Landare eta Animalien Nutrizio Funtzioak: Prozesu Biologikoak
Landareen Nutrizioa
- Elikagaien xurgapena: Sustraietatik ura eta gatz mineralak hartzea.
- Garraioa: Xilema izeneko hodietan zehar landarearen hostoetara eta alde berdeetara eramatea.
- Hostoetan ebapotranspirazioa hostoen azpikaldeko estometatik. Ur gehiena lurruntzen da.
- Gas trukea: CO₂ eta O₂ hostoen estometatik.
- Fotosintesia: CO₂ + H₂O + gatz mineralak (+ eguzki-energia) = materia organikoa + O₂.
- Izerdi landuaren garraioa: Floema izeneko hodietatik zehar garraiatzen da landarearen alde guztietara.
- Izerdi landua mitokondrioetan erabiltzea:
- Energia lortzeko.
- Landarearen berezko materia bihurtzeko.
- Iraizketa. Ez dute iraiz-aparaturik.
- CO₂ eta O₂ estometatik botatzea.
- Gainerako hondakinak bakuoloetan eta zelula arteko guneetan pilatzea.
Animalien Nutrizioa
- Elikadura: Elikagaiak hartzea.
- Digestio-prozesua: Substantzia bakunagoak bihurtzea, zelulek erabili ahal izateko. Digestio-aparatuaren bitartez.
- Gas trukea: O₂ hartu eta CO₂ kanporatzea. Arnas-aparatuaren bitartez.
- Garraioa: Digestioan lortutako substantzia bakunak eta arnas-aparatuko oxigenoa zelula guztietara eramatea, eta gero zeluletatik hondakinak eta CO₂ kanporatzeko garraiatzea. Zirkulazio-aparatuaren bitartez.
- Zelulen barnean mantenugaiak erabiltzea:
- Energia lortzeko.
- Egiturak osatzeko eta biltegiratzeko (almazenatzeko).
- Iraizketa: Zelulek sortutako hondakinak iraiz-aparatuaren bitartez kanporatzea.
Digestioa
Irenstea: Kanpotik elikagaiak hartzea.
Digestioa: Elikagaiak mantenugai bihurtzea. Bi mota daude:
- Zelula barnekoa: Zelulen barnean gertatzen da, eta zelula bakoitzak berak hartutako mantenugaiak eraldatzen ditu.
- Zelulaz kanpokoa: Zenbait guruinek entzimak (proteinak) isurtzen dituzte digestio-hodira, eta hauek elikagaiak deskonposatzeko prozesua hasten dute.
Xurgatzea: Mantenugaiak digestio-aparatutik odolera igarotzea. Odolak, gero, organismoko zelula bakoitzaren barrura eramango ditu.
Egestioa: Digeritu ezin diren elikagai-hondakin guztiak digestio-aparatutik kanpora botatzea, gorotz bihurtuta.
Arnasketa
Larruazal-Arnasketa
Harrek, anfibioek eta beste batzuek gorputzeko gainazalaren bidez egiten dute. Larruazala mehea eta hezea da, eta gainazaletik hurbil odol-hodi ugari ditu.
Brankia-Arnasketa
Uretako animaliek (anelido batzuk, moluskuek, krustazeek, ekinodermoek, anfibio-larbek eta arrainek) egiten dute. Gas-trukea brankien bidez gertatzen da (gorputzari lotutako orri itxurako oso meheak), odol-hodi ugariz inguratuak.
- Kanpo-brankiak: Inolako babesik gabe animaliaren gorputzetik kanpora aterata daude. Ez dute aireztatzeko mekanismorik, beraz, leku oxigenatuak behar dituzte.
- Barne-brankiak: Kanpoaldearekin komunikatutako barrunbe batean babestuta daude.
Trakea-Arnasketa
Intsektuek, araknidoek eta miriapodoek erabiltzen dute. Trakeak hodi adarkatuak dira eta animaliaren ia organo guztietara iristen dira. Hauek adarkatuz doazen heinean gero eta diametro txikiagoa dute, baita gero eta pareta meheagoa ere. Horregatik, oxigenoa zuzen-zuzenean zelula guztietara iristen da, eta haietan gertatzen da gas-trukea, zeluletan bertan, inolako zirkulazio-aparatu konplexurik behar izan gabe.
Birika-Arnasketa
Anfibioek, hegaztiek, narrastiek eta ugaztunek erabiltzen dute. Birikak oso pareta meheko barne-barrunbe hezeak dira, odol-hodiz josiak. Lau birika mota daude:
- Pareta leunekoak (anfibioak)
- Trakeadunak (narrastiak)
- Aire-zakuak (hegaztiak)
- Albeoloak (ugaztunak)
Garraioa
Animalien garraio-sistemak bi funtzio bete behar ditu: mantenugaiak eta oxigenoa zelula guztietara garraiatzea, eta zeluletako hondakin-substantziak eta karbono dioxidoa organismotik kentzea.
Zirkulazio-Aparatu Irekia
Gasak eta mantenugaiak barrunbeetan trukatzen dira. Molusku eta artropodo askok dute horrelakoa.
Zirkulazio-Aparatu Itxia
Anelidoek, zefalopodoek eta ornodunek dute horrelakoa. Odolak beti hodien barnealdean zirkulatzen du. Hodi luzeak dira.
- Bakuna: Odola behin bakarrik igarotzen da bihotzetik. (Adibidez, arrainak).
- Bikuna: Odola bi aldiz igarotzen da bihotzetik. (Arrainak izan ezik, gainerako ornodun guztiek).
Iraizketa
Hondakin-substantziak hartzeko eta haiek kanpora botatzeko prozesua.
Intsektuak: Malpighiren hodixkak erabiltzen dituzte. Hodi oso meheak dira, alde bat itxita eta bestea digestio-hodira irekita daukatenak, eta hara isurtzen dituzte gorputzaren barnetik bildutako hondakin-substantziak.
Krustazeoak: Bi guruin dituzte, biak ere buruan, antenen oinaldetik hurbil (guruin berdeak). Hauen bidez hondakin-substantziak biltzen dituzte eta gero kanpora botatzen dituzte.
Ornodunak: Zenbait organo aritzen dira iraizketa-prozesuan. Organo nagusiak giltzurrunak dira, eta gernua sortzen dute; haren bidez kanporatzen dituzte hondakin-substantzia batzuk (adibidez, urea).
Ugaztunek, giltzurrunez gain, beste zenbait organo ere badituzte iraizketa-funtzioa betetzeko: izerdi-guruinak, birikak, hestea, gibela, etab.
Ur gazia edaten duten hegaztiek eta narrastiek gatza jariatzeko guruinak dituzte. Horiei esker, itsasoko elikagaien nahiz itsasoko uraren bidez hartutako gehiegizko gatz guztia kanporatzen dute. Guruin horiek buruan daude, eta bi lekutan irteten dira kanpora: hegaztietan, mokoaren gainean, eta dordoketan, begien alboan.