Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

• DNA molekula bakoitzak helize bikoitz bat osatzen du. Base nitrogenatuak barruan daude, eta pentosek eta azido fosforikoak kanpoaldea eratzen dute.

Bi kateak osagarriak dira: adenina timinarekin parekatzen da beti (A-T), eta guanina zitosinarekin (Z-G). Gainera, antiparaleloak dira; hau da, paraleloan daude, baina bata bestearen kontrako noranzkoan.

(2) RNA mezularia (RNAm). DNAren informazio genetikoaren kopia bat da. Haren funtzioa informazio hori nukleotik zitoplasmara garraiatzea da, han proteinak sintetizatzeko molde gisa erabil dadin.

(C) RNA erribosomikoa (RNAr). Proteina erribosomikoekin batera, erribosomak osatzen ditu.

(D) RNA transferentea (RNAt). Aminoazidoak RNA mezulariaren moldera eta erribosometara garraiatzen ditu, proteinak...

LIPIDO EZ SAPON, FUNTZIOAK

Energia erreserba, erretan e lortu-babes funtzioa, organoen inguruan. Isolatzaile funtzioa, azalaren azpian geruza sortu entzimako faktoreak, energia garraiatzeko erredakzioetan-argia jasotzeko pigmentuak. Biokatalizatzaile, bitaminak.

LIPIDO FUNTZIOAK

Energia-iturria erretzean energia-kantitate handi askatu-garraio funtzioa, proteinen ekin lotuta substantziak mugitzeko ahalmena. Isolatzaile eta babes mekaniko funtzioa bero kantitatea txarra, animalietan metatzen diren azalaren azpian, organo garrantzitsuen inguruan, kolpeak defendatzeko. Egitura funtzioa, mintxetan agertzen diren lipidoak. Energia xurgatzeko funtzioa, eguzki energia xurgatu. Bitamina batzuk lipidoak dira.

AZIGLIZERIDO

Funtz: E erreserba erregai gisa erabili...

Genetikaren eta Biologia Molekularraren Oinarriak

Geneak eta Espresio Genikoa

• Genea: Genea gainjar daitezkeen produktu funtzional batzuen multzo koherente eta espezifiko bat (RNA edo proteina) kodetzen duten sekuentzia genomikoen multzo funtzionala da.
• Espresio genikoa: DNA sekuentzia batean dagoen informazioa deskodetzea da.
• Transkripzioa: Gene baten base-sekuentzia molde gisa erabiliz, RNA molekula bat sintetizatzeko prozesua da.
• Itzulpena: Transkripzioan eratutako mRNA kate bat moldetzat erabiliz, kate polipeptidikoak sintetizatzeko prozesua da.
• Alderantzizko transkripzioa: Kate bakarreko RNA batetik DNA kate bat sintetizatzeko prozesua da.
• Kode genetikoa: mRNA molekula baten nukleotido-sekuentzia molde gisa hartuta, polipeptido baten aminoazido-

Sistema Endokrinoa

Barne organoen funtzionamenduaz eta orekaz arduratzen da. Gorputz barnean jariatzen diren substantzia kimikoei eragiten die.

Guruinak

Substantzia kimikoak sortu eta jariatzen dituzten organoak dira.

• Exokrinoak: Hodien bidez kanporatu edo jariatu sortutako substantziak.
• Endokrinoak: Sortutako substantzia kimikoak zuzenean odolera jariatu.

Sabana

Australia iparraldean, Hego Amerikan, Afrika tropikalean eta Asian aurki daitezke sabanak. Adibide esanguratsuenen artean Serengetikoa dago, Tanzanian (Afrika) kokatua.

Biozenosia

Bizitza izateko baldintza egokiak dituen eremu mugatu batean (biotopoa) elkarrekin bizi diren landareen eta animalien komunitatea da. Biozenosiaren eta biotopoaren baturak ekosistema sortzen du. Biozenosia bi adarretan...

Itzulpena: Proteinen Sintesia

Itzulpena eukarioto zein prokariototan antzera ematen den proteinen sintesiaren azken fasea da; bertan, aminoazidoak lotura peptidikoen bidez elkartzen dira proteina bat osatzeko. Prozesu hau erribosometan gertatzen da eta RNAm (RNA mezularia) zein RNAt (RNA garraiatzailea) beharrezkoak dira.

RNAt-ek RNAm-ren kodon bakoitza (hiru basez osatua) irakurtzen du, bere osagarria den antikodona erabiliz. Horri esker, kodon bakoitzari dagokion aminoazidoa garraiatzen du, eta horiek lotura peptidikoz elkartzean lortzen da prozesuaren helburua: proteina sintetizatzea.

Transkripzioa: RNAm-ren Sintesia

Transkripzioa DNA gene baten osagarria den RNA mezulariaren sintesi-prozesua da. Prozesu anabolikoa da, energia kontsumitzen duelako,...

