Giza zirkulazio-aparatua: Barne-ingurunea, odola eta bihotza

1. Barne-ingurunea eta zirkulazio-aparatua

• Gorputzeko zelulak likido batez inguratuta daude; hemendik hartzen dituzte beharrezko substantziak eta hona isurtzen dituzte hondakinak. Likido horiei barne-ingurunea deitzen zaie.
• Barne-inguruneak konstante iraun behar du organismoak ondo funtzionatzeko. Prozesu honi homeostasia deitzen zaio.
• Barne-ingurunea hauek osatzen dute:
  • Likido interstiziala
  • Odola
  • Linfa

2. Odolaren zirkulazio-sistema

• Funtzioak:
  • Mantenugaiak eta oxigenoa organismo osora banatzea.
  • Metabolismo zelularrean sortutako hondakinak bildu eta hauek kanporatuko dituzten organoetara eramatea.

3. Odola

Odola likido gorri eta likatsua da. Bi osagai nagusi ditu:

• Plasma: Kolore horixka duen likidoa da; odolaren %55 osatzen du. Urez eta beste substantzia batzuez osatuta dago.
• Odol-zelulak: Gainerako %45a osatzen dute. Hezur-muin gorrian sortzen dira (zenbait hezurretan, adibidez, izterrezurrean).
  • Leukozitoak edo globulu zuriak: Organismoa infekzioetatik babesten dute.
  • Eritrozitoak edo globulu gorriak: Oxigenoa eta karbono dioxidoa garraiatzen dute.
  • Plaketak edo tronbozitoak: Odola koagulatzen dute, odol-hodietako hausturak itxiz.

4. Odol-hodiak

Odol-hodietan zehar, odola organismoko organo, ehun eta zelula guztietara iristen da. Hiru mota nagusi daude:

Arteriak

• Bihotzetik gorputzeko organo guztietara eramaten dute odola.
• Bihotzetik urrundu ahala, adarkatu egiten dira arteriolak sortuz.
• Bihotzak bultzatutako odolaren presioa jasateko, arterien paretak lodiak, gogorrak eta elastikoak dira.

Zainak

• Organoetatik bihotzera eramaten dute odola.
• Bihotzera hurbildu ahala, ehunetako benulak elkartuz, zainen diametroa handitu egiten da.
• Presio txikiagoa jasan behar dutenez, zainen paretak ez dira hain sendoak eta elastikoak.
• Balbulak dituzte, odolak atzera ez egiteko.

Kapilarrak

• Arteriolak eta benulak lotuz, sare bat osatzen duten hodi mikroskopikoak dira.
• Kapilarren paretan zehar, mantenugaien, gasen eta hondakinen trukea egiten da.

5. Bihotza

• Bihotzaren paretak gihar-ehunez, hau da, miokardioz osaturik daude.
• Lau barrunbe ditu:
  • Goian, bi aurikula (txikiagoak): odola jasotzeko.
  • Behean, bi bentrikulu (handiagoak): odola ponpatzeko.
• Bihotzaren ezkerraldea eta eskuinaldea pareta batek bereizten ditu, hauen artean odol-trukerik ez gertatzeko.