Mikroorganismoen Mundua: Birusak, Moneroak eta Eukariotoak
Birusak: Ezaugarri Orokorrak
Birusak zelula bizien barruan ugaltzeko gai diren partikulak dira. Beraz, zelula barruko derrigorrezko parasitoak dira, parasitatzen duten zelularen metabolismoa erabiltzen baitute.
Ugalketa Zikloak
Ziklo Litikoa
Birusak zelula infektatu, zelularen material genetikoa ugaltzeko erabili eta, azkenik, ostalaria lisatu (apurtu). Ziklo litikoa birus birulentoek egiten dute.
Ziklo Lisogenikoa
Zelula inbaditu, baina suntsitu gabe, berarekin batera erreplikatu eta hurrengo belaunaldietara transmititu. (Latente gelditu).
Erretrobirusen Ugalketa
Ostalarian sartu, bi ARN kopia dituzte. ARN+ ADN bihurtu, ARN degradatu, ADN kopiatu, ADN birala zelularekin transkribatu eta itzuli, mihiztatu, mintz plasmatikoa zeharkatu eta ihes egin.
Birusen Antzeko Egiturak
Plasmidoak
Kate bikoitzeko ADN molekula txikiak dira, ia beti zirkularrak. Propietate onuragarriak ematen dituzte.
Motak:
- Konjugatzaileak: Bi bakterioen artean ADN transferentzia ahalbidetzen dute.
- Erresistentziazkoak: Bakterioei antibiotikoen aurkako erresistentzia ematen diete.
- Col: Bakteriozinak ekoizten dituzte beste bakterio batzuk suntsitzeko.
- Birulentziazkoak: Toxinak sortzen dituzte bakterioen jarduera patogenikoa handituz.
Birioideak
Kate bakarreko eta zirkularreko ARN molekula txikiak dira. Gaixotasun larriak sortzen dituzte landareetan, eta zelularen nukleoan daude.
Prionak
Partikula proteiko infekziosoak dira, animaliei eta gizakiei gaixotasun neurodegeneratiboak eragiten dizkietenak. PrP proteina PrPsc formara aldatzen dute.
Moneroak: Organismo Prokariotoak
Moneroak organismo zelulabakar prokariotoak dira. Ez dute nukleo definiturik. Eubakterioak eta arkeobakterioak barne hartzen dituzte.
Egitura Orokorra
- Kapsula
- Horma zelularra
- Mintz plasmatikoa
- Matrize zitoplasmatikoa
Gram Positibo eta Negatiboak
Gram Positibo Bakterioak
Horma zelular lodiagoa dute, eta espazio periplasmatiko txikia. Batzuk patogenoak dira.
Gram Negatibo Bakterioak
Zenbait geruzaz osaturiko horma dute. Peptidoglukanozko geruza %10ekoa da. Lipidoz, lipopolisakaridoz eta proteinaz osaturiko kanpo mintza dute.
Barne Egiturak
Matrize Zitoplasmatikoa
Masaren %70 ura da, material genetikoa bertan dago, erribosomak eta plasmidoak ere bai.
Material Genetikoa
Bi kateko ADN, histonarik gabe.
Apendizeak eta Funtzioak
- Flageloak: Zelularen lekualdatzea ahalbidetzen dute.
- Fimbriak: Finkapena errazten dute.
- Piliak: Sexu piliek konjugazioan parte hartzen dute.
Morfologia eta Formak
- Kokoak: Forma esferikoa.
- Baziloak: Makilatxo forma.
- Bibrioak: Koma forma.
- Kiribil formakoak.
Ugalketa Moduak
Ugalketa Sexugabea
Bipartizioaren bidezkoa, material genetikoa bikoiztuz.
Ugalketa Parasexuala
Material genetikoaren transferentzia dakar.
Motak:
- Konjugazioa: Kontaktu fisiko bidezko transferentzia.
- Transformazioa: ADN zatiak transferituz.
- Transdukzioa: Birusen bidez.
Arkeobakterioak
Uretan eta lurrean bizi dira. Oso heterogenoak dira.
Eukariotoak: Zelula Konplexuak
Eukariotoek nukleoa, organuluak, kromosomak eta material genetiko lineala dituzte.
Protozooak
Unizelularrak, heterotrofoak, kolore gabeak eta horma zelularrik gabeak dira. Ingurune hezeetan bizi dira eta zatiketa asexualaren bidez ugaltzen dira.
Sailkapena:
- Flagelatuak: Parasitoak izan ohi dira.
- Ziliatuak: Adibidez, Paramecium.
- Errizopodoak: Adibidez, amebak.
- Esporozooak: Adibidez, paludismoa eragiten dutenak.
Alga Mikroskopikoak
Eukarioto fotosintetikoak dira, klorofila dute eta uretan zein ingurune hezeetan bizi dira. Ugalketa sexuala eta asexuala izan dezakete.
Onddoak
Heterotrofoak dira eta kitinazko horma zelularra dute. Zelulabakarrak edo zelulanitzak izan daitezke.
Nutrizio Mota
- Saprofituak: Materia organiko hilez elikatzen dira.
- Parasitoak: Beste organismo batzuen kontura bizi dira.
- Sinbionteak: Beste organismo batzuekin elkarrekiko onuragarriak diren harremanetan bizi dira.
Ugalketa eta Egitura
Ugalketa sexuala (konjugazioa barne) eta asexuala izan dezakete.