Batxilergoa mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Merkatu-egiturak: oligopolioa eta monopolioa

Oligopolioa:

Enpresa gutxi: merkatu-kuota osoa enpresa gutxi batzuen artean banatzen da. Enpresa horietako baten merkataritza-politikak eragin handia du gainerako enpresen erabakietan.

Merkatu homogeneoa:behar bera asetzeaz gain, trukagarriak dira elkarren artean (ordezko produktuak).

Kapital-inbertsio handiak (sartzeko hesia): petrolioaren enpresak, adibidez.

Oligopolioen funtzionamendua:

* Kolusiorik gabe (ados gabe):

Aurrea hartzeko merkataritza-politikak: enpresa bakoitza lehiakideek zer egingo duten igartzen saiatzen da, horren arabera jarduteko.

Prezio-gerrak: enpresa oligopolista batek salmenta-prezioa jaisten badu, besteek jaitsi gabe, haren merkatu-kuotak eta diru-sarrerak gora egingo dute, gainerako...

Merkataritza Askea

Merkataritza askea nazioarteko merkataritzan herrialde ezberdinen arteko merkataritzak oztoporik ez izateko aplikatzen den politika mota da, non enpresen arteko lehia askea bultzatzea funtsezkoa den. Egoera honek abantaila konparatiboaren teoria gauzatzen du: herrialde jakin batek abantaila ematen ez dioten produktuak ekoizten baditu, baliabideak xahutzen ari da, produktu horiek merkeago lor ditzakeelako nazioarteko merkatuan.

Protekzionismoa

Protekzionismoa nazioarteko merkataritzan herrialde batean atzerriko produktuen inportazioa edo sarrera mugatzeko hartutako neurrien multzoaz osaturiko politika mota da, non bertako industria babestea eta, horrekin batera, enplegua sustatzea helburu nagusia den. Inportazioak murrizteko...

Ekoizpenaren Ikuspegitik

Lanaren banaketak eta espezializazioak gizarteek ongizatea lortzeko beharrezko efizientzia maila ahalbidetzen dute.

• Enpresa: Ekoizpen baliabideak erabiliz gizarteak eskatzen dituen ondasunak/zerbitzuak ekoizteko eta kontsumitzailearen eskura jartzeko helburua du, etekin bat lortuz.
• Balio Erantsia: Ekoizpenak gauzei gehitzen dien erabilgarritasun gehigarria da.
• Teknologia: Faktore materialak, giza faktoreak eta antolaketa uztartzen ditu ondasunak lortzeko.

Nola Ekoitzi?

Bi alderdi nagusi ditu ekoizpen prozesuak:

• a) Zer teknologia erabili?
  Teknologia bat beste bat baino efizienteagoa da ekoizpen-faktore gutxiago erabilita ekoizpen bera/gehiago lortzen badu, edo ekoizpen faktoreen kantitate bera erabiliz ekoizpen handiagoa lortzen

Merkataritza Legedia

Merkata kodea, merkataritza eragiketak arautzen dituen lege esparru nagusia.

Eskubideak eta Obligazioak

Kontabilitate ordenatua eramatea, empresaburuaren erantzukizuna akta liburu bat izan behar dute.

Lehia

Eragotzi, murriztu edo faltsutzea dakarten jarrerak zigortzen dituen legea.

Publizitatearen Legea

Publizitate zintzoa bilatu.

Asmakuntza eta Ikur Berezien Legea (Patentea)

Patenteen eta merken Espainiako bulegoa da industria jabetza notak erregistratzen dituena.

Merkataritza Erregistroa

Empresaburuen egoera juridikoen berri ematea ofizialki; lurralde erregistroa eta erregistro nagusia.

Zerga Legedia

Zerga Motak

• Progresiboak: Zerga oinarria handitzea, tasa inpositiboa handitu.
• Erregresiboak: Zerga oinarria handitzea, tasa inpositiboa

Zer da Ekonomia?

Ekonomia giza beharrak asetzeko baliabide mugatuak nola administratu eta aprobetxatu aztertzen duen zientzia da. Jatorrian, "etxea administratu" esan nahi du.

Ekonomia Eskasia

Ekonomia eskasia pertsonen beharrak asetzeko nahikoa baliabide ez izatearen sentsazioa da. Ez da pobreziarekin nahasi behar. Eskasia fisikoa baliabide-urritasuna adierazteko erabiltzen da. Bi ezaugarri nagusi ditu:

• Unibertsala: Denoi eragiten digu.
• Erlatiboa: Batzuei besteei baino gehiago eragiten die.

