DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Kontzeptuen definizioak

a) Defini itzazu hurrengo kontzeptuak:

• Indarra: Gorputz baten deformazioa eragiteko edo haren higidura- edo pausagune-egoerak aldatzeko gai den edozein kausa da.
• Dinamika: Indarrak aztertzeaz arduratzen den fisikaren atala da; gorputzen higiduraren aldaketak aztertzen dituen fisikaren adarra da.
• Dinamometroa: Indarren balioak neurtzeko erabiltzen den gailu bat da. Funtsean, kalibratutako malguki bat da.
• Mekanika: Indarrek gorputzei eragiten dizkieten efektuak eta higidurak aztertzen dituen fisikaren atala da.
• Indarren konposizioa burutzea: Hiru indarren erresultantea kalkulatzean, higiduraren norabidea, noranzkoa eta intentsitatea lortzen ditugu.
• Elastikotasun-konstantea: Malgukiak trakzioari ezartzen dion erresistentzia

Kode Zibila, Konkordatua eta Aliantza Santuak

Kode Zibila

1804an sinatutako kode berria, hiritarrek egunerokoan jarraitu behar zituzten arauak biltzen zituena, burgesiari on egingo zion.

Konkordatua

Elizarekin sinatutako ituna. Ez dizkio erregimen zaharreko pribilegio guztiak itzuliko, baina Frantziako Iraultzaren antiklerikalismoari bukaera emango dio.

Estatu Tapoiak

Herrialde "arriskutsuak" (iraultzaileak) jakinak isolatzeko eta bere espantsioa kontrolatzeko estatuak ziren.

Aliantza Santuak

Elizaren lehen mailako garrantzia defendatzeko potentzia militarra zen.

Internazionalismo Proletarioa eta Iraultza Sozialista

Internazionalismo Proletarioa

Marxek eta Engelsek langile guztiek, edozein herrialdetakoak zirela ere, euren arteko interes amankomunak zituztela...

Aire Konprimituaren Ekoizpena eta Erregulazioa

• Airea: Erabilgarria izan dadin, konprimitu egin behar da; horretarako, presio atmosferikoa baino presio handiagoa lortu behar da.
• Konpresorea: Aire konprimitua lortzeko erabiltzen da. Bi mota nagusi bereizten dira: enbolodunak eta turbinadunak.
• Mugimendua: Konpresore mota guztietan, airea konprimitzeko biraketa-higidura bat behar da. Higidura hau motor elektriko edo errekuntza-motor batek sortua izan daiteke.
• Erregulazioa: Konpresoreak hornitzen duen emaria une bakoitzeko kontsumora egokitzeko prozesua da.
• Metagailua: Aire konprimituaren biltegiratzea ahalbidetzen duen osagaia da.

Airearen Tratamendua eta Neurketa

• Iragazkia: Aire konprimituari ur kondentsatua eta ezpurutasunak kentzen dizkio. Hondakinak

1. Lehen eta Bigarren Mundu Gerretarako bideak: Desberdintasunak

Lehen Mundu Gerraren kausak

Lehen Mundu Gerraren aurretik, Europan tentsioa etengabe handitzen joan zen. Gerraren kausa nagusiak bost izan ziren:

• Inperialismoaren kontraesanak.
• Aliantza diplomatikoen lehia.
• Armagintza-lasterketa.
• Nazionalismoaren eta militarismoaren hedapena.
• Diplomazia-krisialdiak, batez ere Balkanetan.

Azken txinparta 1914ko ekainaren 28an gertatu zen, Franz Ferdinand artxidukea Sarajevon hil zutenean. Horrek gerra-deklarazioen kate bat eragin zuen eta Lehen Mundu Gerra hasi zen.

Inperialismoak potentzien arteko lehia areagotu zuen, bereziki Alemaniaren eta gainerako potentzien artean. Aldi berean, Europa bi bloketan banatu zen: Aliantza Hirukoitza (Alemania, Austria-...

Bigarren Mundu Gerraren jatorria eta testuingurua

1923ko inflazioak klase ertainen aurrezki guztiak galduarazi zituen, eta 1929ko krisi ekonomikoak langabezia masiboa eta miseria orokorra ekarri zituen. Horrek sistema demokratikoekiko konfiantza murriztu zuen eta ideologia autoritarioak hazi ziren.

Baretze-politika eta Hitlerren gorakada

Baretze-politikaren helburua Hitlerren urraketa txikiak onartzea zen, hura ez probokatzeko eta gatazka handiago bat ekiditeko. Frantziak eta Erresuma Batuak aplikatu zuten beste gerra bat saihestu nahi zutelako. Baretze-politikak ez zuen Hitler asetu; aitzitik, indartu egin zuen, Mendebaldeko potentziek erantzun sendoa ematen ez zutela ikusi baitzuen. Municheko Konferentziatik hilabete gutxira, Hitlerrek promesak...

