Zelularen Egitura: Kromosomak, Kariotipoa eta Mitokondrioak

Kromosomak eta Nukleo Miotikoa

Mitosian edo kariozinesian, nukleoak antolaketa galtzen du eta kromatinaren harizpiak kiribiltzen hasten dira kromosomak sortzeko. Egitura labur, trinko eta lodi horietan kondentsatzen direnez, DNA ardatz akromatikoan zehar mugitzen da, kiribildu edo hautsi gabe, baina ezin da transkribatu. Hori dela eta, nukleoa zatitzen ari den bitartean, RNA ez da sintetizatzen.

Kromosomaren Egitura Metafasean

Metafasean, kromosoma guztiek honako ezaugarri hauek dituzte:

• Bi kromatida: Bakoitza DNA molekula batez osatuta dago. Simetrikoak dira, elkarrekiko paraleloak eta erabat berdinak. Elkarri lotuta daude zentromero izeneko estugune batean.
• Zentromeroa: Bi kromatida bikiak lotuta mantentzen ditu. Zentromeroari esker, kromosoma ardatz akromatikoaren zuntzekin batzen da.
• Besoak: Zentromeroak kromosoma banatzen duen luzera bereko edo desberdineko zatiak dira.
• Zinetokoroak: Proteina-diskoak dira, kromatida bakoitzean zentromeroaren bi aldeetan kokatuak. Ardatz akromatikoaren mikrotubuluak lotzen zaizkie.
• Satelitea (SAT): Kromosomaren mutur batean kokatzen den esfera-itxurako zatia da; batzuetan baino ez da agertzen.
• Telomeroak: Kromosomaren muturrak dira.
• Bandak: Kromosomaren segmentu zabalagoak eta meheagoak dira. Kromosoma bakoitzak eta haren homologoak beren banda-eredua dute. Kromosoma baten banda-patroian aldaketak egoteak kromosoma-anomaliak hautemateko aukera ematen du.

Kromosoma Motak Zentromeroaren Arabera

Zentromeroaren kokapenaren arabera, lau kromosoma mota bereizten dira:

• Metazentrikoak: Zentromeroa kromosomaren erdian dago, eta besoek luzera bera edo antzekoa dute. Anafasean V itxura hartzen dute.
• Submetazentrikoak: Zentromeroa erdigunetik zertxobait aldenduta dago. Hortaz, beso bat bestea baino apur bat luzeagoa da. Anafasean L itxura dute.
• Akrozentrikoak: Zentromeroa kromosomaren mutur batetik gertu dago. Ondorioz, besoek oso luzera desberdina dute: bata oso luzea da eta bestea, berriz, oso laburra.
• Telozentrikoak: Zentromeroa kromosomaren muturrean dago eta, hortaz, beso bakarra bereizten da.

Kariotipoa

Espezie bakoitzaren kromosoma-multzoa da, tamainaren, formaren eta ezaugarrien arabera antolatua. Kariotipoa eratzeko, kromosoma homologoen bikoteak ondoz ondo kokatzen dira. Kariotipoaren barruan, bi mota daude:

• Kromosoma somatikoak edo autosomak: Espezie bereko bi sexuetan komunak dira eta gorputzaren garapenean esku hartzen dute.
• Sexu-kromosomak: Sexua zehazten dute.

Mitokondrioak: Zelularen Energia Iturria

Mitokondrio izeneko organuluetan erreakzio kimikoak gertatzen dira, zelulari bere jardueretarako energia emateko. Mitokondrioen itxura aldakorra da: esferiko samarrak, zilindro-formakoak edo oso luzeak izan daitezke. Zelula bateko mitokondrio-kopurua haren energia-beharren araberakoa da; zenbat eta energia gehiago behar, orduan eta mitokondrio gehiago izango ditu. Zelula bateko mitokondrioen multzoari kondrioma esaten zaio.

Mitokondrioaren Egitura eta Funtzioa

Mitokondrioak honako atal hauek ditu:

• Mintz bikoitza: Kanpoko eta barneko mintz mitokondrialek osatzen dute. Barnekoa gandorretan tolestuta dago, azalera nabarmen handitzeko.
• Mintzen arteko gunea: Bi mintzen artean dagoen espazioa da.
• Matrizea: Barneko mintzak inguratzen duen espazioa da.

Mitokondrioen funtzio nagusia arnasketa mitokondriala edo zelularra da: materia organikoa oxigenoarekin konbinatzea energia (ATP) lortzeko. Zelula aerobioek prozesu horren bidez lortzen dute energia gehiena.

Arnasketa mitokondrialean bi etapa nagusi bereizten dira:

• Krebsen zikloa: Matrizean gertatzen da.
• Arnas katea eta fosforilazio oxidatiboa: Barneko mintz mitokondrialean gertatzen da.

Mitokondrioen Osaera Kimikoa

Mitokondrio-matrizea

Mitokondrioaren matrizeak osagai hauek ditu:

• DNA mitokondriala (mtDNA): DNA molekula bikoitz eta biribila da, mitokondrioaren proteina batzuk sintetizatzeko informazioa duena.
• Mitorribosomak: Matrizean aske edo barneko mintzari atxikita dauden erribosomak dira. Zitoplasmakoak baino txikiagoak dira.
• Beste molekula batzuk: Ura, kaltzio- eta fosfato-ioiak, eta entzima ugari. Entzima horietako batzuek DNA mitokondrialaren erreplikazioan, transkripzioan eta itzulpenean parte hartzen dute; beste batzuek, berriz, Krebsen zikloan eta gantz-azidoen oxidazioan.

Barneko mintz mitokondriala

Mintz plasmatikoak baino proteina gehiago ditu eta, gainera, hura baino iragazgaitzagoa da ioiekiko. Bertan daude elektroien garraio-kateko proteinak, ATP sintasa (ATPa eratzen duena) eta metabolitoak garraiatzen dituzten beste proteina batzuk.

Kanpoko mintz mitokondriala

Funtzio entzimatikoak dituzten proteinak ditu, bai eta porina izeneko proteinak ere, kanal urtsu zabalak eratzen dituztenak. Azken ezaugarri horren ondorioz, mintza oso iragazkorra da molekula txikiekiko.

Mintzen arteko gunea

Gune honen osaera zitosolarenaren antzekoa da, kanpoko mintzaren iragazkortasun handia dela eta. Hainbat entzima ditu, zitosoletik datozen molekulen fosforilazioan parte hartzen dutenak, adibidez.