Monero Erreinua

Organismo zelulabakar prokariotoak dira. Batzuk autotrofoak dira, eta beste batzuk, heterotrofoak. Protisto-erreinua: Era askotako organismoak dira: zelulabakarrak, zelulaniztunak, autotrofoak, heterotrofoak. Eukariotoak dira guztiak. Onddo-erreinua: Batzuk zelulabakarrak dira, beste zenbait, zelulaniztunak. Zelula eukariotoak dituzte. Ez dute ehunik. Landare-erreinua: Organismo zelulaniztunak eta eukariotoak dira. Ehunak dituzte. Autotrofoak dira. Animalia-erreinua: Organismo zelulaniztunak eta eukariotoak dira. Ehunak ditzute. Eterotrofoak dira.

Zelula

Zelula unitate bizidunik txikiena da. Izaki bizidun guztien egiturazko unitateak eta unitate funtzionalak dira. Zelula eukariotoa: Material genetikoa nukleo izeneko atal baten...

Berezko Sorreraren Arazoa

Antzinaroan pentsatzen zen izaki bizidunak berez sortzen zirela materia bizigabetik. Redik, mikroskopiaren bidez, berezko sorreraren gaineko eztabaida berpiztu zuen. XIX. mendean, Pasteurrek frogatu zuen izaki bizidun guztiak, baita mikroorganismoak ere, ez direla berez sortzen, baizik eta aurreko beste izaki bizidun batetik datozela.

Rediren Esperimentua

Haragi zati batzuk ipini zituen bi ontzitan: bat estalia eta bestea estali gabe. Handik denbora batera, bi ontzietako haragia usteldu egin zela ikusi zuen, baina harrak ontzi irekian bakarrik zeuden. Horiek ez ziren harrak, euliak baizik, euliek haragian ipinitako arrautzetatik sortuak.

Louis Pasteurren Esperimentua

Pasteurrek esperimentu hau egin zuen:

• Haragi-salda ipini

Moneroen Erreinua

Ezaugarri Orokorrak

• Zelula prokariotoz osatuta daude, duela 3.800 milioi urte sortu zirenak.
• Antolaketa bakuna dute; zelulabakarrak eta, beraz, mikroskopikoak dira. Bizidun ñimiñoenak eta ugarienak dira.
• Nonanahi bizi dira (uretan, airean, lehorrean, izaki bizidunen barnean –hesteetan– eta larruazalean ere).

Antolaketa

• Mureinaz osatutako pareta zelularra dute.
• Barne egitura oso antzekoa dute guztiek, baina morfologikoki itxura desberdina. Formaren arabera lau taldetan banatzen dira moneroak:
  • Baziloak (bastoi itxurakoak).
  • Kokoak (esferikoak).
  • Bibrioak (koma itxurakoak).
  • Espiroketak (helize itxurakoak).

Bakterio batzuek polisakaridoz osaturiko kapsula dute, lehortu ez daitezen eta bakterioa babesteko.

Nutrizio-Funtzioa

Nutrizio autotrofoaren...

Zelula Immunokonpetenteak

Lerro Mieloidea

Muinean eratzen eta heltzen diren zelulak dira. Pseudopodoen bitartez garraiatzen dira.

• Neutrofiloak: Infekzio-zonara lehen iristen dira.
• Eosinofiloak: Parasitosi-prozesuetan parte hartzen dute.
• Basofiloak: Substantzia basoaktiboak askatu eta alergia-prozesuetan parte hartzen dute.

Makrofagoak

Zelula handiak dira. Pikortasun zitoplasmatikorik ez dute. Garapen handiko Golgiren aparatua eta lisosoma ugari dituzte. Jarduten duten ehunaren arabera izen desberdina hartzen dute.

Mastozitoak

Basofiloen antzekoak dira, baina nukleo bakuna dute. Ehun konektiboan eta mukietan daude. Hantura bitartekariaren askapenean parte hartzen dute.

Lerro Linfoidea

Organo linfoidetan egoten dira, kantitate handian. G0 fasean daude eta...

Antolamendu Biologikoa eta Ehunak

1. Antolamendu-maila hierarkikoa (Txikienetik Handienera)

Hurrengo elementuen antolamendu-maila hierarkikoa identifikatzea eta maila txikienetik handienera ordenatzea (Erabili < sinboloa):

Hidrogenoa < Karbonoa < Karbono dioxidoa < Ura < Glukosa < Adipozitoa < Neurona < Globulu gorria < Kondrozitoa < Muskulu-ehuna < Ehun epiteliala < Gibela < Urdaila < Bihotza < Digestio-aparatua < Zirkulazio-sistema < Nerbio-sistema < Gizakia < Txakurra < Landarea.

2. Molekula Organikoak, Funtzioak eta Elikagai Adibideak

Organismoan dauden molekula organikoak, haien funtzioak eta elikagai adibideak:

• Gluzidoak (Karbohidratoak):
  • Funtzioa: Energia iturri nagusia eta erreserba.