Batxilergoa mailako Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Arkitektura Gotikoa: Katedralen Garaia

Arte gotikoaren aroa katedralen garaitzat jo genezake, eta hirietako artetzat. Biziki handitu ziren orduan hiriak, ikusgarriro hazi zen haietan ekonomia eta bizkor zabaldu ziren gremioak, orduko hirietako biztanleen erlijiotasun sendoarekin batean. Frantzian hasi zen mugimendua, baina laster hedatu zen Espainia, Alemania, Italia eta Europako beste lurralde batzuetara. XII. mendearen bigarren zatian sortu zen estilo berritzailea.

Giro Ideologikoa eta Saint Denis Basilika

Giro ideologiko horren erakusgarri gardena eskaintzen digute Hugo de Saint Victor teologoak eta Suger abadeak, Parisko Saint Denis abadiako abade nagusiak, eliz espazioaren inguruan plazaratu zituzten ideiek. Saint Denis basilika izan zen,...

1.2.2. Industria-hiria: XIX. mendeko zabalgunea eta hiri-periferia

Industrializazioarekin batera, espazioaren aldetik faktore erabakigarri bat garraioen eta bide-sareen garapena izan zen. Azpiegitura berriek (errepideek eta trenbidetokiek) hartzen zuten espazio fisikoagatik, barrutien arteko loturak errazten zituztelako.

Plangintza horren lehen emaitzak trena hiriguneetara iristea eta zabalgune proiektua izan ziren. Zabalguneok egiteko, Erdi Aroko harresiak bota eta sektore berriak planifikatu behar ziren hirigune historikoen inguruan, edo bestela, auzo historikoei erantsita.

Bi ezaugarri zituzten: batetik, bideplanoaren erregulartasuna (ortogonala edo erradiala), hiriko barneko joan-etorriak errazteko; eta bestetik, etxesailkoak antolamendua...

Pintura gotikoa

Marren nagusitasuna, kolore eneremuak bereiztuz. Marra lodia eta kontraste handikoa. Eskema hierarkikoak eta simetrikoak errepikatu egiten dira.

Sinbolismoaren erabilera

Ez dute natura imitatzen, munduhonetatik haratago beste errealitate bat irudikatzen dutelako. Irudien bidez, Bibliaren mezu doktrinala zabaltzea dute helburu.

Jainkotasun handiko irudietan, izaera jainkotarra nabarmentzen da hieratizazioa eta mugimendu falta antzemanez.

Irudi narratiboak eta adierazkorrak mezua ondo ulertu dadin, kolore biziak eta kontrastatuak oso egokiak suertatzen dira.

Batzuetan, expresibitatearen mesedetan, irudi deformatu eta desproportzionatuak egiten dira.

Teknikak

• Horma eta gangetan, nagusiki absidetan: freskoa
• Egur gainean, aldareko aurrealdeak:

Arkitektura: Hirigintza

Akropolisa greziar klasikotik heredatu den ondarerik garrantzitsuena da. Atenasen kokatua, 165 metroko mendi baten gainean dago. K.a. V. mendean eraiki zen, Periklesen agindupean, eta jatorriz gotorleku bat zen.

Arkitekturaren oinarriak

• Lan orekatuak eta proportzionalak sortzea da helburua, simetria eta armonia lortzeko.
• Edertasuna proportzioan eta neurrian oinarritzen da, gizakiaren ikuspuntutik.
• Kolosalismoaren aurkako artea da.
• Eraikin erlijiosoak eta zibilak eraikitzen dira. Tenplua jainkoaren egoitza da.

Bisualki perfektuak diren errekurtsoak

• Entasia: zutabeak erdian lodiagoak dira.
• Izkinetako zutabeak: lodiagoak dira.
• Zutabeen arteko espazioa: desberdina da.

Eraikuntza sistema

Eraikuntza dintelduna da, arkitrabedun sistema...

Arte erromanikoa eta gotikoa

Arkitrabeak, zur landuz bideratutako zur-ajeak, gangak, zirkulu erdiko eta ertz ganga zorrotza, eta kupulak bizantziar gangetan oinarrituta daude.

Omeiarren arte islamiarra

Kalifak errein-aldian (750-1031) hainbat kupula, gurutz-kupula eta arku-ateak erabili zituzten, atalduna eta kalitate handikoa.

Kordobako mezkita erromatarren osagai batzuk ditu.

• Sarreran ferra-arkua ikusten da, alfiz batek inguratua.
• Goialdean gurutzatutako ferra-arkuak daude.
• Alboetan lehio sareatuak ditu.
• Otoitz aretoan 18 nabe daude eta 600 zutabe, kapitel desberdinekin.
• Zutabe gainean gainka jarritako arku-saileak: ferra-arkua behe mailan eta puntu erdikoa goi mailan.
• Egurrezko teilatua eta dekorazio oparoa mihrabean, motibo epigrafikoen bidez.
• Mosaikoak.

