Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Sistema Kapitalista / Merkatu-Ekonomia

Sistema kapitalistan, jarduera ekonomikoa merkatuaren bitartez erregulatuta dago. Eskaintza eta eskaeraren legea jarraitzen du: zer ekoiztuko den ondasunen eta zerbitzuen arabera, nola ekoiztuko den enpresek diru gehien lortzeko, eta norentzat ekoiztuko den. Munduko herrialde gehienetan ezarri da. Beste printzipio batzuk hauek dira: jabetza pribatuen nagusitasuna eta banako etekinik handiena bilatzea.

Eskaintza eta Eskariaren Legea

Sistema kapitalistan, eskaintza eta eskaeraren legea jarraitzen da. Eskaintza eskaria baino handiagoa bada, prezioak behera egiten du; kontrako kasuan, prezioak gora egiten du.

Sistema Sozialista

Jarduera ekonomikoak Estatuak erregulatzen du, eta ekonomia planifikatua esaten zaio....

Jatorria

Arrowen paradoxa; honek dio ezinezkoa dela ongizate soziala sortzea, banakako ongizateetatik abiatuz.

Hasieran ESK-a enpresaren ezarpenak gizartean sortutako kalteak konpentsatzeko enpresaren filosofia bezala sortu zen.

Printzipioa

1. Gizarteari itzultzea enpresaren ekintzen bidez emandako zatia da.

2. Gizartean sortutako eragin negatiboak gutxitu.

3. ESK inguruko gomendio nazional eta nazioartekoak errespetatu.

4. Giza eskubideen garapenaren alde lan egin.

Kontzeptua

ESK praktikak gaur egun gomendioak dira, baina ez dira derrigorrezkoak.

• Borondatezko ekintzak.

• Ekoizpen eta kudeaketa prozesu guztian sartzen dira.

• Kudeaketak baloreen sartzean datza.

• Legeak betetzeak baino konpromiso handiagoa eskatzen du.

• Garapenak interes-taldeekin erlazio zuzena suposatzen

Balioa Sortzea eta Balio Katea

Balioa sortzea: Lehia-estrategia batean arrakasta lortzeko modurik garrantzitsuena da. Prezio baxuen estrategiek ez dute eragin handirik izaten, eta kasu horietan da egokia balio erantsia sortzea.

Balio-katea: Tresna analitikoa da; enpresak ondasun bat saltzeko egiten dituen jarduerak deskonposatu eta aztertzen ditu. Jarduerak bi ataletan banatzen dira:

• Lehen mailako jarduerak: Azken produktuaren balioa sortzeko balio dute eta ekarpen handiagoa egiten dute.
• Laguntza-jarduerak: Ez dute balio-ekarpen zuzenik egiten, baina beharrezkoak dira lehen mailako jarduerak osatzeko.

Porterren Bost Lehia-indarrak

1. Ordezko produktuen mehatxuak: Zenbat enpresa dauden jarduera berean.
2. Lehiakide berrien mehatxuak: Gure merkatuan sartzen

Enpresaren definizioa

Enpresa: gure behar mugagabeak asetzeko, baliabide mugatuekin sortutako ondasun eta zerbitzuak ekoizten dituen oinarrizko unitate ekonomikoa.

Truke erlazioa eta egitura

• Truke erlazioa
• Enpresa: oinarrizko unitate ekonomikoa
  • Ekoizpena: herritarren eskaera betetzea helburu
    • Ondasunak: materialak
    • Zerbitzuak: ez-materialak
• Familiak: kontsumitzaileak
• Beharrak: pertsonen bizi-mailaren arabera — mugagabeak
• Baliabideak: mugatuak (eskasia)

Familia eta enpresa arteko erlazioa (taula)

Enpresaburuaren definizioa eta motak

Enpresaburua: aldez aurretik ezarritako helburuak lortzeko erabakiak hartzen dituzten pertsonak edo pertsona-taldeak dira....

Ezagutzaren ekonomia

Ezagutzaren ekonomiaren eredu berriak estrategia-aldaketa ekarri du: estrategia berria ideietan, produktu berezietan eta premiei egokitutako zerbitzuetan oinarritzen da.

Ezagutzaren ekonomian, ikerketak, garapenak eta berrikuntzak sortzen dituzte kosturik altuenak.

Hazkunde ekonomikoa lortzeko baldintzak

Hazkunde ekonomikoa lortzeko hurrengoa beharrezkoa da:

• I+G+b-n inbertsioa egitea.
• Ezagutza, teknologia eta berrikuntza enpresa berriaren funtsezko baliabideak dira.
• Teknologia berriak erabiltzea lagungarria da produktibitatea handitzeko.
• Enpresaren esparrua etengabeko zabalkuntza-prozesuan dago.
• Enplegu-eskaintzak kualifikazio handiko profesionalentzat dira batik bat.
• Herrialdearen aberastasuna sortu egiten da.

Eredu ekonomikoen alderaketa

Eredu

Oinarrizko Kontzeptu Ekonomikoak

Premiaren Definizioa eta Mailak

Premia: Zerbaiten faltaren sentsazioa da, eta hura asetzeko nahia.

