Batxilergoa mailako Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Greziako Arkitektura

Greziar arkitekturak arkitrabe-estalki sistema bideratu zuen, eta garrantzi handia hartu zuten zutabeek, euskarri berezi gisa. Arkitektura-formetan edertasun eta ordena horiek lortu ahal izateko, hiru arkitektura-ordena bideratu zituzten greziarrek, eta ordena bakoitzak bere jarraibideak zituen.

Ordena Doriarra

Zurez eraikitzen ziren lehenengo tenpluen eskema imitatzen du. Harriz egiten zituztenean, zurezko haien itxura imitatu zuten eta jatorrizko elementu funtzionalak konposizio- eta dekorazio-elementu bilakatu zituzten.

Ezaugarri Nagusiak

• Zutabeek ez dute oinarririk eta haien enborrak ildodunak dira.
• Kapitel doriarrak bi osagai nagusi ditu: ekinoa eta abakoa.
• Establamentuan hiru elementu nagusi azaltzen dira: arkitrabea, frisoa

Aurrean dugun irudian Parisko Notre Dame katedralaren kanpoko fatxada ageri da.

Egitura eta Oinplanoa

Latindar gurutze formako oinplanoa duen arren, trantseptuak ez du protagonismo handirik hartzen. Eraikina bost nabez osatua dago; erdikoa zabalena eta garaiena da. Abside handia dauka, girola bikoitzarekin (makrozefalia), eta bertan hiru kapera erradial antolatzen dira. Eraikuntzan nagusiki harlandua erabili zen.

Sistema Konstruktiboa

Sistema konstruktiboa gangetan oinarritzen da. Katedralean hiru maila edo solairu bereizten dira:

• Arkuteria
• Tribuna
• Beirateen maila

Elementu Euskarriak eta Dekorazioa

Euskarri-egiturei dagokienez, pilare konposatuak eta arku zorrotzak erabiltzen dira, altueraren sentsazioa indartzeko. Horiez gain, horma lodiak, kontrahormak...

1. Erromatar Panteoia - Oinplanoa (Arkitektura)

Gure aurrean dugun irudia “Erromatar Panteoia”ren fatxada da.

• Forma: Laukizuzena (sarrera greziar tenplu baten formarekin) eta tolosa (eraikinaren gela nagusia).
• Ezaugarria: Eraikin hau octastilokoa da, 8 zutabe baitauzka aurrekaldean.
• Materiala: Harria erabili dute eta hormigoia (berritze materiala, Erroman bakarrik erabilia).
• Eraikuntza sistema: 3 maila ditu: basamendua, euskarria eta taulamendua.
• Tenplu erromatarra vs. greziarra: Erromatar tenplua aurrealdean bakarrik du, greziarrak, berriz, leku guztietatik ditu.
• Sistema: Dinteldura (sarrerako eraikinean) eta gangadura (kupulan) erabiltzen ditu.
• Elementu euskarriak: Kolomak barruan (dekoratzeko) eta kanpoan. Pilareak barrualdean daude. Arku erdipuntoduna

Manet: Bazkaria belar gainean (1863)

Egilea: Edouard Manet | Kokapena: Orsayko Museoa, Paris

Biluzik dagoen emakumea egiteko, Manetek modelo kutuna erabili zuen. Gorputza argitsua du, eta zuzenean ikusleari begira dago. Ondoko gizonak Maneten anaia eta koinatua dira. Emakumea ez balego bezala daude solasean biak. Aurrean, emakumearen arropak, fruta bete saski bat eta ogi-zerra bat, izadi hil baten antzera. Atzean beste emakume bat errekan bainatzen ari da. Lehen planoko irudiak gainetik zintzilikaturik daudela dirudi.

Azkar margotutako hondoak ez dauka sakontasunik. Argia, artifiziala dirudiena, ia itzalik gabea da; barreneko eszena bat dela ematen du, ez kanpokoa. Manetek tamaina handia aukeratu zuen, normalean ospe handiko gaietarako erabiltzen...

Errealismoa: etapak eta generoen arteko desberdintasunak

XIX. mendea: ikuspegi orokorra

Errealismoa: etapak, generoen (eleberria eta poesiaren) arteko desberdintasuna; eman 3 autore eta bere obrak.

Etapak

• Errealismo gordina: eleberria.
• Poesia eta antzerkia: idealismo berria (bohemioak).
• Mende amaierako krisia: dekadentismoa.

Autoreak eta beren obrak

• Charles Dickens: "Oliver Twist", "David Copperfield"
• Rudyard Kipling: "El libro de la selva"
• Lewis Carroll: "Alicia en el país de las maravillas"

Abangoardiak

Abangoardismoa tradizioarekin haustura eta berrikuntza aldezten duten arte eta literatura mugimenduen multzoa da. Frantsesez "avant‑garde" deitzen da.

