DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Antzinako Erregimena eta Gizarte Estamentala

Estamentuzko gizartea

Antzinako Erregimenaren gizarte-antolaketa modu bereizgarria zen.

Pribilegioa

Pribilegioei esker, nobleziak eta kleroak, gizarteko gainerako kideek ez bezala, zenbait onura izan zitzaketen.

Iraupeneko ekonomia

XVIII. mendean, biztanle gehienak nekazaritzan jarduten zuten.

Maiorazkoa

Ondare osoa jaunaren seme zaharrenak jasotzea oinordetzan.

Jaun-erregimena

Lurrik gabeko nekazariak jaun-erregimenaren mende zeuden; hau da, jaunaren lurrak lantzen zituzten lur zati baten truke.

Esku mortuak

Kleroaren lurren zati bat, saldu ezin zitekeena, monarkaren babespean zegoelako.

Ilustrazioa eta Pentsamendu Liberal Berria

Botereen banaketa (Montesquieu)

Hiru botere nagusi zeudela defendatzen zuen, eta

Plaken Tektonika: Oinarrizko Kontzeptuak

1968an prozesu geologikoei buruzko azterketen ondorioz sortu zen plaken tektonika teoria. Teoria honek dioenez, litosfera geruza mistoa da, lurrazalak eta goi mantuak osatzen dutena, 300-100 km lodiera ingurukoa.

Litosferaren Egitura eta Higidura

Teoria horretan, litosferak azpian duen mantuaren konbekzio-higidurak eraginda higitzen da aktiboki. Jitoa-kontinentea ozeanoaren hondoaren gainean labaintzen da, agian Lurraren errotazioaren ondorioz sortutako zimurrak kontinenteen aurrerapen-frontean eraginda.

Litosfera Mota ezberdinak

Litosfera hiru plaka motatan sailka daiteke:

• Ozeanikoa: Litosfera ozeanikoz bakarrik osatuta. Dentsitate handikoa (90% basaltoa).
• Kontinentala: Litosfera kontinentalez bakarrik osatuta

Euskal Herriko Historia: XI-XVI. Mendeetako Gertaerak

Hona hemen Euskal Herriko historian XI. eta XVI. mendeen artean izandako gertakari garrantzitsuenen kronologia.

XI. mendea

• 1076: Nafarroako Erresuma Gaztela eta Aragoiren artean banatu zen. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoaren mendebaldea Gaztelari erantsi zitzaizkion; Gipuzkoako ekialdea eta Nafarroa, berriz, Aragoiri.
• 1096: Lehen Gurutzada hasi zen.

XII. mendea

• 1134: Iruñeko Erresuma berriz burujabe bihurtu zen. Gartzia V.a Ramirez Nafarroako erregeak Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba berreskuratu zituen.
• 1150: Antso VI.a Jakitunak Iruñeko errege tituluaren ordez Nafarroako errege titulua hartu zuen.
• 1180: Antso VI.a Jakitunak Donostiari hiri-forua eman zion, eta Gipuzkoan eta Bizkaian hiribilduak sortzen

Harrien Meteorizazioa eta Agente Atmosferikoak

• Aire zabalean dauden harriak hondatuz joaten dira, zatikatu arte. Horren ondorioz, klastoak sortu eta mendien hegaletan pilatuz joaten dira.
• Klastoak: Edozein tamainako eta jatorriko harri zatiei esaten zaie.
• Agente atmosferikoek eragiten dute harriak zatitzea, adibidez: euriak eta elurrak, tenperatura-aldaketek eta gelifrakzioek (harrien arrakaletan sartzen den ura izoztea).
• Meteorizazioa: Agente atmosferikoek eragindako prozesu multzoa da.

Meteorizazio Prozesuak

Hiru meteorizazio mota daude:

1. Meteorizazio Mekanikoa: Dilatazioaren eta uzkurduren ondorioz, gelifrakzioaren ondorioz eta erortzen diren harriekin talka egitearen ondorioz zatikatzean gertatzen da.
2. Meteorizazio Kimikoa: Harriak sortzen dituzten

Psikoanalisia: Sigmund Freuden Teoria

Sigmund Freudek sortu zuen psikoanalisia XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran. Hasieran, jendeak harrera ona egin zion, baina psikologo zientifikoak aurka agertu ziren, haien ikuspuntutik ez baitzituen teoria zientifiko batek bete beharreko baldintzak betetzen.

Freud hipnosia erabiltzen hasi zen, eta teknika horretan oso trebea ez zen arren, baliagarria izan zitzaion zerbaitetarako: jendeak egoera arruntean gogoratzen ez zituen gauzak hipnosi-egoeran gogoratzen zituela ohartu zen. Gerora, teknika hori baztertu eta asoziazio askearen teknikarekin egin zuen aurrera. Honen bidez, pazienteei burura etortzen zitzaien guztia askatasunez adierazteko eskatzen zien, hala nola ametsak edo bestelako oroitzapenak....

