DBH mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Zundak

Salem:

→ Sudurretik edo ahotik sartzen da

→ Urdaileraino heltzen da.

→ urdaileko zukuaren laginak lortzeko eta urdaileko garbiketa egiteko, nutrizio enterala eta botikak emateko ere erabili daiteke.

→ Bi bide ditu, bata , toma de vacio, izenekoarekin edo zurgagailuarekin konektatzen da, xurgaketa egiteko.

→ Bigarren bidea gaixoaren atzeko horman dagoen airearen iturriarekin konektatuta dago urdailean airea sartzeko.

→ Zundak urdaileko hormak ez zurgatzeko urdaileko edukina xurgatu bitartean.

Redon Drainadura

→ Drainadurako mutur bat gaixoari ebakuntzan egindako zaurian sartuta dago eta beste muturra ontziarekin elkartzen da.

→ Zauriko likidoak (odol apur bat, zornea…) gaixoaren gorputzetik ateratzeko eta ontzian biltzako.

→...

Elikadura enterala elikagaiak zundaren bidez emateari esaten zaio. Elikatzeko modu hau gaixoak irentsi ezin duenean eta berriz liserketa egin dezakenean. Zundaren bidezko elikadura ere deitzen da.

Nasoentrikoa:: zunda sudurretik sartzen da:

→ urdaileraino bada “sonda nasograstica” du izena

→ heste meheraino bada “sonda nasoentrica” (sonda “nasoudodental” eta sonda “nasoyeyunal” izenekoak dira). Beste kasu honetan, + eskuko (edo bolus) metodoa, +etengabeko elikadura. Beste zumba hauekin “reflujo gastroesofaico” izenekoa baztertzen da.

NUTRIZIO ENTERALEKO ZUMDA (Silk)

Bide bareko edo bi bideko zundak dira, lastre eramaten dute pisua edukitzeko eta horrela urdaileti heste mehera pasatzeko eta bertan geratzeko eta ez mugitzeko....

Digestio Aparatua

1- Elikagaiak hortzekin mastekatzen dira.

2- Elikagaiak listuarekin nahasten dira mihiaren laguntzaz.

3- Elikadura boloa faringerantz pasatzen da.

4- Elikadura boloa hestegorritik urdailera pasatzen da, kardias zeharkatuz.

5- Urin gastrikoak elikadura boloarekin nahasten da.

6- Kimoa pilorotik pasatzen da heste meharrerantz.

7- Kimoa kilo bihurtzen da, behazuna, heste urinak eta pankrea urinei esker.

Zirkulazio Aparatua

Zirkulazio-aparatua: mantenugaiak digestio aparatutik zeluletara eramatea eta hondakinak zeluletatik iraitz-aparatura eramatea.

Bihotza

Bihotzaren definizioa: toraxaren erdialdean, bi birien artean dagoen organo gihartsua da, beren paretak miokardio ehun gihartsuez osatuta daude. Odola ponpatzen du.

Bihotzaren Mugimenduak

Sistolea:

1. Definizioak

• Informazio genetikoa: Bi indibiduoren ezaugarri fisiko eta fisiologikoen multzoa da, zeinak ondorengoei transmititzen zaizkien herentzia prozesuen bidez. Informazio hori DNAn gordetzen da zelula eukariotoen nukleoaren barruan.
• DNA: DNA organismo baten garapenerako eta funtzionamendurako informazio genetikoa daraman molekula da.
• Kromosomak: Kromosomak DNA zati luzeak daramatzaten zelulen nukleoan aurkitzen diren egiturak dira.
• Kromatina: Kromatina kromosomak osatzen dituen materiala da, DNA paketatzeko eta nukleoaren barruan sartzeko erabiltzen dena.
• Kromatidak: Kromatida jada bikoiztutako kromosomaren bi luzetarako unitateetako bakoitza da eta bere kromatida arrebari lotuta dago.

2. DNAren Egitura eta Oinarri Nitrogenatuak

DNA molekula...

Informazio Genetikoaren Adierazpena

Informazio genetikoa mezu zifratu bat da; hau da, gene batek proteina-kate bat zuzenean sintetizatu beharrean, DNAk duen informazioa deskodetu egin behar da. Prozesu horretako molekula bitartekaria RNA mezularia (RNAm) da.

• Transkripzioa

  RNA mezulari molekula bat eratzen da, DNAzko helize bikoitzaren harizpi baten osagarria den base nitrogenatuen sekuentzia duena. RNA mezulariaren katea baseen osagarritasun-arauei jarraituz sintetizatzen da. Prozesu honetan, adeninaren (A) base osagarria uraziloa (U) da, eta ez timina (T).

• Itzulpena

  Proteina bat sortzen da, RNAm-aren base nitrogenatuen sekuentziak determinatutako aminoazido sekuentzia duena. Zelula eukariotetan, sortu den RNAm-a nukleotik ateratzen da mintz nuklearraren

Bizi funtzioak:

Nutrizioa: Izaki bizidunek behar dituzten substantziak eta energia lortzea da.

