Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Protozooak

• Zoomastiginoak/Flagelatuak: flageloa mugitzeko (adibidez, Euglena).
• Zilioforoak/Ziliatuak: zilioak mugitzeko; zelulak nahiko handiak (adibidez, Paramecium).
• Sarkodinoak/Errizopodoak: pseudopodoen bidez mugitzen dira (zitoplasmaren deformazioa); adibidez, amebak, mugimendu ameboidea.
• Esporozooak: esporulatzeko gaitasuna dute. Ingurune-baldintzak egokiak ez direnean, enkapsulatu egiten dira, erresistentzia-forma bat hartuz baldintzak egokiak izan arte. Parasitoak dira (hostalariaren kanpoan espora-forma dute eta infektatzean hostalariaren forma begetatiboa hartzen dute); adibidez, Plasmodium falciparum (malaria).

Elikagaien Industria eta Hartzidura

Mikroorganismoek hartzidura egiten dute (konposatu organikoetatik beste konposatu organiko...

Lehen Esperimentu Multzoa

Materiala

Karaktere bakarraren bidez desberdintzen ziren bi landare mota erabili zituen: hazi horikoak eta hazi berdekoak.

Urratsak

1. Lineak puruak lortzea: Autoernalketa bidez gurutzatutako banakoek beren ezaugarri berdinak zituzten ondorengoak sortzen zituztela egiaztatu zuen. Horretarako, hazi horiko landareak gurutzatu zituen hainbat belaunalditan zehar, ondorengotzan hazi horiko landareak bakarrik egongo zirela ziurtatzeko. Gauza bera egin zuen hazi berdeko landareekin.
2. Gurutzaketa: Hazi horia zuten linea puruko landareak eta hazi berdea zuten linea puruko landareak gurutzatu zituen modu artifizialean. Landare horiek gurasoen belaunaldia (P) osatzen zuten.

Emaitzak

Lehen ondorengoak edo lehen belaunaldiko (F₁) landare...

Darwinismoa

Darwinismoa XIX. mendearen amaieran hasi zen garatzen eta ondorengoen aldakortasunean datza. Teoria honek azaltzen du espezie bakoitzaren ezaugarriak belaunaldiz belaunaldi transmititzen direla, baina banako batetik bestera bariazio txikiak gertatzen direla; ondorioz, inoiz ez dira bi banako berdin-berdinak izango. Gainera, esaten zuen eskuratutako karaktereak ez direla transmitigarriak, betiere geneen eraginpean ez badaude.

Hautespen naturala

Teoria honen arabera, banakoen arteko bariazioak garrantzi handikoak izan daitezke biziraupenari begira. Aldaketa txiki horietako batzuk mesedegarriak gerta daitezke, eta beste batzuk kaltegarriak. Ondoen moldatuta dauden izaki bizidunek aukera gehiago izango dute bizirik irauteko. Okerren moldatuta...

Exozitosia eta endozitosia: sarrera

Zelularentzat ezinezkoa da molekula handiegiak (bakterioak, birusak, makromolekulak, etab.) barneratzea mintz plasmatikoa suntsitu gabe; hori dela eta, zelulak baditu mintzezko besikulak sortu eta aipatutako egiturak besikuletan barneratzeko mekanismoak. Garraioaren noranzkoaren arabera, bi mekanismo mota nagusi daude:

1. Exozitosia

Exozitosia zelulak makromolekulak eta gorputz txikiak kanporatzeko erabiltzen duen mekanismoa da; horretarako, barnean egitura horiek dituen besikularen mintzak eta mintz plasmatikoak bat egin behar dute.

2. Endozitosia

Endozitosiaren bidez, makromolekulak eta gorputz txikiak biltzeko mintzezko besikulak sortzen ditu zelulak, eta, gero, besikula horiek zelula barnean sartzen dira.

Endozitosia...

Barne ingurunea: zelulak inguratzen dituen likido multzo hori da, likido interstizialak, odolak eta linfak osatzen dute.

