DBH mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Harreman- eta koordinazio-funtzioak: Zenbait aldaketa (estimulu) hautemateko eta haiei ahalik eta ondoen erantzuteko gaitasuna.

Harreman-elementuak

• Estimuluak: Erantzun bat sorrarazteko gai diren ingurune-aldaketak dira, bai kanpokoak, bai barnekoak.
• Errezeptoreak: Estimuluak hautematen dituzten egiturak dira. Animalietan, zentzumen-organoak gai dira gorputzetik kanpoko estimuluak hautemateko.
• Koordinatzaileak: Animaliek funtzioak koordinatzeko bi sistema garatu dituzte: nerbio-sistema eta sistema endokrinoa.
• Efetoreak: Erantzunak gauzatzen dituzten egiturak dira: giharrak eta guruinak.

Nola erantzuten dute izaki bizidunek?

• Mugimenduzko erantzunak: Lokomozio-aparatuak egiten ditu. Mugimendua sortzen duten organo efektoreak giharrak dira.
• Jariatzezko

Heste Meharra eta Lotutako Organoak

Heste meharra 6,5 metroko luzera eta 3 cm-ko diametroa duen hodi bat da. Tolestuta dago. Barneko pareta bilo ugariz estalia dago; 3000 bat bilo daude cm² bakoitzeko. Barneko geruzan heste-urina egiten duten heste-guruinak daude. Heste meharra 3 tartetan zatitzen da: duodenoa, jejunoa eta ileona. Duodenoan erantsiek sortzen dituzten gaiak ateratzen dira.

Gibela

Gibela 1,5 kg pisatzen duen guruina da. Kaoba kolorekoa da, eta orratz baten neurria duen pikor bakoitzak gibel-lobulutxo bat osatzen du. Lobulutxoek gibel-urina ekoizten dute, hodi koledokoan zehar isurtzen dena.

Pankrea

Pankrea arrosa kolorekoa da. Pankreako urina duodenoan isurtzen da hodi pankreatikoaren bitartez.

Heste Lodia

Heste lodiak metro t'erdiko...

Karaktere Genetikoak eta Genearen Kontzeptua

Izaki bizidun bakoitzak zenbait ezaugarri bereizgarri (anatomikoak, fisiologikoak eta jokabidekoak) ditu. Ezaugarri bereizgarri horiek karaktereak dira. Karaktere asko gurasoengandik heredatzen dira. Giroak ere eragin nabarmena du zenbait karakteretan, eta elikadurak ere eragin handia du.

Egituraren aldetik, karaktere jakin bati dagokion informazio genetikoa duen DNA zati bat da gene bat.

Beadle-ren eta Tatum-en esperimentua

Esperimentuak egin zituzten geneek zer funtzio duten jakiteko. Hasieran, Gene bat entzima bat hipotesia aurkeztu zuten. Hipotesi horri esker, Nobel Saria irabazi zuten.

Teoriaren arabera, gene bakoitzak entzima bat sintetizatzeko informazioa dauka, eta entzima horrek karaktere bat...

Altzoko Handia

Akromegalia du. Gaixotasun hori garunean dugun zatitxo batean, hipofisiak, deitzen dena, tumore bat sortzea eragiten du. Tumore horrek hipofisiak hazkuntza-hormona kopuru handia sortzea eta hormona horren ekoizpena noiz gelditu ez antzematea eragiten du. Horrek, hazteari ez uztea eragiten du.

Lionel Messi

Hazkuntza-hormonaren gabezia du. Garunean dugun zatitxo batek, hipofisiak, behar ditugun hormonak kontrolatzen ditu. Kasu honetan, hipofisiak ez ditu behar diren hazkuntza-hormonak sortzen, hau da, gutxiegi sortzen ditu; beraz, ez da behar bezala hazten. Hazteko urte batzuk ematen dira, baina urte horiek igaro ondoren, hazteko zelulak hezur bihurtzen dira, eta ezin da gehiago hazi.

Christopher Reeve

Tetraplejiko geratu zen lepotik

Materiaren antolaketa mailak

Materia bizigabearen nahiz izaki bizidunen partikulak maila hierarkikotan antolatuta daude; hau da, antolaketa-maila horietako bakoitza aurrekoa baino konplexuagoa da.

Antolaketa-maila hauek bereizten dira:

1. Partikula subatomikoa: atomoa baino txikiagoa da, eta protoia, neutroia eta elektroia dira adibide nagusiak. Partikulek elkarren artean interakzionatzean, atomoak eratzen dituzte.

2. Atomoa: existi daitekeen elementu baten zati txikiena da. Elementu guztiak taula periodikoan bilduta daude.

3. Molekula: atomoak lotura kimikoen bidez elkartzean sortzen da, eta molekula bat beste molekula batzuekin elkartzean, makromolekulak eratzen dira.

4. Organulua: makromolekulak elkartzean sortzen den zelularen egitura da.

5. Zelula: bizi-unitate

Nerbio-Sistema Periferikoa

a) Zer da eta zerez osatuta dago?

