Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Antolaketa maila

1. Atomoak: Izaki bizidunen parte diren elementu kimiko edo bioelementuen oinarrizko unitateak dira. Adibidez: karbonoa (C), oxigenoa (O), hidrogenoa (H)...
2. Maila subatomikoa: Atomoen osagai txikiagoak, hala nola elektroia(elektroiak), protona eta neutroia.
3. Molekulak / maila molekularra: Bi bioelementu edo gehiago kimikoki elkartzean sortzen diren egiturak. Adibidez: biomolekulak.
4. Organuluak: Biomolekulak elkarrekin antolatzen dira eta funtzio jakin bat betetzen duten zelula-egiturak dira. Adibidez: mitokondrioa.
5. Zelulak: Propietate bereziak dituzten egitura eta organulu multzoak dira. Adibidez: zelula eukariotoa, zelula prokariotoa.
6. Organoak: Funtzio jakin bat betetzeko modu koordinatuan funtzionatzen duten ehunen multzoa dira. Adibidez:

Antigorputzak: Definizioa eta Egitura

Antigorputzak zelula plasmatikoek (B linfozito aktibatu eta diferentziatuek) ekoiztutako immunoglobulina edo glukoproteinak dira. Serumean, ehunetako fluidoetan eta B linfozitoen gainazalean daudenak. Antigeno espezifikoekin erreakzionatzen dute, antigeno bera blokeatu eta bere eginkizuna geldiarazteko.

Egitura Molekularra

Egitura konplexua dute. Y itxurako oinarrizko morfologia dute; Y horren besoek antigenoarekin lotzeko bi zona berdin-berdinak dituzte, horregatik bibalente direla esaten da.

Immunoglobulinaren zati proteikoak egitura kuaternarioa du, lau kate polipeptidikorekin osatuta, bina berdin-berdinak direnak: bi kate astun (H) eta bi kate arin (L).

Kate horien arteko desberdintasuna tamaina eta pisu...

Ernalketa, Haurdunaldia eta Erditzea

Ugaltze funtzioari lotutako hiru prozesu dira, emakumearen gorputz barnean gertatzen direnak.

Ernalketa

• Ernalketa obulua eta espermatozoidea emakumearen ugaltze-sistemaren barruan bat egitea da. Horretarako, koitoa egin behar da emakumearen aldi ugalkorrean.

Prozesua

1. Eiakulazioan milioika espermatozoide ateratzen dira. Umetokiaren sarreran geratzen dira, eta isatsaren mugimenduari esker Fallopioren tronpara iristen dira.

2. Dozena bat espermatozoidek lortzen dute Fallopioren tronpara iristea. Han obulu bat heldu badago, ernalketa gerta daiteke.

3. Bat-egite horretan, zigotoa sortzen da.

4. Enbrioia zigotoaren lehen zatiketan sortzen da, eta umetokirantz mugitzen da hainbat zatiketa gertatzen diren bitartean.

5. Enbrioia umetokian

URAREN KUTSADURA

Uraren kalitatean zuzenean edo zeharka aldaketa kaltegarriak eraginez, uraren erabilera arrunta edo bere funtzio ekologikoak aldatzen edo murrizten dituzten energia edo materiak agertzea da kutsadura. Ur korronte bat kutsatuta dago, ur korronte horren konposizioa eta egoera aldatu egiten bada, ondorioz berez zituen erabilerak murriztu egiten dira. Kutsadura lausoa (jatorria ez dago zehaztuta) eta kutsadura zehatza (jatorria ondo zehaztuta) bereizten dira.

Ekosistema urtarreko kutsatzaile nagusiak hauek dira: ongarriak, materia organikoak, bakterioak, xaboiak, olioak, azido eta base gogorrak.

a) Kutsatzaile kimikoak

Organikoak

Hirietan (sukaldetik edo komunetik behera joaten diren koipeak, detergenteak, etab.) kutsatzaile multzo...

Immunitate Sistemaren Disfuntzioak

Immunitate sistemak behar bezala funtzionatzen ez duenean, hainbat gaixotasun agertzen dira: gaitz autoimmuneak, hipersentikortasun-erreakzioak eta immunoeskasiak.

Gaitz Autoimmuneak

Sistema immunologikoaren akats bat da, bere molekula propioak ez baititu ezagutzen eta, horren ondorioz, bere buruari eraso egiten dio, gaixotasun larriak sortuz. Autoimmunitatea eragiten duten organismoaren molekula propioei autoantigeno deritze.