PPA

Prima Porta-ko Augustoren estatua

Aurkikuntza eta kokapena

Eskultura erromatarra, 1863an aurkitu zen Erromako Prima Porta auzoaren ondoan. Egilea anonimoa da. Gaur egun Vatikanoko Museoan dago, eta K.o. 20. urtekoa dela uste da (Augustoren garaia).

Testuingurua: Erroma, hiriburu inperiala

Erroma Lazioko hiriburua izatetik inperioaren hiriburua izatera pasa zen, Europa, Afrika eta Asia barne hartzen zituen inperioarena. Hizkuntza, artea eta ekonomia garatu ziren.

Erromatar periodizazioa

• Erregetza (K.a. VIII-VI. mendeak)
• Errepublika (K.a. 509-27)
• Inperioa (K.a. 27-K.o. 476)

Irudikapena eta ikonografia

Enperadorearen erretratua

• Soldadu-jantzia, halakretak (bular-babesa) eta aginte-makila erabiliz.
• Oinutsik agertzen da, heroi klasikoen antzera.
• Halakretak

Inpresionismoa

Inpresionismoa pintura ofizialetik aldentzeko mugimendua izan zen. Mugimendu hau 1874an egin zen erakusketa batean aldarrikatu zen. Arte kritiko batek pintura erredikulizatzeko asmoz Monet-en pintura baten izena erabili zuen.

Ezaugarri nagusiak

• Argiaren garrantzia eta argiaren distira adierazteko ahalegina.
• Paisaiaren atmosfera islatzea.
• Pintura tradizionalaren moldeak apurtzea.
• XX. mendeko abangoardien aurrekaria izatea.

Ezaugarri teknikoak

XIX. mendeko garai industrialean, Velázquez, Goya, estanpa japoniarrak eta argazkilaritzaren sorrera izan ziren eragin nagusiak. Olio-pintura mihise gainean egiten zen, gai konplexuak landuz: paisaiak, argiaren aldaketak, objektuak, kanpoaldean margotzea, une konkretuak eta hiriko bizitza burgesa...

Veneziako pinturaren ezaugarriak

Veneziako pinturak Ekialdeko herriekin izan zuen harremanak eragin kultural handia ekarri zion, eta horrek eszena exotikoak sartzea ekarri zuen. Burgesiaren garapenak, ohiko familia dotoreen etxe bikainen bidez, maila soziala eta merkatu artistikoa bultzatu zituen, enkarguen bidez babestuta.

Obren ezaugarri nagusiak

• Serenitatea, oreka eta batez ere sentsualitatea.
• Argitasunaren islatzeko zaletasuna: Venezia hiriko argitasunaren islak, izarnadurak eta ñirñirrak paleta askatasunez eta pintzelada askeekin jasotzen dira.

Kolorea

Marrazkia baino gehiago, koloreen balio adierazkorra askatu eta goraipatu zuten. Kolorea kutsu sentsual eta apalarekin jantzi zuten, eta lerrotasuna eta ingerada zehatzak bigarren planora utzi...

Eskultura:

Ezaugarri orokorrak

Eskultura monumentala berreskuratu zen. Eskultura erlijioso izaerakoa da, eta eliza eta monasterioen arkitekturari lotuta agertzen da. Irudiak ageriko espazioaren mugetara moldatzen dira. Irudia ez da batere naturalista; konbentzioen eta estereotipoen bidez aurkezten da. XI. mendetik aurrera, formak gero eta naturalistagoak dira.

Ikonografiak eduki sinbolikoa zuen, eta ikasbide gisa erabili zen.

Bereizgarri formalak

• Antinaturalismoa
• Sinbolismoa
• Markoaren legera mugatutako eskultura
• Zentzu hierarkikoa
• Hieratismoa
• Frontalitatea
• Estatismoa
• Bidimentsionaltasuna
• Estilizazioa
• Errepikapena

Elizetako aurrealdeetan eta kapiteletan aurkitzen ditugu.

Gai ikonografikoak

Aldareko timpanoetan

Azken Epaiketa izan zen elizetako timpanoetan gehien...

Erromatar artea

K.a. 1895. urtetik aurrera birbaloratzen hasi zen erromatar artea. Greziar eta etruriarrenganako eragina izan zuen, eta mendebaldeko artean izango zuen eragina.

Aroak

• Etruriarra: K.a. VIII. mendetik K.a. VI. mendera arte.
• Errepublikarra: K.a. 509-K.a. 27.
• Inperiokoa: K.a. 27-K.o. 476.

Arkitektura

Ezaugarri orokorrak

• Originaltasun handiagoa.
• Injinieritza lanak.
• Egituraren garrantzia.
• Barne espazioak interesatzen zaizkie.

Eraikuntza elementuak eta eraginak

• Etruskoengandik: arkua eta ganga.
• Greziarrengandik: ataburu sistema.
• Egitura dinamikoak.

Materialak

Hormigoia, morteroa, adreilua eta marmola.

Aparailu-sistemak

• Opus reticulatum: tesela txikiekin egina.
• Opus testaceum edo latericium: adreiluz egina.
• Opus quadratum: harlauza paralelepipedoak morteroz