Odolaren zirkulazio sistema

Mantenugaiak eta oxigenoa organismo osoan banatzeaz arduratzen da.

Linfaren zirkulazio sistema

Linfa sistema zelulen artean geratzen den likido soberakina biltzeaz eta odolera itzultzeaz arduratzen da.

Linfa

Hodieratara sartzen den likido interstiziala da.

Linfaren egitura

• Linfa kapilarra: ehun guztietan banatuta dauden hodi itsuak dira.
• Linfa gongolioak: linfa hodietan zehar ageri diren xabalgune txikiak dira.
• Linfa hodiak: linfa kapilarrak bateratu eta hodi zabalagoak osatzen dituztenean sortzen dira.

Odolaren egitura

Plasma eta odol zelulak.

Odola

Likido gorria eta likatsua da, odol-sisteman barrena dabilena...

Giltzurrunaren Funtzioak: Gernuaren Eraketa

1. Iragazketa: Glomerulutik odola Bowmanen kapsulara igarotzen da. Ura, iragazketa produktuak eta beste substantzia batzuk iragazten dira.
2. Birxurgapena: Ura, glukosa, aminoazidoak eta gatz mineralak hodixketatik eta Henleren lakioetatik odolera itzultzen dira.
3. Jariaketa: Zenbait substantzia gorputz-fluidoetatik nefronaren azken zatira igarotzen dira. Horrela, gernua sortzen da, eta giltzurrun pelbiserantz joaten da. Gernua ureterren bidez irteten da giltzurrun pelbisetik gernu-maskurirantz, eta han pilatzen da. Gernu-maskuriaren paretetan, maskuriaren presioa eta bolumena handitu egiten direla hautematen dute errezeptore batzuek. Betetzean, pixa egiteko beharra sortzen da.

Neuroglia Zelulak

• Astrozitoak: Neuronen

Ziklo Zelularra: Interfasea eta Mitosia

Ziklo zelularrak bi aldi nagusi ditu:

• Interfasea (G1, S, G2)
• Mitosia (M)

Interfasea

Zikloaren denbora gehiena hartzen du. Aldi honetan, nukleo interfasikoa ikus daiteke.

G1 Fasea (Hazkundea)

• Zelula sortzen denetik S fasera arteko aldia da.
• Hazkunde fasea da: ARNm molekulen sintesia eta proteinen eraketa gertatzen da.
• R puntua (Murrizketa Puntua): G1 fasearen bukaeran dago. Puntu hau pasatuz gero, S, G2 eta M faseak gertatzea geldiezina da.
• Zelula espezializatuak G0 fasean sartzen dira eta ez dira inoiz ateratzen.

G1 Kontrol Une Nagusia

Zikloak aurrera egin aurretik, hiru baldintza nagusi aztertzen dira:

• Ingurumenean behar diren elikagaiak dauden.
• ADNa kalterik gabe dagoen.
• Zelulak heldu baten tamaina duen.

S Fasea (Sintesia)

Nutrienteen Sailkapena eta Osasun Arazoak

Ez-Organikoak

• Ura: Gorputza hidratatzeko eta zelulen barruan gertatzen diren erreakzio kimikoak (metabolismoa) gertatu ahal izateko beharrezkoa da. Substantziak garraiatzen ditu eta gorputzeko tenperatura erregulatzen du.
• Gatz mineralak: Metabolismoa erregulatzeko, hezurrak eta hortzak osatzeko, eta uraren oreka (oreka osmotikoa) mantentzeko balio dute.

Organikoak

• Proteinak: Zelulen egiturak osatzeko balio dute. Funtzio estrukturala, garraioa, entzimatikoa edo katalitikoa, inmunologikoa edo defentsa, hormonala, uzkurtzekoa, erreserbakoa eta egitura funtzioa dute.
• Lipidoak (Gantzak): Funtzio energetikoa, egitura funtzioa, isolatzailea eta animalien energia erreserba dute.
• Gluzidoak (Karbohidratoak edo Azukreak)