Zientzia-metodoak: indukzioa, dedukzioa eta metodo zientifikoaren oinarriak
Zientzia-metodoak
Zientziak metodo ezberdinak erabiltzen ditu ezagutza lortzeko. Metodo horiek esperientziako gertakariak kontuan hartzen dituzte, arrazoibide logikoa erabiltzen dute, eta egiaztapena egiten dute.
Dedukzioa eta indukzioa
Zientziak bi metodo nagusi erabiltzen ditu: indukzioa eta dedukzioa. Dedukzioan, proposizio orokor batetik abiatuta, proposizio berezi bat deduzitzen da; azken proposizio hori ondorio logikoa da.
Zientzia-forma idealak metodologia-elementu hauek ditu: axiomak, definizioak eta eraldaketak. Teoremak dira, hain zuzen, ondorio logikoak.
Indukzio bidezko egiaztapena
Indukzio bidezko egiaztapenean, ezagututako esperientziak kasu partikularretik abiatuta ondorio orokorra ateratzen da. Bi mota daude:
- Osoa: aztergai den eremuko kasu guztiak ezagutzen eta kontuan hartzen dira.
- Ez-osoa: eremu jakin baten kasu guztiak ez ditu kontuan hartzen.
Metodo hipotetiko-dedukzioa
Metodo hipotetiko-dedukzioak hiru maila ditu:
- Protokolo-enuntziatuak: enpirikoki egiaztatu daitezke eta fenomeno jakin bat azaltzen dute.
- Legeak: enuntziatu unibertsalak dira, fenomeno jakin batzuen artean dauden erlazio erregular eta iraunkorrak aztertzen dituztenak.
- Teoriak: enuntziatu unibertsalak dira, eta horietatik zientziaren lege guztiak dedu daitezke.
Prozesuaren urratsak hauek dira:
- Abiapuntua: behaketa eta esperimentuen bidez arazo bat identifikatzen da.
- Azalpenak: potentzialki arazoa argituko duten azalpenak (hipotesiak) proposatzen dira.
- Matematika-formulazioa: hipotesiak formula matematikoen bidez adierazten dira.
- Ondorioak: hipotesietatik ondorioak ateratzen dira, eta esperimentu bidez egiazkoak edo faltsuak direla egiaztatzen da.
- Onartzea: batzuk egiaztatu ondoren, hipotesiak legetzat hartzen dira.
Gizarte-zientzietako metodoa
Gizarte-zientziek gizakia dute aztergai. Bi ikuspegi metodologiko daude:
- Azaltzea: itxura arraroa duten gertakarien arrazoiak argitzea.
- Ulertzea: zentzua ulertu behar da, eta gertakariaren barnean kokatu behar dugu geure burua.
Metodo filosofikoak
Metodo enpirikoa eta arrazionala
Ezagutzaren iturriak zentzumenak eta adimena dira. Bi bide hauen bidez errealitatera iristen gara: sentikorra eta ulergarria. Metodo enpirikoa deitzen zaio aldaketei eta mugimenduei buruzko esperientzia fisikoekin hasi eta adimen-jarduera batekin amaitzen duenari.
Metodo enpirista
Bi ezagutza-iturri onartzen ditu: esperientzia eta arrazoimena. Ezagutzaren jatorria eta balio zientifikoa zentzumenen esperientzian dago, eta ikerketa-metodo nagusia indukzioa da.
Metodo arrazionalista
Arrazoimena nagusi dela baieztatzen du, bi arrazoirengatik:
- Gauzak ez dira kanpotik datozen sentipenak.
- Gure ideia argiak, nabarmenak eta egiazkoak arrazoimenetik datoz.
Metodo transzendentala
Jakintzaren oinarria jakintza arrazionalaren baldintza apriorikoak dira; giza jakintza arrazional guztiak baldintza horiek ematen ditu. Hiru galdera hauei erantzuten die: Zer jakin dezaket? Zer egin behar dut? Zer espero dezaket? Galdera horiek guztiak batzen dituen subjektu transzendentala asmatzen du Kantek.
Hizkuntza azterketaren metodoa
Filosofoek esaten dute hitz ilunak eta zehaztugabeak direla, eta hori nahasmena sortzen duela.