DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Poesia Soziala (1940-1975)

Poesia sozialak diktaduraren garaiko egoera politikoa eta soziala salatu nahi zituen. Ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Langileen eta baserritarren bizi-baldintza gogorrak eta soldata baxuak.
• Euskaldunen marjinazioa.
• Benetako informazioa emateko nahia.
• Agintarien moralaren eza eta gerraren oroimena.
• Etsipena eta hizkera sinplea, langileengana iristeko.

"Nire aitaren etxea defendituko dut" (Gabriel Aresti)

Arestiren poesian hainbat gai jorratzen dira:

• Euskaldunen marjinazioa eta kapitalaren gorakada.
• Nekazarien egoera larria eta bizi-kostuaren igoera.
• Agintarien ustelkeriaren kritika.
• Hiztegi erraza eta aditz sinpleak erabiltzen ditu, mezua argi helarazteko.

Surrealismoa (1975etik aurrera)

Garai honetan gizakiaren kezka existentzialak...

Bizitzaren jatorria

Panspermia

Panspermia: Bizia espazioan sortu zela eta meteoritoek garraiatuta etorri zela Lurrera. Gaur egun ez dago lurretik kanpo bizia dagoela egiaztatzen duen frogarik.

Sintesi prebiotikoa — hiru pauso

1. Molekula ez-organikoetatik molekula organiko bakunak sortzea
2. Molekula konplexuak garatzea
3. Lehen zelulak agertzea, hau da, eboluzio kimikoa deritzon prozesua

Iturri hidrotermalen teoria

Gaur egun onartuena den teoria da iturri hidrotermalen teoria: bizia iturri hidrotermaletan, itsas hondoan, dortsal ozeanikoen ondoan eta eguzkiaren izpietatik babestuta sortu zela proposatzen du.

Teoria eboluzionistak

Lamarckismoa

Denboran zehar konplexutasuna areagotuz zihoala proposatu zuen.

• Ingurumenaren garrantzia
• Erabiltzearen eta ez erabiltzearen

2) Bakezko bizikidetza (1954-1975)

• Kubako misilen krisia
  • 1962. urtean: Gerra Hotzeko gatazka arriskutsuena.
  • AEBk SESBen misil nuklearrak jaurtitzeko arrapalak hauteman zituzten Kuban; ondorioz, itsas blokeoa agindu eta misilak kendu ezean uhartea inbadituko zutela mehatxatu zuten.
  • Azkenean, misilak erretiratu zituzten.
• Vietnamgo Guda (1955-1975)
  • Iparraldean bloke komunista eta hegoaldean mendebaldekoa.
  • AEB armadak esku-hartze zuzena izan zuen (tropak, arma kimikoak, bonbardaketa masiboak).
  • Ezin izan zuten arerioa menperatu; bloke komunistak gerrilla taktikak erabili zituen herriaren laguntzarekin.
  • Ondorio larriak AEBrentzat: nazioarteko prestigioa galtzea eta porrot militar izugarria.
  • 1969an Nixon presidente izendatu zuten eta 1973an su-etena adostu

Plaken Mugimenduak eta Ertz Tektonikoak

Ertz Konbergenteak: Talka eta Subdukzioa

Litosfera ozeanikoa eta kontinentala talka egiten dute, ertz konbergenteak direlarik, eta horrek sismikotasuna sortzen du.

Litosfera ozeanikoa kontinentalaren azpian sartzen da, dentsoena delako. Mantuan hondoratzean subdukzio eremua sortzen da. Bertan dagoen beroarengatik eta marruskaduragatik materialak urtu egiten dira, magma sortuz, eta horrek gainazalean bolkanismoa eragiten du.

• Litosfera kontinentalean orogeno termikoa sortzen da.
• Bi plaken artean fosa ozeanikoa sortzen da.

Honen adibide bat Andeak dira.

Ertz Ebakidura (Transformazioa)

Ebakidura ertza da. Bi litosfera kontinentalak irristatzen dira eta elkar igurtzean sismikotasuna sortzen da, faila eraldatzaile...

Neoklasizismoa Grezia eta Erromako tradizio klasikoaren araberako formez berriro ere arduratu zen estiloa da. Errenazimentuko formak modu mimetikoagoan imitatu ziren, eta greziar nahiz erromatar mintzaira plastikoa erabili zen. Unibertso klasikoaren aldeko interesa Arrazionalismoaren ondorio izan zen, baliabide arrazionalak miresten baitzituen.

Testuingurua eta Ezaugarriak

• XVIII. mendearen erdialdean sortu zen (Ilustrazioaren mendea).
• XVIII. eta XIX. mendeetan Frantzian garatu zen.
• Ilustrazioa garatu zen testuinguru berean hedatu zen.
• Grezia eta Erromako tradizio klasikoaren araberakoa zen.
• Europan zehar zabaldu zen, Italian batez ere.
• Espainian ez zuen arrakastarik izan XVIII. mendearen erdialdera arte, barrokoa oso sustraituta zegoelako eta ideia

Ortega y Gasset: Ideiak eta Sinesteak

Aztertzen ari garen testua Ortega y Gasset-ek idatzitako Ideiak eta sinesteak obraren pasarte bat da. José Ortega y Gasset 1883an jaio zen Madrilen. Bere bizitzan hiru garai bereizi ditzakegu: objektibista, subjektibista eta arraziobitalista.