Fisikako Oinarrizko Formulak

Oinarrizko kontzeptu eta formulen laburpena:

• Presioa: P = F/S (Pa)
• Dentsitatea: d = m/v (kg/m³)
• Indar Hidrostatikoa: F = d · g · h · S (N)
• Presio Hidrostatikoa: P = d · g · h (Pa)
• Pascalen Printzipioa: F₁/S₁ = F₂/S₂
• Itxurazko Pisua: Pᵢ = P - B
• Bultzada-indarra (Arkimedes): B = d_l · V_M · g

Presioa eta Fluidoen Mekanika

Presioa (P)

Presioa gainazal batean aplikatutako indarraren (F) eta gainazal horren azaleraren (S) arteko zatidura da: P = F/S. Non P presioa, F indarra eta S azalera diren.

Pascal (Pa)

Pascal bat newton bateko indar batek metro karratu bateko azaleran egiten duen presioa da. 1 Pa = 1 N/m².

Fluidoak

Beren fluidotasuna edo jariatzeko ahalmena dela medio, fluidoak kanaletatik eta zuloetatik jaria...

Ekosistemen Oinarrizko Kontzeptuak

Zer da Ekosistema?

Ekosistema: Izaki bizidun guztiek, inguruneak eta leku jakin batean elkarren artean ezartzen dituzten harremanen multzoa da (biozenosia + biotopoa).

Ekosfera: Ekosistemarik zabalena da; Lur osoa hartzen du.

Biosfera: Lurreko izaki bizidun guztiek osatzen duten multzoa.

Ekosistemaren Osagaiak

Komunitate edo biozenosia: Ekosistema batean bizi diren izaki bizidunen multzoa da (adibidez, animaliak, landareak).

Biotopoa: Komunitate batek hartzen duen leku edo eremu geografikoa da. Bertako ezaugarri fisiko-kimikoek osatzen dute (adibidez, ura, tenperatura, hezetasuna).

Faktore Abiotikoak eta Biotikoak

• Faktore abiotikoak: Ez daude zuzenean izaki bizidunen mende, ingurune bizigabearen ezaugarrien eta konposizioaren

Barrokoa (1600-1750)

Barroko garaian musikan aldaketa ugari gertatu ziren, eta horietatik hiru dira nabarmentzekoak:

• Baxu jarraituaren erabilera: Ahots nagusi bat dago, beste ahots betegarri batzuekin, eta behean baxuak aurreko biei eusten die.
• Erritmoa: Erritmo mekanikoa, pultsu sendo eta errepikakorra du askotan.
• Estilo concertatoa: Kontrasteen erabilera da (tinbreak, intentsitateak, tempoak).

Ahots Forma Profanoak: Opera

Opera musika forma barroko, profano, narratibo eta eszenikoa da.

Opera Serioa

Izaera artistikoa du; antzinaroko gai nagusia pertsona edo jainko mitologikoak dira.

Opera Komikoa edo Bufo

Izaera herrikoia du, eta protagonistak ez dira jainkoak, aristokrazia kritikatzen duten pertsonak baizik.

Ahots Forma Erlijiosoak

Oratorioa

Ez du narratzailerik...

Frakzio Politikoak Frantzian

Jakobinoak

• Ezaugarriak: Burtsia txikia sartzen zuten (Hirugarren Estatua). Joera erradikala zuten. Gizonen sufragio unibertsala aldekoak ziren eta errepublikazaleak (ezkerrekoak).

Girondinoak

• Ezaugarriak: Burgesiak osatzen zituen (Hirugarren Estatua eta errepublikazaleak). Jabetzako eskubide mugagabeak eta boto edo sufragio zentsitarioa aldekoak.

Sans-culotteak

• Deskribapena: Hirugarren Estatuko klase sozial ertain eta baxuez osatutako taldea. Lanbide ezberdinetako pertsonak: burgesia txikia, artisauak, merkatari txikiak.

Gertaera eta Pertsonai Nagusiak

Inperioa

Nazio batek konkista militarraren bidez beste herrialde batzuk bereganatzea eta herrialde horietan konkistatzaileen kultura, hizkuntza, etab., inposatzea.

Robespierre

Politiko...

Eredu Atomikoa eta Taula Periodikoa

Ioiak eta Katioiak

Ioiak elektroi gutxiegi edo gehiegi dituzten atomoak dira, eta, hortaz, karga elektrikoa dute. Atomoek elektroiak irabazi edo galdu ditzakete. Elektroiak galtzen dituztenean ioi positiboak sortzen dira; horiei katioi deritze.

Taula Periodikoa

Taula Periodikoan, elementuak euren atomo zenbakiaren goranzko ordenan sailkatzen dira. Periodo izeneko 2, 8, 18 eta 32 elementuko ilaretan antzeko propietate kimikoak dituzten guztiak elkarren azpian kokatzen dira; horri talde esaten zaio.

Elementu Kimikoen Sailkapena

Metalak

Metalak elementu ugarienak dira. Haien propietate nagusiak hauek dira:

• Zuriak eta grisaxkak dira, bi salbuespenekin (Au eta Cu), eta metalezko disdira dute.
• Elektrizitatearen eta beroaren