DBH mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Kooperatiba-sozietateak

Kooperatiba interes eta premia berdinak dituzten eta enpresa-jarduera bat egiten duten pertsona fisikoen eta juridikoen elkartea da. Kooperatibek ondare erkidea sortzen dute, hura eskualdatzeko mugak dituzte eta ez dute irabazi-asmorik.

Ezaugarri nagusiak:

• Erantzukizuna: Bazkideek kooperatibaren aurrean duten erantzukizuna sozietatean duten ekarpenaren zenbateko izendatura mugatzen da (benetan ordaindu edo hitzemandako ekarpenen zenbatekora).
• Zerga-araubidea: Sozietateen gaineko zergak zergapetzen ditu kooperatibak, baina araubide berezi bat dute.

Enpresa txiki eta ertainak (ETEak)

Hauek dira ETEen oinarrizko ezaugarriak:

• Enpresa-prestakuntza urria: Enpresaburuak ezagutza tekniko urriak ditu eta, sarritan, enpresaren kudeaketa

Enpresaren definizioa

Enpresa ekoizpen baliabideak (lurra, lana, kapitala) antolatzen dituen eta ondasun edo zerbitzuak ekoizten dituen erakundea da. Definitzeko modu posibleak: ekoizpenerako unitate ekonomiko bat; ekoizpen baliabideak konbinatzen dituen erakundea; zuzendariak planifikazioaz arduratzen den erakundea; etekina lortzeko asmoa duen erakundea; aberastasuna sortzen duen erakundea.

Sektore ekonomikoak

• Lehen sektorea: jarduera arbolen arabera — baliabide naturalak ustiatzen dituena.
• Bigarren sektorea: eraldaketak eta jarduera industriala burutzen dutenak.
• Hirugarren sektorea: gizakientzako jarduerak burutzen dituzten zerbitzuak.

Tamaina, jabetza eta eremua

• Tamaina: txiki (<50), ertaineko (50–250), handia (>250).
• Jabetza: pribatu,

Dirua eta Banku-Sistema

Diru Agregatuak eta Definizioak

Jarraian, diruarekin eta banku-sistemarekin lotutako funtsezko kontzeptuak zehazten dira:

• (1) Banku-sistemaren esku-dirua: Bankuen eskuetan dauden txanpon eta billete guztiak.
• (2) Familien eta enpresen esku-dirua (EMP): Familien eta enpresen eskuetan dauden txanpon eta billete guztiak.
• Diru legala (zirkulazio fiduziarioa, esku-dirua): Familien eta enpresen eskuetan (EMP), batetik, eta bankuen eskuetan, bestetik, dauden txanpon eta billete guztiak. (Edozein kasutan, 1 + 2 da).
• (4) Banku Zentraleko gordailuak (G): Bankuek Banku Zentralean mantentzen dituzten gordailuak.
• (5) Bankuko erreserbak (R) edo banku-sistemako kutxako aktiboak: Bezeroek bankuetan mantentzen dituzten gordailuen bermea dira.

Enplegu politika

Enplegu politika ekonomia bateko langabezia murriztea helburu nagusi duten plan eta prozeduren multzoa da.

Enplegu estatistikak

• Biztanleria Aktiboaren Inkesta (BAI): INE erakundeak hiru hilean behin egiten duen inkesta da.
• Gizarte Segurantzako afiliazioaren kopuruak: Erakunde publiko honek langilearen eta haren familiaren osasun-asistentzia eta gizarte-prestazio nahikoa bermatzen ditu.
• Estatuko Enplegu Zerbitzu Publikoaren (SEPE) datuak: Langabezia neurtzen duen erakundea da, eta erakunde horretan izena emanda daudenak soilik hartzen ditu kontuan.

Langabezia motak

Langabezia arazo larria da merkatu-ekonomientzat. Gobernu ororen lehentasuna langabezia-tasa handiak dakarren kostu soziala eta ekonomikoa ahalik eta txikiena izatea da....

Makroekonomia ekonomia osoaz, funtzionamendu orokorraz, arduratzen da. Mikroekonomia, berriz, osotasun horren atal batzuk soilik aztertzen ditu.

Ekonomia Adierazle Nagusien Garrantzia

1. Inflazioa Kontrolpean Badago

• Gure aitona-amonek jasotzen dituzten pentsioek ez dute erosteko ahalmena galduko.
• Familientzat errazagoa izango da hilaren bukaerara iristea.
• Enpresek ez dute kezkatuta egon beharko lehengaien edo beste ekoizpen-baliabide batzuen prezioen etengabeko gorabeherekin.

