Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Euskarazko kasuak eta deklinabide taula

Euskaraz kasu-markek esaldiko hitzen funtzioa adierazten dute. Ondoko taulak kasu bakoitzaren marka nagusiak laburbiltzen ditu, singularrean (sg), pluralean (pl) eta mugagabean (mgg).

Kasu nagusiak

Absolutiboa (nor, zer, zein)

• km: -a
• sg: -a
• pl: -ak
• mgg: —

Partitiboa

• km: -rik
• mgg: -rik

Ergatiboa (nork, zerk, zeinek)

• km: -k
• sg: -ak
• pl: -ek
• mgg: -k

Datiboa (nori, zeini, zeri)

• km: -i
• sg: -ari
• pl: -ei
• mgg: -i

Inesiboa (non, noiz, zertan, nola, norengan)

• km: -n / -(e)ngan
• sg: -an / -a(ren)gan
• pl: -etan / -engan
• mgg: -tan / -engan

Leku genitiboa (nongo, noizko, zertako)

• km: -ko
• sg: -ko
• pl: -etako
• mgg: -tako

Adlatiboa (nora, zertara, nola, norengana)

• km: -ra / -(e)ngana
• sg: -ra / -a(ren)gana
• pl: -etara / -engana
• mgg: -tara / -engana

Hurbiltze

Marxengan eragina izan duten ideiak

Bere pentsamendua eratzeko, honako ideia hauen eragina jaso zuen:

1. Ilustrazioaren eragina

Ilustrazioaren arrazoiaren esanahia: gizartearen aurrerapena bultzatzen duen arrazoi praktikoa. Rousseauren eragina handiena izan zen, batez ere gizaki guztien berezko berdintasuna defendatzerakoan.

2. Alemaniar filosofia, batez ere Hegelen filosofia eta materialismoa

Hegelengandik dialektikaren kontzeptua hartzen du, historiaren eta naturaren esentzia bezala eta ezagutzeko tresna bezala. Dialektikak aurkakoen borroka aurkezten du; Marxengan, borroka hori klaseen arteko borrokan bihurtzen da.

3. Sozialismo teorikoa

Marxek sozialismo utopikoa deitzen zuenaren aurka, sozialismo zientifikoa proposatzen du. Marxek gizarte komunista...

Erromatar artea

K.a. 1895. urtetik aurrera birbaloratzen hasi zen erromatar artea. Greziar eta etruriarrenganako eragina izan zuen, eta mendebaldeko artean izango zuen eragina.

Aroak

• Etruriarra: K.a. VIII. mendetik K.a. VI. mendera arte.
• Errepublikarra: K.a. 509-K.a. 27.
• Inperiokoa: K.a. 27-K.o. 476.

Arkitektura

Ezaugarri orokorrak

• Originaltasun handiagoa.
• Injinieritza lanak.
• Egituraren garrantzia.
• Barne espazioak interesatzen zaizkie.

Eraikuntza elementuak eta eraginak

• Etruskoengandik: arkua eta ganga.
• Greziarrengandik: ataburu sistema.
• Egitura dinamikoak.

Materialak

Hormigoia, morteroa, adreilua eta marmola.

Aparailu-sistemak

• Opus reticulatum: tesela txikiekin egina.
• Opus testaceum edo latericium: adreiluz egina.
• Opus quadratum: harlauza paralelepipedoak morteroz

1936ko gerra zibila Euskadin

1936an, Euskal gizartean barne-kontraesan handien ondorioz, Euskal Herriko historian tragedia handien eragin duen gatazka armatua sortu zen. Bigarren Errepublikak Euskal gizartea berriztatzeko eta erreformak egiteko egindako prozesua eten egin zen, euren pribilegio-egoera arriskuan ikusi zuten klase eta talde sozialen erreakzio bortitzaren ondorioz.

Gerraren garrantzia historikoa

Gerrak garrantzi historiko handia izan zuen. Alde batetik, autoritarismo faxista eta demokrazia arteko gatazkaren adierazpena izan zen. Nazioartean dimentsio garrantzitsua izan zuen.

Bestalde, gerra sektorerik atzerakoienak eta erreakzionarioenak irabaztearen ondorioz, diktadura militarra ezarri zen 40 urtez.

Altxamendua eta gerraren fasea

Altxamendu...

Pintura Barrokoa Europan

Italia: Caravaggiok pintura barrokoaren sorkuntzan eragin handia izan zuen. Kontrarreforma garatzeak katolizismoari arte mota berri bat sortzeko beharra eman zion. Naturalismo berri bat sortu zuen, begirada itxi batean sartzen zitezkeen pertsonaiak eta objektuak, argi-ilun efektuekin.

Errenazimenduaren garaian hedatu ziren lerro horizontal eta bertikalen konbinaketetan oinarritutako konposizio guztiz ordenatuak. Horietatik urrunduz, diagonal baten konposizioak bereizi zituen, irudiaren batasuna hautsi gabe.

Flandes

Europak pinturan landu ez zituen gaiak erabili zituzten: genero-eszenak, nekazari bizitza, natura hilak eta paisaiak.