Premia Mailak

• 1. Maila: Oinarrizkoenak (elikagaia, arropa eta hezkuntza).
• 2. Maila: Gizarte modernoan beharrezkoak (mugikorra edo Internet edukitzea).

Ondasunak eta Zerbitzuak: Pertsonok gure premiak asetzeko erabiltzen ditugun baliabideak dira. Ondasunak ukigarriak dira, eta zerbitzuak ukiezinak.

Baliabideen Ezaugarriak

Urritasunaren Arabera

• Askeak: Dena asetzeko adinako kantitatean daudenak (airea eta izarren argia).
• Ekonomikoak: Ez dago denen premiak asetzeko adinako kantitatea (botoia, hegazkina, mugikorra, lepokoa).

Eraldaketa Mailaren Arabera

• Tartekoak: Helburu duten premia ase aurretik eraldatu egin behar direnak (muntaia-

Maniobra Fondoa (MF)

Formula: MF = (AK - PK) edo (OG + PEK - AEK)

• Positiboa: Aktibo Korrontea (AK) Pasibo Korrontea (PK) baino altuagoa denean. PK-ak ezingo du aktibo guztia finantzatu. Ondare Garbiak (OG) eta Pasibo Ez-Korronteak (PEK) Aktibo Ez-Korronte (AEK) guztia finantzatuko dute, baita AK-ren zati bat ere. Epe motzeko zorrei aurre egiteko gaitasuna izango du enpresak, egoera arrunt batean egonez. Formula: MF / AK * 100
• Negatiboa: PK AK baino altuagoa denean; ondorioz, PK-ak AK eta AEK-ren zati bat finantzatuko du. OG-ak eta PEK-ak ezin dute AEK osotasunean finantzatu; beraz, epe motzeko zorrei aurre egiteko zailtasunak eta ordainketen etendura-arriskua egongo da. Formula: MF / AEK * 100

Ratio Finantzarioak

Likidezia eta Solbentzia

• Diruzaintza

Ebaluazioa: Lan Kontratuaren Aldaketa (5. Gaia)

LAN KONTRATUA ALDATZEA:

Hasierako baldintzak aldatu daitezke:

• Bi aldeen borondatez
• Baten borondatez
• Beste baldintzengatik

Hiru Egoera Nagusi Aldaketan:

• Funtzionala: Lanpostuz aldatzea.
• Geografikoa:
  • Lekualdatzea (Behin betikoa): Arrazoi ekonomiko, tekniko edo antolakuntzazkoengatik. Onartu, uko egin eta kontratua amaitu, edo desados egon (20 eguneko epea).
  • Joanaraztea (Aldi baterako): Arrazoi ekonomiko, tekniko edo antolakuntzazkoengatik. Onartu edo desados egon (20 eguneko epea).
• Funtsezko aldaketa arrazoi ekonomiko, tekniko edo antolakuntzazkoa.

Enpresaren subrogazioa: Enpresa baten titulartasun aldaketa.

Lan Kontratua Etetea

Lan prestazioa aldi baterako emateari uztea (lana eta soldata ere bai).

Kausak: Bi...

Aurrezki-kutxak

Haien funtzionamendua, banku pribatuena bezalakoa da. Edonola ere, badituzte bi desberdintasun:

• Aurrezki-kutxek ezin dituzte errenta aldakorreko tituluak jaulki funtsak lortzeko;
• Bankuek baino zerga-tratamendu onuragarriagoa izaten dute, ongintzazko jarduerak egiten baitituzte, beren estatuekin bat.

Kreditu-kooperatibak

Kooperatibak interes eta behar berak dituzten pertsona fisiko edo juridikoen elkarteak dira, enpresa-jarduera jakin bat egiten dutenak, eta emaitza ekonomikoak, bestelako enpresek ez bezala, lehentasunezko helburu honetara bideratzen dituztenak: aurrez adostutako elkarte-funtsak bermatzera.

Funts horiek ase direnean soilik banatzen da soberakina bazkideen artean. Funtsak, kredituek sozietateko edo kooperatibako bazkideek...

Estatuko Aurrekontua

Aurrekonntuak

Estatuko aurrekontuak diru sarrerak eta gastuak biltzen ditu.

Diru Sarrerak

• Gizarte Kotizazioak: Gizarte Segurantzarako ekarpenak.
• Tributuak: Zergak eta Tasak (adibidez, PFEZ eta BEZ).
• Beste batzuk.

Gastuak

Administrazio publikoak egiten dituen gastuen multzoa da.

• Arrunta: Funtzionarioen soldatak, ondasunak eta zerbitzuak.
• Inbertsioak: Azpiegiturak finantzatzeko.
• Transferentziak eta Diru-laguntzak: Adibidez, errenta birbanaketa.

Aurrekontu-Saldoa

Ekonomian bi defizit mota sor daitezke:

Defizit Ziklikoa

Ekonomia-zikloan halabeharrez gertatzen diren atzeraldietan sortzen da eta aldi batean bakarrik irauten du.

Egiturazko Defizita

Defizit iraunkorra da, eta ia enplegu beteko egoeretan ere iraun ohi du. Egiturazko defizita oztopo...