Zergatik sortzen dira gaixotasun autoimmuneak? T linfozitoen jarduera okerraren ondorioz:

• Sistema immunitarioaren garapenean, enbrioi-bizitzan, linfozito batzuek auto- eta heteroantigenoak ez dituzte bereizten (linfozito autoerreaktiboak). Normalean, hautespen-prozesu baten ondorioz timoan

1. Barne-ingurunea eta zirkulazio-aparatua

• Gorputzeko zelulak likido batez inguratuta daude; hemendik hartzen dituzte beharrezko substantziak eta hona isurtzen dituzte hondakinak. Likido horiei barne-ingurunea deitzen zaie.
• Barne-inguruneak konstante iraun behar du organismoak ondo funtzionatzeko. Prozesu honi homeostasia deitzen zaio.
• Barne-ingurunea hauek osatzen dute:
  • Likido interstiziala
  • Odola
  • Linfa

2. Odolaren zirkulazio-sistema

• Funtzioak:
  • Mantenugaiak eta oxigenoa organismo osora banatzea.
  • Metabolismo zelularrean sortutako hondakinak bildu eta hauek kanporatuko dituzten organoetara eramatea.

3. Odola

Odola likido gorri eta likatsua da. Bi osagai nagusi ditu:

• Plasma: Kolore horixka duen likidoa da; odolaren %55 osatzen du. Urez eta beste substantzia

Kode Genetikoa: ADN eta Proteinen arteko Lotura

ADNa material genetikoa dela jakin ondoren, ikerketa sakonak egin ziren agindu genetikoak ADN molekulan nola biltzen eta antolatzen diren argitzeko. Horrez gain, proteina baten aminoazidoen eta horiek kodetzen dituzten ARNm-aren nukleotido hirukoteen arteko lotura zein den zehaztu zen; hau da, kode genetikoa ezartzeko prozesua.

Kode Genetikoaren Ezarkuntza

Kode genetikoa ARNaren base nitrogenatuen eta horrek kodetzen dituen aminoazidoen arteko lotura da. Baldintza arruntetan, proteinetan hogei aminoazido baino ez daude. Horiek kodetzeko, gutxienez, hiru nukleotido behar dira.

• Informazio-unitatea nukleotido bat izanez gero, konbinazio balizkoak 4 izango lirateke.
• Bi nukleotido izanez gero, konbinazioak

Lorearen Zatiak

Lore Zati Antzuak

• Sepaloak: Sepaloen multzoak kaliza osatzen du. Kolore berdea dute.
• Petaloak: Petaloen multzoa korola osatzen du. Normalean kolore biziak dituzte, polinizazioa erakartzen duten animaliak erakartzeko.

Kalizak eta korolak lorearen babes-bertiziloak osatzen dituzte.

Lore-zati Emankorrak edo Sexualak

• Androzeoa: Lorearen sexu organo arra da. Lorezilez osatuta dago, eta aldi berean, lorezil bakoitzak bukaeran zati loditua daukan harizpi bat dauka. Zati loditu horri antera deritzo eta teka izeneko beste bi unitatetan banatzen da. Teka bakoitzak mikrosporez betetako bi polen-zaku ditu. Mikrospora bakoitzak polen alea sortzen du, eta aleek gametofito ar heldugabea eratzen dute.
• Ginezeoa: Sexu-organo emea da. Hiru atal ditu:

Hartzidura: Prozesu Anaerobikoa eta Errendimendua

Ez dago arnas katerik eta oxidazioa ez da osoa, substratu horretan metatutako energia osoa ez delako askatzen. Energia substratu mailako fosforilazioaren bidez sortzen da. Normalki substratua gluzidoa da, baina bakterioek proteinak eta aminoazidoak ere erabil ditzakete. Prozesu anaerobikoa da. Hartzidura glukolisiarekin hasten da, eta prozesu osoa zitosolean gertatzen da. Errendimendu energetikoa oso baxua izan ohi da.

Hartzidura mikroorganismoek (legamiek eta bakterioek) egin ohi dute, baina baita animalietako gihar-ehunek ere, zelulei oxigeno nahikoa iristen ez zaienean. Bi mota nagusi daude:

Hartzidura motak

• Hartzidura alkoholikoa: Pirubatoak etanola eta CO₂ sortzen du, eta legamiek egiten dute.