Baretze-politika eta bizi-espazioa (Lebensraum)

Baretze-politika Hitlerren urraketa txikiak onartzea zen, hura ez probokatzeko eta gatazka handiago bat ekiditeko. Frantziak eta Erresuma Batuak aplikatu zuten beste gerra bat saihesteko.

Bizi-espazioa (Lebensraum) kontzeptuak Alemania ekialderantz zabaltzeari egiten dio erreferentzia, Alemania ekonomikoki libre izateko eta bere handitasuna berreskuratzeko. Horretarako, Versaillesko mugak urratu nahi zituzten.

Itunak eta operazio militar nagusiak

Molotov-Ribbentrop ituna

Itun honen bidez, Alemania eta SESB herrialdeek etorkizunean elkar ez erasotzea adostu zuten. Gainera, Poloniaren balizko banaketa bat egonez gero, Alemaniak mendebaldeko lurraldeak hartuko zituen eta SESBk ekialdekoak.

Bizargorri Operazioa

Hiriak eta Ingurumen Erronkak

Kutsadura atmosferikoa

Hiriak berotze globalaren eragile nagusiak dira:

• Hiriek karbono-dioxido isurketen % 75 sortzen dute (ibilgailu eta berogailuen erabileragatik).
• Kutsadura atmosferikoak gaixotasun asko eragiten ditu, eta horien eraginez milioika pertsona hiltzen dira urtero munduan.

Trafikoa

Garraio-azpiegituretan inbertsio handiak egiten dira, baina arazo larriak daude:

• Istripu ugari.
• Energia-kontsumo oso handia.
• Kutsadura atmosferiko eta akustiko maila altuak.

Baliabideen hornidura eta hondakinen kudeaketa

Baliabide ugari kontsumitzen dira eta hondakin asko sortzen dira. Askotan, hondakinak araztu gabe botatzen dira ibaietara edo itsasora, natura eta osasuna kaltetuz. Herrialde pobreetan, zabortegi ilegalak ohikoak...

Francoren diktadura (1939-1975)

1. etapa: Autarkia eta errepresioa (1939-1959)

Ekonomia

• Sistema autarkikoa: Autosufizientzia ekonomikoa ezarri zen.
• Egoera soziala: Errazionamendu txartelak eta merkatu beltza (estraperloa) sortu ziren.
• Industria: INI (Industria Garapenerako Institutu Nazionala) sortu zen eta inportazioei zergak ezarri zitzaizkien.

Barne politika

Diktadura militarra izan zen. Askatasun demokratikoak murriztu ziren (adierazpen, elkartze, manifestatze eta prentsa askatasuna), Konstituzioa indargabetu zen eta alderdi bakarra onartu zen (Falange Española Tradicionalista y de las JONS). Francok Caudillo titulua hartu zuen bizi osorako.

Kanpo politika

Hasieran Mussolini eta Hitler babestu zituen (Hendaiako bilera, 1940). Dibisio Urdina Errusiara...

Errenazimenduko Pentsalari eta Artista Nagusiak

• Erasmo Rotterdamgoa (1466–1536)
• Tomas Moro (1478–1535)
• Nikolas Koperniko (1473–1543): Teoria heliozentrikoa.
• Andres Vesalio (1514–1564): Giza anatomiari buruzko liburu garrantzitsua idatzi zuen.
• Miguel Servet (1511–1553): Odolaren biriketako zirkulazioa aurkitu zuen.
• Filippo Brunelleschi (1377–1446): Florentziako katedraleko kupula eraiki zuen.
• Michelangelo Buonarroti (1475–1564): Done Petri basilikan lan egin zuen.
• Donato Bramante (1444–1514): Belvedereren Patioaren diseinua egin zuen.
• Andrea Palladio (1508–1580): Villa Rotonda.
• Juan de Herrera (1530–1597): El Escorial monasterioaren diseinua.
• Donatello (1386–1466): Giza gorputzaren errealismoa landu zuen.
• Lorenzo Ghiberti (1378–1455)

1. Estatuaren definizioa eta elementuak

Estatu bat lurralde bat eta herritar multzo bat gobernatzen duen batasun politiko eta administratiboa da, lege eta erakunde komunak dituena.

Estatuaren 4 elementuak

• Lurraldea: Muga natural edo artifizialak dituen eremua.
• Herritarrak: Estatuan bizi diren pertsonak, eskubide eta betebeharrekin.
• Gobernua: Estatuaren funtzionamenduaz arduratzen den organoa. Herrialde demokratikoetan Konstituzioa da arau nagusia.
• Erakundeak: Erabakiak betearazteko tresnak (polizia, armada, diplomatikoak eta funtzionarioak).

Estatuaren funtzio nagusiak

• Nazioarteko harremanak ezartzea (enbaxadak eta kontsulatuak).
• Segurtasun nazionala bermatzea (ordena publikoa eta kanpoko erasoen aurkako babesa).
• Ekonomia eta lan-harremanak arautzea