2. Langabezia Tasek Behera Egiten Badute

• Familien diru-sarrerak handiagoak izango dira.
• Kontsumoak gora egingo du, enpresen eskaria handitu egingo da eta langile gehiago beharko dituzte.
• Gobernuak langabezia-prestazio gutxiago ordaindu beharko ditu, eta diru hori beste zerbaitetan

Dirua: Oinarrizko Kontzeptuak

Dirua onartutako truke-bitartekoa edo ordainketa- eta kobrantzia-bitartekoa da.

Diruaren Funtzioak

• Truke bitartekari: Ondasunak ondasunen truke ez, dirua mundu osoan onartzen da bitartekotzat, eskaintza eta eskaria egokitzeko arazoak sinplifikatzen ditu.
• Balio-gordailua: Dirua iraunkorra da, gorde dezakezu geroago erabiltzeko, baina inflazioaren erruz diru berarekin gauza gutxiago erosi ditzakezu.
• Kontu-unitate komuna: Ekonomiak dirutan neurtzen du gauzen balioa. Ondasunen balioa neurtzeko neurri-unitate komuna baliatzeak aukera eman haien arteko alderaketak eta multzokatzeak egiteko, bestela ezinezkoa izango litzateke.

Diruaren Prezioa: Interesa

Interesa: Maileguan hartutako kapitalaren zerbitzuen truke egiten den ordainketa...

Finantza Analisia

Enpresaren egoera ekonomiko eta finantzarioa ulertzeko funtsezko analisiak:

• Analisi Estatikoa: Egoera balantze bakarra, une zehatz batean.
• Analisi Dinamikoa: Hurrenez hurreneko egoera balantzeen konparazioa.

Kaudimen eta Likidezia Ratioak

Pasibotik eratorritako zorrei aurre egiteko altxortegia sortzeko gaitasuna:

• Kaudimen ratioa: (Aktibo korrontea / Pasibo korrontea). Zuzena: 1.5-2; Ardura: 1.1-1.5; Arriskua: <1; Arreta: >2.
• Altxortegia edo likidezia: (Erabilgarria + Bihurgarria / Pasibo korrontea). Zuzena: 0.75-1; Ardura: <0.75; Arreta: >1.
• Berehalako altxortegia: (Erabilgarria / Pasibo korrontea). Zuzena: 0.1-0.3; Ardura: <0.1; Arreta: >0.3.

Zorpetze eta Berme Ratioak

• Zorpetze ratioa: (Pasibo galdagarria / Fondo

Ekonomiaren oinarrizko kontzeptuak

• Etekina: Ekonomia-jarduera batetik eratorritako gastuen eta diru-sarreren arteko kenketa da.
• Merkatua: Ekoizpena banatzen den lekua da.
• Inflazioa: Produktuen prezioen igoera orokorra.
• Ekoizpena: Ondasunak eta zerbitzuak sortzea (mekanizatua, robotizatua edo eskuzkoa).
• Espekulazioa: Etekina lortzeko, normala baino arrisku handiagoa hartzean datza, uneko prezioen eta etorkizunean espero diren prezioen arteko aldeak aprobetxatuz.
• Produktibitatea: Ekoitzi denaren balioaren eta horretarako erabili diren bitartekoen balioaren arteko erlazioa.
• BPG-a: Lurralde batean, urte osoan sortutako ondasunen eta zerbitzuen guztizko balioa.
• Eskaria: Prezioa kontuan izanik, erosle batek erosi nahi duen ondasun eta zerbitzuen kantitatea.

1. Merkataritza-jarduera eta barne-merkataritza

Merkataritza-jarduera zabala eta konplexua da, etxe ondoko dendan egiten ditugun erosketak zein nazioarteko salerosketa handiak hartzen baititu.

• Barne-merkataritza: estatu baten barruan egiten diren salerosketak.
• Kanpo-merkataritza: inportazioen eta esportazioen bidez estatuen artean egiten diren salerosketak.

1.1. Barne-merkataritza

Merkataritza-jardueraren garrantzia bi arlotan nabaritzen da: gizartean, hari esker eguneroko bizitzan behar ditugun produktu guztiak eros ditzakegulako, eta ekonomiaren arloan, aberastasun handia eta lanpostu ugari sortzen dituelako. Oro har, bi merkataritza mota bereizten dira:

• Handizko merkataritza: banaketa-enpresa handiek salgai-kopuru oso handiak erosten dituzte,