Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Digestio-sistema

Funtzioa: Digestioaren bidez elikagaiak digeritu eta mantenugai bihurtzen dira; ondoren, mantenugaiak eta ura xurgatu eta odol-zirkulaziora eramaten dira.

Digestio-hodia

10-20 metroko hodia da, kanpoaldera irekita dagoena. Osatzen duten muskulu-geruzek elikagaiak bultzatzen dituzte digestio-hodian zehar, mugimendu peristaltikoen bidez.

Digestio-prozesua

Ahoan mastekatzean eta listuztatzean, elikadura-bola sortzen da. Faringean eta hestegorrian zehar, elikadura-bola irentsi eta ahotik urdailera pasatzen da. Urdailaren funtzioa urdaileko digestioa egitea da; bertan, elikadura-bola kimo bihurtzen da urdail-urainak jariatzean. Gero, kimoa heste meharrera igarotzen da. Heste meharrean heste-digestioa gertatzen da eta, hiru urin motari...

Egia ala Gezurra: Naturaren Oinarriak

Zelulak eta Antolaketa Mailak

• Materiaren unitate bizidun txikienak protoiak, neutroiak eta elektroiak dira. GEZURRA. Zelulak dira.
• Organulu zelularrek ingurunean bizi diren bizidun komunitate garrantzitsuena osatzen dute. GEZURRA. Organulu zelularrak ez dira bizidunak.
• Ehunak, organoak, sistemak eta aparatuak dituzten bizidunek maila zelulanitza osatzen dute. EGIA.
• Bizidunen aparatu berdinei esker inguru zehatz batean bizi diren espezie bereko populazioak osatzen dira. GEZURRA. Populazioetan espezie berdinak elkartzen dira.

Biosfera eta Hidrosfera

• Biosfera bizidunen populazio eta komunitateak bizi diren lurreko geruza da. GEZURRA. Biosferan faktore abiotikoak eta biotikoak daude.
• Ura Lur planetan baino ez da aurkitu,

Bizitzaren jatorria

Panspermia

Panspermia: Bizia espazioan sortu zela eta meteoritoek garraiatuta etorri zela Lurrera. Gaur egun ez dago lurretik kanpo bizia dagoela egiaztatzen duen frogarik.

Sintesi prebiotikoa — hiru pauso

1. Molekula ez-organikoetatik molekula organiko bakunak sortzea
2. Molekula konplexuak garatzea
3. Lehen zelulak agertzea, hau da, eboluzio kimikoa deritzon prozesua

Iturri hidrotermalen teoria

Gaur egun onartuena den teoria da iturri hidrotermalen teoria: bizia iturri hidrotermaletan, itsas hondoan, dortsal ozeanikoen ondoan eta eguzkiaren izpietatik babestuta sortu zela proposatzen du.

Teoria eboluzionistak

Lamarckismoa

Denboran zehar konplexutasuna areagotuz zihoala proposatu zuen.

• Ingurumenaren garrantzia
• Erabiltzearen eta ez erabiltzearen

DNAren Erreplikazioa eta Okazaki Zatiak

Okazaki zatiak: 1968an Reiji Okazakik zatitxo batzuk aurkitu zituen, RNAren 50 nukleotidoz eta DNAren 1000-2000 nukleotidoz osatuak. Okazaki zati horiek hasieran RNA polimerasak sintetizatzen ditu eta gero DNA polimerasak jarraitzen du, 5' → 3' noranzkoan, harizpi patroiaren zenbait eremutan.

