Digestio- eta arnas-sistemak: Funtzioak eta prozesuak
Digestio-sistema
Funtzioa: Digestioaren bidez elikagaiak digeritu eta mantenugai bihurtzen dira; ondoren, mantenugaiak eta ura xurgatu eta odol-zirkulaziora eramaten dira.
Digestio-hodia
10-20 metroko hodia da, kanpoaldera irekita dagoena. Osatzen duten muskulu-geruzek elikagaiak bultzatzen dituzte digestio-hodian zehar, mugimendu peristaltikoen bidez.
Digestio-prozesua
Ahoan mastekatzean eta listuztatzean, elikadura-bola sortzen da. Faringean eta hestegorrian zehar, elikadura-bola irentsi eta ahotik urdailera pasatzen da. Urdailaren funtzioa urdaileko digestioa egitea da; bertan, elikadura-bola kimo bihurtzen da urdail-urainak jariatzean. Gero, kimoa heste meharrera igarotzen da. Heste meharrean heste-digestioa gertatzen da eta, hiru urin motari esker, kimoa kilo bihurtzen da.
Xurgatze-prozesua
Heste meharreko paretak tolestura ugari ditu. Mantenugaiek heste-pareta zeharkatzen dute zirkulazio-sistemara igarotzeko. Heste lodian, digeritu ez diren elikagaien hondarretako ura xurgatzen da eta odolera pasatzen da. Azken hondarrak trinkotu eta gorozki moduan kanporatzen dira uzkitik.
Organo nagusiak: ahoa, gibela, pankrea, listu-guruinak, faringea, hestegorria, urdaila, heste lodia, heste meharra eta uzkia.
Arnas sistema
Funtzioa: Karbono dioxidoa kanporatzea eta organismoak oxigenoa hartzea da. Zelulek elikagaietako energia eskuratzeko erabiltzen dute oxigenoa; zeluletan erreakzio kimikoak gertatzen dira eta organismoarentzat toxikoa den gas bat sortzen da.
Arnasbideak eta birikiak
Arnasbideak: Aireak zeharkatzen dituen hodi formako organoak dira.
Birikiak: Zaku formako bi organo dira, belaki itxurakoak. Bronkio bakoitzaren beheko muturrean kokatuta daude eta bronkioloek nahiz birika-albeoloek osatzen dituzte. Albeoloak odol-hodiz estalita daude. Pleura mintzak eta kaxa torazikoak birikiak babesten dituzte.
Arnasketa-prozesua
- Airea iragaztea: Sudur-hobietatik sartzen den airea iragazi egiten da; airean dauden partikulak sudur-hobietako ileetan eta mukuetan geratzen dira.
- Airea epeltzea: Sudur-hobietako paretak estaltzen dituen sudur-mukosa ukitzean, airea epeldu egiten da. Ondoren, faringera doa, laringetik pasatzen da eta trakean zehar bronkioetan sartzen da. Bronkioetatik bronkioloetara doa eta, azkenik, birika-albeoloetara.
- Gas-trukea: Albeoloetan gertatzen da; aireko oxigenoak albeolo-paretak zeharkatzen ditu eta albeoloak estaltzen dituzten odol-hodietan sartzen da.
Atal nagusiak: sudur-hodiak, faringea, laringea, trakea, saihets-hezurrak, bularrezurra, diafragma, bronkioak, albeoloak eta birikiak.