• Autotrofoak: substantzia ez-organikoak eta Eguzkiaren energia erabiliz beren substantzia organikoak sortzen dituzte. Fotosintesia - landareak, algak, bakterio fotosintetikoak.
• Heterotrofoak: beren substantzia organikoak egiteko beste izaki batzuen substantzia organikoak hartu behar dituzte - animaliak, onddoak, protozooak, bakterio heterotrofoak.

Erlazioa:

Izaki bizidunek ingurutik informazioa hartzea eta erantzun egokia ematea da.

1. Estimulua antzeman.
2. Informazioa tratatu.
3. Erantzuna prestatu.
4. Erantzuna eman: jariaketa edo mugimendua.

Ugalketa: Izaki bizidunek antzeko ondorengoak sortzea da.

• Asexuala: banako bakar bat aritzen da eta ondorengoak gurasoen berdinak

Lurrean bizi diren izaki bizidun guztien multzoari bioaniztasuna esaten diogu. Guztira 1.200.000 espezie inguru daude katalogatuta, baina zientzialarien ustez, 9 milioi inguru izango dira; beraz, espezie gehienak ez dira aurkitu oraindik.

Habitatak eta Espezieen Banaketa

Bizitzeko behar duten guztia eta aurrera egiteko baldintza ezin hobeak dituzten lekuetan bizi ohi dira espezieak. Leku horiei habitat deitzen zaie. Habitat batzuk, hala nola basamortuak, ez dira oso egokiak bizia egoteko, muturreko ingurune-baldintzak eta ur gutxi izaten baitituzte; beste batzuk, berriz, ezin hobeak dira, hala nola tropikoetako basoak eta koral-arrezifeak, eta haietan bizi dira planetako espezieen erdiak baino gehiago.

Bioaniztasuna murriztu egiten da ekuatoretik...

Hominizazioa

Hominizazioa deitzen zaio arbaso bereko animalietatik garatzen ditugun ezaugarriak

Hominizazioaren ezaugarriak

• Bi hanka ditugu (tente ibiltzeko..)

• Garuna oso garatu daukagu (garunaren tamaina handitzean, garuna atzerago kokatuko zen eta zirkunboluzioak eratu ziren. Pentsatzeko gaitasuna)

• Hizkuntza garatu dugu (komunikazio sozialerako gaitasuna)

• Gure seme-alabak heldu gabe jaiotzen dira (pelbis oso txikia daukagulako)

Teoria Kromosikoa

Genetika izaki bizidunen artean desberdintasunak sortzen dituzten elementu hereditarioak aztertzen dituen zientzia da.

Zelularen nukleoan herentziaren oinarri den material genetikoa dago: azido desoxirribonukleoikoa DNA: informazio genetikoa, zelularen antolaketa eta funtzionamenduaren informazioa gordetzen...

Lamarckismoa

• Lamarckek proposatu zuen ingurumenak eragiten dituela organismo bizidunen bariazioak.
• Ingurumeneko zirkunstantziek behar jakin batzuk sortzen dizkiete izaki bizidunei, eta horrek ohiturak sorrarazten ditu.
• Organoen erabilera edo ez-erabilera:
  • Asko erabiltzen diren organoak garatu egiten dira.
  • Erabiltzen ez diren organoak atrofiatu egiten dira.

Horrela sortutako bariazioak ondorengoei transmititzen zaizkie. Denborarekin, espezie berriak sortzen dira.

Darwinismoa

• Bizirik irauteko borroka: Ingurumenean dauden elikagaiak mugatuak dira (Malthus). Horiek lortzeko, espezie bereko indibiduoek borroka egiten dute.
• Hautespen Naturala: Borroka horren ondorioz, banako egokienak irauten dute bizirik.

Bariazioak

• Espezie bereko banakoek bariazioak dituzte

Kromosomak eta Nukleo Miotikoa

Mitosian edo kariozinesian, nukleoak antolaketa galtzen du eta kromatinaren harizpiak kiribiltzen hasten dira kromosomak sortzeko. Egitura labur, trinko eta lodi horietan kondentsatzen direnez, DNA ardatz akromatikoan zehar mugitzen da, kiribildu edo hautsi gabe, baina ezin da transkribatu. Hori dela eta, nukleoa zatitzen ari den bitartean, RNA ez da sintetizatzen.

Kromosomaren Egitura Metafasean

Metafasean, kromosoma guztiek honako ezaugarri hauek dituzte:

• Bi kromatida: Bakoitza DNA molekula batez osatuta dago. Simetrikoak dira, elkarrekiko paraleloak eta erabat berdinak. Elkarri lotuta daude zentromero izeneko estugune batean.
• Zentromeroa: Bi kromatida bikiak lotuta mantentzen ditu. Zentromeroari esker, kromosoma