RNAren Prozesamendua eta Heltzea

• Poli-A buztana: Poli-A polimerasak amaierako 3' muturrari adeninazko 50-250 erribonukleotido eransten dizkio exonukleasa entzimen jarduera geroratzeko; hori da poli-A buztana.
• Txanoa: Luzatze-fasean, sintesi-prozesuak 5' → 3' noranzkoan jarraitzen du. 30 nukleotido inguru transkribatu ondoren, 5' muturrean txano edo kaskete bat eransten zaio, metil-guanosina-trifosfato alderantzikatu

Ugalketa Asexuala

Ez da garrantzitsuena, aldakortasun genetikoa ahalbidetzen ez duelako. Gurasoa zatitu egiten da:

• Banaketa: Gurasoa bi edo zati gehiagotan banatzen da, eta zati bakoitzak indibiduo osoa sortzen du.
• Polienbrionia: Enbrioiak dira hasierako faseetan banatzen direnak.
• Gemazioa: Gemak eratzen dira, eta ondoren:
  • Gurasotik separatu eta indibiduo berria sor dezakete.
  • Itsasita gelditu eta koloniak sortu.
  • Gurasoaren barnean gelditu, erresistentzia-forma gisa.

Sexu-ugalketa

Ugariena da. Ugal-zelula sexualek ernalketaren bidez nahaste genetikoa eragiten dute. Faseak:

1. Gametoen formazioa: Sexu-organoetan gertatzen da.
2. Informazio genetikoaren fusioa.
3. Enbrioiaren garapena.

Sexu-ugalketaren motak

• Partenogenesia: Ernaldu gabeko obuluetatik sortzen diren organismoak

1. Bakterio estandarraren egitura

Bakterioek honako osagai nagusi hauek dituzte:

• Bakterio-pareta: Egitura zurruna.
• Bakterio-kapsula: Paretaren gainetik egon daitekeena.
• Mintza: Mintz unitarioa eta mesosomak (barruranzko tolesturak).
• Erribosomak: Aske edo RNAri lotuta.
• Bakterio-kromosoma: DNA helize bikoitzeko molekula bakarra.
• Plasmidoak: Ohikoak diren DNA molekula zirkular txikiak.
• Inklusioak: Erreserba-substantziez osatutako granuluak.
• Flageloa: Lokomozio-funtzioa duten apendize filiforme luzeak.
• Piliak: Gainazaleko luzapenak.
• Zitoplasma: Barne-ingurune zelularra.

2. Birusak: Kontzeptua eta egitura

Kontzeptua

Izaki xumeak dira, antolakuntza zelularrik eta metabolismo propiorik gabeak. Ez dute nutrizio- edo erlazio-funtziorik betetzen eta nahitaezko parasitoak...

ZENTZUMENAK

DASTAMENA

Janariaren zaporea papilen bidez jasotzen dugu. Horrek kinada bihurtzen dira eta nerbioen bidez garunera bidaltzen dira. Garunak kinadak jaso, interpretatu eta erantzuna prestatu eta bidaltzen du. Horri esker, erreakzionatu egiten dugu.

Lau zapore mota daude:

• Gozoa (karamelua)
• Gazia (gatza)
• Garratza (limoia)
• Mingotsa (ozpina)

Gaixotasuna: ageusia (zaporeak ez dituzu nabaritzen).

ENTZUMENA

Entzumena edo belarria hiru zatitan zatituta dago:

• Kanpo belarria: Belarri hegala, entzunbidea eta tinpanoa daude bertan.
• Erdiko belarria: Mailua, ingudeak eta estriboak osatzen du.
• Barne belarria: Kanal erdi zelularra, labirintoa, koklea eta entzumen nerbioa daude bertan.

Zarata edo hotz uhinak airean zehar belarriraino heltzen dira, belarri hegalak...

Entzimak eta Erreakzio-abiadura

Kontzentrazioaren eragina

Substratuaren kontzentrazioak gora egiten badu eta entzimaren kontzentrazioa iraunkor mantentzen bada, erreakzioaren abiadura mailaka handitzen da. Balio jakin batera iristean, kontzentrazioa handitu arren, erreakzioaren abiadura ez da handitzen.

Azalpena: Substratuaren kontzentrazioa baxua denean, entzima askeko molekulak daude. Substratuaren kontzentrazioak gora egin ahala, ES konplexuak eratzen dira eta, horrela, erreakzio-abiadura handitu egiten da; substratuaren kontzentrazioa handia denean, entzima guztiak harekin konbinatuta daude. Baldintza horretan, konplexua [ES] bereizi egiten da produktua sortzeko, eta entzima askea substratuaren beste molekula batekin konbinatzen da berehala;...