DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Birusak: Ezaugarri Orokorrak

Birusak zelula bizien barruan ugaltzeko gai diren partikulak dira. Beraz, zelula barruko derrigorrezko parasitoak dira, parasitatzen duten zelularen metabolismoa erabiltzen baitute.

Ugalketa Zikloak

• Ziklo Litikoa

  Birusak zelula infektatu, zelularen material genetikoa ugaltzeko erabili eta, azkenik, ostalaria lisatu (apurtu). Ziklo litikoa birus birulentoek egiten dute.

• Ziklo Lisogenikoa

  Zelula inbaditu, baina suntsitu gabe, berarekin batera erreplikatu eta hurrengo belaunaldietara transmititu. (Latente gelditu).

• Erretrobirusen Ugalketa

  Ostalarian sartu, bi ARN kopia dituzte. ARN+ ADN bihurtu, ARN degradatu, ADN kopiatu, ADN birala zelularekin transkribatu eta itzuli, mihiztatu, mintz plasmatikoa zeharkatu eta ihes egin.

Gizarte Zerbitzuak

Gizarte-zerbitzuek pertsonen oinarrizko premiak asetzen dituzte: osasuna, hezkuntza, justizia, segurtasuna, besteak beste. Herritarrek zergen bidez ordaintzen dituzte. Zerbitzu publikoak dira, eta horri ongizate-estatua deritzo.

Hezkuntza

Hezkuntzak norberaren autonomia, gizarteratzea eta lanbide-trebakuntza errazten ditu. Funtsezkoa da herrialdeek aurrera egin dezaten zientziaren, teknikaren eta kulturaren alorrean. Helburu nagusiak hauek dira:

• Derrigorrezko eskolaldia ezartzea (biztanle guztiek hezkuntza jasotzea).
• Zerbitzuaren doakotasuna finantzatzea.
• Aukera-berdintasuna sustatzea.

Osasuna

Osasuna pertsona guztien oinarrizko premia da, lehentasunez bete beharrekoa. Zerbitzuen bidez, herritarrek bizitzeko eta bizi-baldintza duinak...

Sarrera

Zoriontasuna eta Jainkoa: edukitzea

San Agustin

San Agustinen kezka nagusia bihotza aseko zuen Egia absolutua aurkitzea zen; horrela baino ezin daitekeelako zoriontasuna lortu. Baina egia absolutu hori Jainkoa baino ezin daiteke izan, eta Jainkoa ezagutzeak zoriontasuna ekartzen dio gizakiari. Agustin eudemonista zen, eta zoriontasuna ezin dugula gauza aldakorretan oinarritu zioen, gauza horiek galtzeko beldurragatik ezin ginatekelako zoriontsu izan.

Gizakiaren ziurgabetasuna

Gizakiaren bizitza etengabeko gorabeheretan oinarritzen da. Gaur dauzkazun ondasunak, familia, lagunak... ez dira betirako, eta beraz, baliteke bihar ezer ez edukitzea. Horregatik, normala da gizakiak zoriontasuna inoiz galduko ez den zerbaitetan bilatzea, ziurtasuna...

Industria Iraultza: Fabriken Sorrera

XIII. mendean produktu guztiak eskuz egiten ziren eta eskulantegiak txikiak ziren. Mendearen amaieran, ordea, lantegiak desagertu eta fabrikak sortu ziren. Fabrika horietan langileek makinak erabiltzen zituzten, eta horretarako energia iturri bat behar zuten; lehenengoa lurrun-makina izan zen, James Wattek sortua.

Fabriketan lanaren banaketa ezarri zen: langile bakoitzak ekoizpen-prozesuaren zati bat egiten zuen, ordutegi finko baten pean. Britainia Handian fabrika asko sortu zituzten eta merkatua zabaltzea lortu zuten burdinari esker. Indiara joaten ziren kotoi bila, fabriketarako lehengai nagusietako bat baitzen. Geroago, trenbideak eraiki zituzten garraioa errazteko.

Sektore Nagusiak

• Ehungintza: Garrantzitsuena;

Lurrazaleko Materialak: Harriak

Harria: Hainbat mineralez osatuta dagoen lurrazaleko zatia da (prozesu naturalen bidez eratutako substantzia, ez izakiek sortua, lurrazalean dagoen konposizio kimiko jakin bat duena). Gehienak solidoak izan arren, badira harri likidoak ere; petrolioa adibidez.

Harri motak

Harri magmatikoak

Magma hoztearen ondorioz sortzen dira. Hoztea eta solido bihurtzea Lurraren barrualdean gerta daiteke oso prozesu geldoaren bidez, granitoarekin gertatzen den moduan. Gerta daiteke bizkor hoztea ere, sumendi-erupzio batean kanporantz jaurtitzean, basaltoaren kasuan halaxe izaten da.

Harri sedimentarioak

Beste harri batzuen higaduraren ondorioz sortzen dira; izan ere, harri horien hondakinak eramaten dituzte ibaiek, itsasoek, haizeak...

