Arte Erromaniko, Gotiko eta Klasikoaren Gakoak: Euskal Ikuspegia

Arte erromanikoa eta gotikoa

Arkitrabeak, zur landuz bideratutako zur-ajeak, gangak, zirkulu erdiko eta ertz ganga zorrotza, eta kupulak bizantziar gangetan oinarrituta daude.

Omeiarren arte islamiarra

Kalifak errein-aldian (750-1031) hainbat kupula, gurutz-kupula eta arku-ateak erabili zituzten, atalduna eta kalitate handikoa.

Kordobako mezkita erromatarren osagai batzuk ditu.

• Sarreran ferra-arkua ikusten da, alfiz batek inguratua.
• Goialdean gurutzatutako ferra-arkuak daude.
• Alboetan lehio sareatuak ditu.
• Otoitz aretoan 18 nabe daude eta 600 zutabe, kapitel desberdinekin.
• Zutabe gainean gainka jarritako arku-saileak: ferra-arkua behe mailan eta puntu erdikoa goi mailan.
• Egurrezko teilatua eta dekorazio oparoa mihrabean, motibo epigrafikoen bidez.
• Mosaikoak.

Taifa erreinua: Zaragozako Aljaferia

1050ean, dekorazio joera barrokoa nabarmentzen da, elkar gurutzatutako arkuetan ikusi daitekeena.

Almorabide estiloa: Sevillako Giralda

Urrezko dorrea, prisma itxurakoa, defentsa-dorrea eta harresia.

Nazariak: Alhambra

1333-1391 bitartekoa. Mirtoen patioa eta urrezko freskuran antolatutako guneetarako zaletasuna nabarmentzen dira. Leoien patioak dekorazio oparoa dauka, molde azkoko apaingune bidez eta motibo geometriko ugariekin.

Eliza ataletan

Timpanoa, akibolta, ateburuak eta arte-gurutzeak.

• Pantokrator Kristo irudia, mandorla batean zartatua, lau ebanjelarien sinboloekin: arrano, leoi, idi eta arrano.
• Beste aldetan, 24 agureak ematen dituen apostoluak.

Frantziako eraginak

17. mendearen aurrera, ekonomiarengandik aldiz eta naturalistagoak, ez hain estereotipatuak, naturalismo gotikoa iragaten zen.

• Moissac-eko abadia: 24 agureak timpanoan, Pantokratorra eta tetramorfoa, San Pedro eta Eliaz (1085-1115).
• Vézelay-ko Sainte-Madeleine, Autun-go Saint-Lazare eliza burgundiarra.
• Conques-ko Sainte-Foy eliza, Auvergne eskualdea.
• Arles-ko Saint-Trophime.

Espainia: Ataleda

17. mendea, dekorazio oparoa. 7 friso Itun Zaharreko eszenekin. San Pedro eta San Pablo atearen zangoetan, eragin klasikoko konposizio italiarrak datozkigu gogora atalen banaketatik.

Euskal Herria

Euskal Ama Birjina eta zizel-lan polikromatikoak, estilo honek bereiziko dituen zurruntasuna eta adierazkortasuna. Aralarko San Miguel erretratua.

Nafarroako Andre Mari eliza.

Arte klasikoa

Etruskoak

Origena, zergatik, geroago Todiko Marte (400-350). Klasizismoa, gerlarien jarrera kontrapostua, Cerveteri senar-emazte sarkofagoa. Aro arkaikoko plastika eragina.

Arkitektura

Arkitektura: ordenak eta materialak. Erdi puntuko arkuak zuzen erabiltzen dira. Estalkiak: erdi puntuko gangak, ertz-gangak eta maskorren gaineko kupulak, alkitrabe sabaiak batez ere.

• Publikoak: antzoki, merkatu, anfiteatro, circoa Maximus.
• Basilika: Magnentzioren basilika (Erroma).
• Tenplua: Fortuna Viriliseko jonikoa, tetrastiloa, hemiperiptero, prostilo.
• Domus eta insula.

Eskultura

Eskultura naturalista, helenizalea. Brutus Kapitolino, K.a. 4. mendea. Augusto Prima Porta-koa. 4. mendean aurreko naturalismoari tetrarkak, Barletako eta Tolosako estatuak.

4 estilo

Inkrustazioz bidezko estiloa. Arkitektonikoa, elementu ordenatuak eta klasikoak. Bigarrena: bereizketa askeagoa, eszenak eta antzerki-giroko elementuak.