Ekonomiaren Oinarriak: Kontzeptuak eta Faktoreak

Zer da Ekonomia?

Ekonomia giza beharrak asetzeko baliabide mugatuak nola administratu eta aprobetxatu aztertzen duen zientzia da. Jatorrian, "etxea administratu" esan nahi du.

Ekonomia Eskasia

Ekonomia eskasia pertsonen beharrak asetzeko nahikoa baliabide ez izatearen sentsazioa da. Ez da pobreziarekin nahasi behar. Eskasia fisikoa baliabide-urritasuna adierazteko erabiltzen da. Bi ezaugarri nagusi ditu:

• Unibertsala: Denoi eragiten digu.
• Erlatiboa: Batzuei besteei baino gehiago eragiten die.

Aukera-Kostua

Aukera-kostua erabaki bat hartzean aukeratu gabe uzten dena da. Dirutan edo beste modu batean neurtu daiteke.

Beharra

Beharra ez daukagun zerbait asetzeko gogoa da. Behar guztiak ez dira berdinak, asko subjektiboak baitira. Ezinbestekoak direnak honela sailkatzen dira:

• Lehen Mailako Beharrak

  Ezinbestekotzat jotzen dira, bizirauteko funtsezkoak direnak. Adibidez: elikadura eta jantziak.

• Bigarren Mailako Beharrak

  Ez dira ezinbestekoak, baina ongizatea areagotzen dute. Garai edo kultura batetik bestera aldatu egiten dira. Adibidez: telefonoa eta internet.

Ondasunak eta Zerbitzuak

Ondasunak materialak dira (jantziak, elikagaiak), eta zerbitzuak, berriz, ez-materialak (hezkuntza, garraioa...). Irizpide hauen arabera sailkatzen dira:

• Eskasia Maila

  Ondasun askeak mugagabeak direnei esaten zaie, hau da, behar adina daude denontzat. Adibidez: airea, izarren argia.

• Eginkizuna

  Giza beharrak zuzenean asetzen dituzten ondasunak dira. Adibidez: automobil bat, etxebizitza bat.

• Eraldatze Maila

  Hemen bereizten dira eraldaketaren bat behar duten ondasunak (bitarteko ondasunak) eta erabiltzeko edo kontsumitzeko prest dauden ondasun bukatuak.

• Ondasun Eskuragarritasuna

  Ondasun publikoak dira (parkeak, liburutegiak...) eta ondasun pribatuak, berriz, kontsumitzeko ordaindu behar direnak.

Ekonomia Jarduerak

Ekonomiaren barruan hiru jarduera nagusi bereizten dira:

• Kontsumoa

  Familiek aurrekontu mugatua dutenez, diru-sarrerak nola banatu erabaki behar dute, beren beharrak lehentasunen arabera asetzeko.

• Ekoizpena

  Enpresek erabaki behar dute zer ondasun ekoiztea merezi dien eta zer baliabide erabili behar dituzten horretarako.

• Banaketa

  Ondasun eta zerbitzuen ekoizpenaren eta kontsumoaren arteko lotura da.

Ekoizpen Faktoreak

Ekoizpen prozesuan erabiltzen diren baliabideak dira:

• Natura Baliabideak

  Naturaren jatorria dutenak dira. Landatzeko lurraz eta hiri-lurraz gain, lurzoruko eta itsasoko baliabideak ere hartzen ditu. Energia-iturri berriztagarriak bilatzen ari dira horri aurre egiteko.

• Lana

  Ekoizpen prozesuan parte hartzen duen ordaindutako giza jarduera fisiko nahiz intelektual oro da.

• Kapital-Ondasunak

  Enpresaren titulartasunpeko ondasunak dira, eta bi multzo handitan banatzen dira: Finantza-kapitala (dirua) eta kapital fisikoa (ordenagailuak, makinak).