Aukera-Kostua

Aukera-kostua erabaki bat hartzean aukeratu gabe uzten dena da. Dirutan edo beste modu batean neurtu daiteke.

Beharra

Beharra ez daukagun zerbait asetzeko gogoa da. Behar guztiak ez dira berdinak, asko subjektiboak baitira. Ezinbestekoak direnak honela...

Enpresa eta Enpresaburua

Jarduera ekonomikoa: Ondasun ekonomikoak eta zerbitzuak lortzeko prozesua da.

• Ekoizpena
• Banaketa
• Kontsumoa

Ondasuna: Nahia edo premia asetzeko objektua da. Ondasun ekonomikoak eta zerbitzuak ordaindu behar dira, aldiz libreak ez. Ondasunak kontsumitzeko edo kapital bezala erabil daitezke.

Ekonomia eragileak:

• Familia
• Enpresak
• Estatua

Ekoizpen faktoreak:

• Natura baliabideak
• Lana
• Kapitala

Enpresa: Ekoizpen faktoreak garatzen ditu ondasunak eta zerbitzuak emateko. Aberastasuna sortzen du arriskupean.

Enpresa Teoriak

• Neoklasikoa: XIX. mendearen amaiera eta XX. mende hasiera (Jevons, Walras, Menger). Ekoizpen funtzio matematikoa.
• Transakzio Kostuen Teoria: Williamson eta Coase. Transakzioa egiten duten mugimendua.
• Teoria Soziala: Enpresaren

Finantza Baliabideak eta Erakundeak

Finantza-baliabideak edo aktiboak

Produktu edo titulu batzuk dira, jabeei aberastasunari eusteko aukera ematen dietenak eta zordunei betebeharrak eragiten dizkietenak; aktibo bat dena beste batzuentzat pasibo.

Finantza-bitartekariak

Aurreztaileen eta inbertitzaileen arteko bitartekaritzan espezializatutako erakundeak:

• Bankarioak: banku pribatu eta aurrezki-kutxak.
• Ez-bankarioak: aseguru-etxeak eta leasing-enpresak.

Espainiako Bankua

Ez ditu enpresak edo familiak finantzatzen, sektore publikoa eta beste finantza-erakunde batzuk baizik.

Kreditu-kooperatibak

Funtzionamendua banku eta aurrezki-kutxen antzekoa da, baina ezaugarri ezberdin batekin: kredituak sozietateko edo kooperatibako bazkideek egiten duten jarduera motara...

Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza

Ikerketa zientzia eta teknologiaren arloan ezagutza berriak eskuratzeko egiten den lana da. Garapena eskuratutako ezagutzak aplikatzea da, produktu berriak lortzeko zein ekoizpen prozesu berriak diseinatzeko edo horiek hobetzeko. Berrikuntza produktu edo prozesu berriak lortzean edo horiek hobetzean gertatzen da.

Kalitatea Enpresetan

Gaur egun kalitatea enpresarentzat erreferentzia bat da, eta kudeatu eta planifikatu beharreko alderdi garrantzitsu bat. Enpresak eskaintzen dituen produktuen kalitatearen araberakoa izango da bere lehiakortasuna merkatuan. Enpresa batek kalitatea lortzeko lanean aritzeak ez du esan nahi gehienezko kalitatea lortu behar duenik, baizik eta produktuak zehazki behar duena. Izan ere,...

Finantza sistema: erakunde publikoek araututako eta bitartekari multzo batek osatutako egitura da. Bitartekari horiek aurrezki baliabideak bideratzen dituzte, kontsumo pribatua (familiena), enpresen inbertsioak nahiz gastu publikoa finantzatzeko.

Burtsa indizea: merkatu jakin baten bilakaeraren adierazlea da, aintzat hartzen duena titulu adierazgarrienen kotizazioaren jokabidea. Titulu horiek likidezia mailaren arabera aukeratzen dira.

Merkatu jarraitua: Espainiako lau burtsak lotzen dituen informatika sistema da. Haren bidez, balore jakin batzuen negoziazioa denbora errealean egin daiteke, ordenagailu terminalen bidez.

Itunak: nazioarteko akordioak edo tratatuak dira, eta haien bidez, herrialde sinatzaileek betebehar batzuk hartzen dituzte bere...