Ideien eta sinesteen arteko bereizketa

Azken garai honetan, ideiak eta sinesteak ezberdindu zituen, bigarrenek errealitatea osatzen dutelako eta lehenengoak hauei buruzko hausnarketak direlako (zientzia, esaterako).

• Zientzia eta poesia: Ideien eremu berean daudenez, haien artean hurbilago daude errealitatetik baino (sinestea dena).
• Arnold Gehlen: Honekin bat etortzen zen, hark ere bereizten baitzituen natura eta kultura; azken hau gizakiak errealitatera moldatzeko erabiltzen

1. Barruko finantzaketa edo autofinantzaketa

Enpresak berak sorturiko baliabideak dira. Abantaila nagusiak finantza-autonomia izatea eta kostu gehigarririk ez izatea dira.

1.1 Amortizazioak

Enpresen ondasun eta instalazioen zahartzeari loturik gordetzen diren fondoak dira. Mantenuzko fondoak dira, enpresaren gaitasun produktiboa gordetzeko balio dutelako.

1.2 Erreserbak

Inbertsio berriak egin eta enpresa hazteko erabiltzen diren fondoak. Bazkideei banatu ez diren irabaziekin lortutako erreserbetatik lortzen dira.

2. Kanpoko finantzaketa

Enpresatik kanpo lortutako baliabideek osatuko dute; beraz, ez dira enpresak sortutakoak.

2.1 Kapitalekoak

Bazkideen ekarpenekin sortuak dira. Baliabide bereziak dira; enpresaren parte izatera pasatzen direnez, ez dira...

Energia Nuklearra

Fisio Nuklearra

Fisio nuklearra erreakzio nuklear bat da: masa handiko nukleo bat neutroiez bonbardatuz, nukleo hori zatitu eta bi nukleo arin sortzen dira. Prozesu horretan neutroi eta energia kantitate handia askatzen da.

Aktibazioa (Kate-erreakzioa)

Erreakzio bat martxan jartzen denean hainbat neutroi askatzen dira. Neutroi horietako bakoitzak beste uranio nukleo baten fisioa eragiten du, eta erreakzioa azkar azeleratu egiten da, kate-erreakzioa gertatzen delarik.

Askatutako Energia

Fisioan, gutxi gorabehera, 200 MeV-ko energia askatzen da. Formula: E = 0,2154 x 931 = 200 MeV

Fusio Nuklearra

Fusio nuklearra prozesu atomiko bat da: bi nukleo arin elkartzen dira pisu handiagoko beste nukleo bat osatzeko. Prozesu honekin energia kopuru...

Testu juridikoaren testuingurua

Lehen mailako testu juridiko hau Estatuaren Boletín Ofizialean argitaratu zen 1939ko otsailaren 13an. Gobernu frankistak idatzitako lege hau Espainiako biztanleei (batez ere «gorriei») zuzentzen zaio. Idea nagusia Mugimendu Nazionalaren aurka jardun zutenak zigortzea da. Gobernu frankistak II. Errepublika eta gerra zibilean Espainiari «asaldurak jasanarazi» zizkioten «gorri» guztiak zigortu nahi ditu: lehenik eta behin ekintza hauen erantzule deklaratuz, eta ondoren armadako, magistraturako eta Falange Españolako kideek ezarriko dizkieten zigorrak betez.

Legearen efektuak eta debekuak

Era berean, Fronte Popularra osatzen zuten partidu politiko guztiak legez kanpo geratzen dira eta beren eskubide eta ondasunak...

II. Errepublika (1931-1936)

1. fasea (1931-1933): Biurteko erreformista

Manuel Azaña izan zen gobernuko presidentea. Ezkerreko gobernu errepublikar honek hainbat neurri eta gertaera bizi izan zituen:

• Erreformak: Eskola erlijiosoak itxi ziren laizismoagatik eta Elizari diru-laguntzak kendu zitzaizkion.
• Gizartea: Sufragio unibertsala ezarri zen, alfabetatze-tasa handitu zen eta nekazaritza-erreforma abiatu zen.
• Legedia: Dibortzioa eta ezkontza zibila legalizatu ziren.
• Gatazkak: Klase sozialen arteko gatazkak egon ziren eta eskuina haserretu egin zen.
• Bukaera: Casas Viejasko gertaerek amaiera eman zioten fase honi.

2. fasea (1933-1935): Biurteko kontserbadorea

1933an CEDA alderdiak irabazi zituen hauteskundeak Gil Robles lider zela:

• Eskola erlijiosoak