Nihilismoa eta Balioen Transmutazioa Nietzscheren Pentsamenduan

Nietzscheren ustez, nihilismoa kristautasunaren azken ondorioa da. Kristautasunak irakatsi du munduak ez duela berez izateko arrazoirik, zerura edo infernura joateko "casting" bat besterik ez dela. Mundu idealetara ihes egiteak dagoen errealitate bakarrari balioa kentzen dio. Ideal horien ilusioak galtzean, ordea, kristauari ez zaio ezer geratzen. Bizitzak zentzua galtzen du, noraezean geratzen da, balio guztiak galduta. Horrela sortzen du kristautasunak nihilismoa.

Nietzschek ezin du onartu nihilismo hori, erabat aurka dago, eta hori ekiditeko balioen transmutazioa beharrezkoa ikusten du. Greziarren garaitik irakatsi zaizkigun balore guztiak bizitzaren aurkakoak dira, eta horiek...

Gatazka sozialak eta lan-baldintzak

AEetan (Antzinako Erregimenean) gatazka ugari izan ziren. Janariak garestiak ziren gehiegizko ustiapenaren eraginez, eta matxinada asko egon ziren. Beheko klaseek aldatu egin zituzten antolatzeko nahiz borrokatzeko moduak.

Nekazariak eta eskulangileak karga feudaletatik eta gremioekiko loturetatik aske gelditu ziren. Langile horiek fabriketara eta hirien garapenak eskainitako lanetara joaten hasi ziren. Eskulana ugaria zenez, kontratazio-baldintzak eta soldata-maila txarrak ziren langileentzat. Krisialdiak zirela eta, langabeziak hazkunde itzela izan zuen, gizarte-gatazkarako arrazoiak sortuz.

Langile kopuru handia fabriketan biltzea lagungarri izan zen erakunde egonkorrak sortzeko. Gizarte-gatazkaren helburuak...

1917ko Otsaileko Iraultza

1914an, Errusia Lehen Mundu Gerran sartu zen. Ez ekonomia, ezta armada ere, ez zeuden prest gerrarako. Porrot militarrek eta atzeguardia horniduraz gabetzeak ondoez handia sortu zuten. Horren ondorioz, grebak eta manifestazioak egon ziren, eta errepresioak tsarraren aurkako guztiak elkartzea eragin zuen.

Iraultza Otsailaren 23an hasi zen, San Petersburgoko manifestazioaren ondoren. Otsailaren 27an, Behin-behineko Gobernua eratu zen.

1917ko Urriko Iraultza

Behin-behineko Gobernuak ezin izan zuen gizarte eta politika ezegonkortasuna eragotzi. Era berean, Gobernuak gerran jarraitzea erabaki zuen; horrek porrot etengabeak ekarri zituen eta Gobernua ahuldu egin zen. Horrez gain, sobieten protagonismoa areagotu egin zen, eta...

Landareen Nutrizioa

1. Elikagaien xurgapena: Sustraietatik ura eta gatz mineralak hartzea.
2. Garraioa: Xilema izeneko hodietan zehar landarearen hostoetara eta alde berdeetara eramatea.
3. Hostoetan ebapotranspirazioa hostoen azpikaldeko estometatik. Ur gehiena lurruntzen da.
4. Gas trukea: CO₂ eta O₂ hostoen estometatik.
5. Fotosintesia: CO₂ + H₂O + gatz mineralak (+ eguzki-energia) = materia organikoa + O₂.
6. Izerdi landuaren garraioa: Floema izeneko hodietatik zehar garraiatzen da landarearen alde guztietara.
7. Izerdi landua mitokondrioetan erabiltzea:
   1. Energia lortzeko.
   2. Landarearen berezko materia bihurtzeko.
8. Iraizketa. Ez dute iraiz-aparaturik.
   1. CO₂ eta O₂ estometatik botatzea.
   2. Gainerako hondakinak bakuoloetan eta zelula arteko guneetan pilatzea.

Animalien

Erromantizismoa (1876-?)

1876an foruak galdu ziren eta soldaduskara joatea derrigorrezkoa bihurtu zen. Napoleonen garaian euskalkien mugak finkatu ziren. Iparraldean herri kulturarekiko (folklore eta kantu bildumak) interesa areagotu zen, herri bakoitzaren nortasuna aldarrikatuz.

• Ezaugarriak: Nia munduaren ardatz da, gizakiaren nagusitasuna nabarmentzen da eta izadiak garrantzia du sentimenduak lantzeko. Kristautasuna eta Erdi Aroarekiko zaletasuna dira nagusi.
• Egileak: Etxaun (Desertuko ihizik), Bilintx (Kontzezirentzat), Elizanburu (Ikusten duzu goizean) eta Iparragirre.

Sinbolismoa (1920-1940)

1931n Errepublika aldarrikatu zen, 1936an Gerra Zibila hasi eta Eusko Jaurlaritza sortu zen. 1937an, Francoren menpe, Jaurlaritza erbestera joan zen. XX....