XX. mendean sortu zen Europan eta hortik aurrera Hego Amerikara hedatu zen, non Modernismoarekin talka...

Eskultura Neoklasikoaren Ezaugarriak

Neoklasizismoa Frantzian: Arte Politikoa

Frantzian nagusitu zen 1789ko Iraultzaren garaian eta ondorengo Lehen Inperio napoleondarrean, neoklasizismoa izan zen arte ofiziala, neurri batean arte politikoa bilakatuz.

Ezaugarri Orokorrak

1. Eskulturan inon baino gehiago nabaritzen da arte klasikoaren eragina.
2. Mugimendu eza, serenitatea eta intemporalitatea dira ezaugarririk nabarmenenak. Eskultura neoklasikoak ez du helburu, beraz, instantea eta ekintza zehatza atzitzea, betikotasuna eta denboraz kanpoko jarrera serenoa azpimarratzea baizik, arrazoiak eragiten duen jarrera nagusituz. Espazioari dagokion artea litzateke, eta ez denborari; gorputzak eta masak irudikatzea litzateke haren helburua, eta ez ekintza desberdinen

Velázquez: Etapak eta Ezaugarriak

Sevillako Etapa: Arte Errealista

Ezaugarriak:

• Eguneroko eszenak.
• Perspektiba sakona; artelanek sakontasun handia dute.
• Lur koloreak eta tonu okreak erabiltzen dira.
• Argi-ilunaren erabilera nabarmena da.
• Gelditasun nabarmeneko obrak.

Gaiak: Egunerokotasunekoak, mitologikoak, historikoak, erlijiosoak, erretratuak, paisaiak.

Madrilgo Etapa: Perfekzioaren Bilaketa

Ezaugarriak:

• Arte orekatua, perfekzioa bilatzen du.
• Pertsonaia bakoitzak jarrera propioa du.
• Gehiegikeria handiko obrak dira.
• Konposizio itxia eta xehetasun handiak.
• Eskortzoak erabiltzen ditu.
• Sakontasun handia eta kontrasteko irudiak.
• Argiak oso ondo landuta daude.
• Aire-perspektiba erabiltzen du.
• Paleta kromatiko handia erabiltzen du.

XIX. Mendeko Mugimendu Artistikoak

Neoklasizismoa

Arkitektura Erromatarraren Eraikin Motak

1. Hirigintza: Erromatar hiria, trazadura eta foroa

Hiri erromatarrek betekizun politiko-militarrak, administratiboak edo ekonomikoak zituzten. Horrez gain, erromatarrek komunikabideen bidez lortutako hiri-sarea sortu zuten, merkataritzan aritzeko eta lurraldea kontrolatzeko. Planoaren diseinua ortogonala zen, kanpamendu militarretan erabilitakoaren antzekoa, bi kale nagusirekin: cardo eta decumanus izenekoak. Bi kale nagusi horien artean foroa zegoen, non eraikin nagusiak biltzen ziren. Bestalde, etxeak multzo txikietan antolatuta zeudenez, forma erregularra osatzen zuten.

2. Arkitektura erlijiosoa: Tenpluak

Erromatar tenpluek etruriar eta greziar tenpluen eragin nabarmena dute:

• Oinplano laukizuzeneko tenpluak:

Hiria

• Erromatar kanpamenduetan oinarrituriko hiriak eraiki eta antolatu zituzten.
• Bi kale garrantzitsu zituen: Cardus (iparretik hegoaldera doana) eta Decumanus (mendebaldetik ekialdera doana). Etruriarren eragina zuten.
• Bi kale horiek Foroan elkar gurutzatzen ziren. Foroan zeuden hiriko eraikin garrantzitsuenak.

Akueduktoak

• Ura manantialetatik hirira garraiatzeko bideak ziren.
• Pez izeneko koipea erabiltzen zuten ura irristakor eta iragazgaitz egiteko.
• Morteroa erabiltzen zuten harriak lotzeko.
• Garrantzitsuenetako bat Espainian dago: Segoviako akueduktua.

Tenplua

• Jainko edo jainkosa bati edo gehiagori eskainia egon zitekeen.
• Adibidez, Erromako Fortuna Viril tenplua, portuen jainkoaren omenez eraikia.
• Oinplano angeluzuzena izaten zuten eta podium baten

Elementu formalak

Oinplanoa: Soiltasun geometriko handia, laukia handia (200x160), burualde karratu eta nabarmendua. Euklidesen geometria erregularraren araberako proportzioak gordetzen ditu. Fatxada nagusitik hasita aldareraino hiruki ekuilateral bat marraz daiteke. Bestalde, parrilla baten forma gogorarazten du, San Lorentzo erre zutenekoa alegia. Luzeetarako 3 zonalde bereizten dira, erdikoa ardatza izanik eta erdigunean espazio nagusia egituratzen da:

1. Sarrera nagusitik erregeen patio luzera sartzen da.
2. Elizaren oinplano zentrala: gurutzea eta karratua batzen ditu eta kupulak gehiago zentralizatzen du. Aldare nagusiaren azpian oinplano oktogonaleko panteoia dago.
3. Burualdean egoitza pribatuak daude. Ardatzetik bi aldetara, modu geometriko eta