Nerbio-sistema periferikoak zentzumen-organoen informazioa transmititzen du nerbio-sistema zentralara, eta horren erantzunak organo efektoreetara ere. Nerbioz eta nerbio-gongoil periferikoz osatuta dago.

b) Nerbio-Sistema Somatikoa eta Autonomoa

Sistema somatikoak muskulu eskeletikoak kontrolatzen ditu, eta kanpo-estimuluei mugimendu kontzienteen bidez erantzuteaz arduratzen da.

Sistema autonomoak muskulatura leuna eta kardiakoa eta guruinak kontrolatzen ditu, eta kanpo- eta barne-estimuluei modu inkontzientean erantzuteaz arduratzen da.

Sistema Autonomo Sinpatikoa eta Parasinpatikoa

Sistema autonomo sinpatikoak ekintzarako prestatzen du organismoa, adibidez, bihotz-maiztasuna handituz.

Sistema

Fotosintesian Eragina Duten Faktoreak

• CO₂ Kontzentrazioa

  Zenbat eta CO₂ gehiago egon, orduan eta azkarragoa da fotosintesiaren abiadura, asimilazio-puntu maximo batera arte. Puntu horretan, errubisko entzimak ezin du CO₂ gehiago finkatu eta abiadura egonkortu egiten da.

• Argiaren Intentsitatea

  Zenbat eta argi-intentsitate handiagoa izan, orduan eta azkarragoa da fotosintesiaren abiadura, puntu maximo batera arte. Hortik aurrera, pigmentu fotosintetikoak modu itzulezinean fotooxidatzen dira.

• Tenperatura

  Entzimek azkarrago egiten dute lan tenperatura igo ahala, desnaturalizazioaren mugaraino.

• O₂-aren Metaketa Inguruan

  Zenbat eta O₂ kontzentrazioa handiagoa izan, orduan eta geldoagoa da fotosintesia. O₂ kontzentrazio handiarekin fotoarnasketa aktibatzen

Ura: Disolbatzaile one eta beharrezkoa zeluletan erreakzio kimikoak gertzatzeko,

Karbonoa: Osos kate luzeak osatu ditzake, Molekula organikoan 'eskeletoa' osatzen dute

Helburua: Oparinen hipotesioaren lehenengo pausoak baieztatu

Antzineko atmosferaren baldintzak laboratorioan simulatu zituen: 1. komposaketa (molekula inorganikoak), Baldintza fisikoak (tenperatuta, beste energi iturriak)

Emaitza: Izaki bizidunen molekula oeganiko sinple batzuk zortu ziren (aminoazidoak)

Ondorioa: Oparinen hipotesiaren 1 urratsa frogatu zuten.

1. Bizi forma sinpleen jatorria, sortze espontaneoren teoriaren araberakoa izan zen.

2. Gero, eboluzio joera forma konplexuagoerantz izan da

3. Eboluzio mekanismoa: - orgonak erab. edo ez erab. idea, funtzioak organoa sortzen du

4....

Ugalketa Funtzioa

Gizakion ugalketa sexu bidezko ugalketa da.

Ugalketaren Prozesuak

• Gametogenesia: gametoak eratzeko prozesua da eta gonadetan gertatzen da.
• Ernalketa: Bi gametoak elkartzeko eta zigotoa sortzeko prozesua da, barneko prozesua da emakumezkoaren ugaltze-aparatuan gertatzen da.
• Embrioiaren garapena: Zelula zatitzeko eta zigoto zelula kopurua handitzeko prozesua da eta haren ondorioz embrioia sortzen da.
• Garapena: Gorputza handitzeko prozesua.

Heldutasun Aldaketak

Jaiotzen denerako, haurrak formatu ditu sexu organoak. Sexu organoak, hain zuzen, karaktere sexual primarioak dira.

Pubertaroa gutxi gorabehera gertatzen da 10 urtetik 16 urtera.

Garai horretan sexu-hormonak sortzen hasten dira ugaltze organoak. Horrelako hormonek aldaketa esanguratsuak...

1. Bizitzaren Jatorria

Bizitzaren jatorriari buruzko eztabaida historikoa:

• Redi: Bizitza espontaneoki sortzen dela defendatu zuen.
• Pasteur: Bizitza ez dela espontaneoki sortzen frogatu zuen, aurreko bizitza batetik datorrela baizik.

Bizitzaren Jatorriaren Teoriak

• Panspermia

  Meteorito bat edo batzuk Lur planetara iritsi ziren, eta haien gainean beste toki batzuetako izaki bizidunak zeramatzaten. Kanpoko izaki bizidunak meteoritoetan iritsi ziren.

• Exogenesia

  Espaziotik iritsi ziren biomolekulak, gero izaki bizidun bihurtzeko. Kanpotik iritsi ziren biomolekulak.

• Sintesi prebiotikoa

  Bizitza Lur planetan sortu zen. Lur planetak atmosfera oso toxikoa zeukan eta ez zen egokia bizitzeko, baina baldintza horietan sortu zen bizia.

• Jatorrizko zopa

  Lurrazaleko eta