunak balioen alderantzikaketa egin zuela uste zuen: lehenengo jaunen balio aristokratikoak behe egin eta esklaboen balio plebeioak gora jarri ziren. Nietzschek kritikatu egin zuen moral unibertsal eta uniformearen kontzeptua, artezkeriatzat eta giza bizitzaren kalterako ikusten zuelako.

Jainkoaren heriotza

Jainkoaren heriotza esanaldian, Nietzschek mendebaldeko kulturaren oinarri erlijioso, metafisiko eta moralari egindako kritika kontzentratzen du: askotan gizakiari zama bat ekarri dio «beste munduaren» ideiak. Jainkoaren ideia sortu eta gero, horrek balore absolutuak eta lege moral objektiboak ezarri ditu, eta hori gizakiarentzat kargatsu bihurtu da.

Nietzschek dioskunez, «jainkoa hil egin da»: hau da, balore absolutu eta objektiboen galera eta gizakiaren beraren balioen sorrera posible bihurtzen da; gizakiak orain bere balioak berak sortu beharko lituzke.

Botere-nahia eta supergizakia

Nietzschek uste zuen nihilismoa gainditu eta bizitzari bere zentzua berreskuratzeko balio zaharrak birdefinitu behar zirela. Sormen hori botere-nahiaren bidez sortuko dela proposatu zuen: boterearen sentimenduak eta subjektuaren indarrak balio berriak sortuko dituzte.

Horrela, agertuko den idealetako bat supergizakia da —balio berriak sortzen dituena eta bizitzaren afirmazioa praktikatzen duena. Zer da ona? Nietzsche-ren arabera, guztiz boterearen sentimendua handitzen duena eta indarra ematen duena.

Oharra: Testu hau antolatu eta zuzentzeko eguneratu da ortografia eta gramatika akatsak zuzenduz, jatorrizko edukia galdu gabe. Azalpenak formatu egokiagoan banatu dira (izenburuak, azpitituluak, zerrendak) irakurterraztasuna eta SEO optimizazioa hobetzeko.