Rubens

Rubens Flandesko pintore garrantzitsuena izan zen. Carracci eta Caravaggio ezagutu zituen,...

Zientzia-metodoak

Zientziak metodo ezberdinak erabiltzen ditu ezagutza lortzeko. Metodo horiek esperientziako gertakariak kontuan hartzen dituzte, arrazoibide logikoa erabiltzen dute, eta egiaztapena egiten dute.

Dedukzioa eta indukzioa

Zientziak bi metodo nagusi erabiltzen ditu: indukzioa eta dedukzioa. Dedukzioan, proposizio orokor batetik abiatuta, proposizio berezi bat deduzitzen da; azken proposizio hori ondorio logikoa da.

Zientzia-forma idealak metodologia-elementu hauek ditu: axiomak, definizioak eta eraldaketak. Teoremak dira, hain zuzen, ondorio logikoak.

Indukzio bidezko egiaztapena

Indukzio bidezko egiaztapenean, ezagututako esperientziak kasu partikularretik abiatuta ondorio orokorra ateratzen da. Bi mota daude:

• Osoa: aztergai den eremuko

Europako diktadurak eta Sobietar Batasuna

Lehen Mundu Gerraren ondoren, demokrazia egonkortu egin zen eta Europako estatu berriak sortu ziren, antzinako inperioak desegin zirenean. Baina demokraziek ez zuten gai izan Europako gerraosteko arazo politiko, ekonomiko eta sozialak konpontzeko. 1929ko krisi ekonomikoak haserre orokorra sortu zuen. Haren ondorioak hauek izan ziren: langabezia hedatu zen, gatazkak areagotu ziren, jarrera politikoak erradikalizatu ziren eta printzipio liberalak zalantzan jarri zituzten.

Diktadura faxista Italian

Mussolinik ez zuen inolako aurkaritzarik izan eta lege guztiz faxistak ezarri zituen. Delitu politikoentzako auzitegi bat sortu zuen, baita polizia politiko sekreta berria ere. Gainera, sindikatuak eta alderdi...

Begiaren Akatsak eta Begiaren Funtzionamendua

Begi akatsak

1. Hipermetropia

Hurbileko puntua behar den distantzia baino urrunago dagoenean gertatzen da. Hurbileko puntua baino hurbilago dauden objektuak ez dira ondo ikusten.

Zergatia: Kornea lauegia delako eta begia laburregia delako, irudia erretinaren atzean sortzen da.

Konponbidea: Lente kobergente bat (+) jartzea, sortutako irudia hurrunago egotea eta birtuala izatea lortzeko.

2. Astigmatismoa

Distantzia berean dauden norabide desberdinak ez dira aldi berean fokatuta ikusten.

Zergatia: Kornea ez delako guztiz esferikoa.

Konponbidea: Kurbadura-erradio ezberdinetako lenteak erabiltzea. Astigmatismoa duen pertsona batek ezin dio inori bere betaurrekoak utzi, kantitatea eta norabidea kontuan hartu behar...

Espainiako narratiba gerra zibiletik gaur egunera

Testuinguru historikoa

Espainiako literatura, Francoren diktadurak (1939-1975) ezarritako zentsuraren baldintzapean garatu zen.

Testuinguru literarioa

Ondorengo orientazio nagusiak honakoak dira:

1940ko hamarkada

Nobela existentzialistak nabarmendu ziren, yo (nire burua) gaiaren erdigunean zutela. Etapa honetan 36ko Belaunaldia sortu zen. Garai honetako nobelek Espainiako errealitatearen ikuspegi dramatikoa eskaintzen dute, bizitza bortxa, ohitura, sufrimendua eta isolamenduz beteta.

Nabarmendu beharreko obrak:

• La familia de Pascual Duarte (Camilo José Cela)
• Nada (Carmen Laforet)
• La sombra del ciprés es alargada (Miguel Delibes)

Narratiba hau galdutako herriaren nostalgia, gerra zibila eta antzeko gaiek...

Iberiar Penintsulako erliebea: mesetak eta mendikateak

Erliebea-unitate bakoitzak homogeneotasun handia du egituretan, materialetan eta adin geologikoan.

Meseta

• Lur garaien ingurua da, eta bere inguruan antolatzen da erliebea.
• Orogenesi alpetarrean atlantikorantz okertu zen; beraz, altuera gutxiago dauka mendebaldean.

a) Zokaloa

Aro arkaikoan sortu zen. Leku batzuetan zokalo higatua ikusi ahal da, esaterako mesetaren mendebaldean.

b) Barnealdeko mendilerroak

Erdialdekoak

• Tolestura alpinoaren ondorioz, bloke handiak mugitu eta osatu ziren gailur altuekin.
• Material zaharrak (granitoa) dira.
• Gailur ez tontordunak, higatuak, gainazal horizontala dutenak.
• Glaziarren eragina 1800-2500 m artean: zirku glaziarrak.
• Mendilerro nagusiak: Guadarrama, Somosierra eta