Pintura eta arkitektura: Veneziako pinturaren, Cinquecentoaren, XX. mendeko arkitekturaren eta espresionismoaren ezaugarriak

Veneziako pinturaren ezaugarriak

Veneziako pinturak Ekialdeko herriekin izan zuen harremanak eragin kultural handia ekarri zion, eta horrek eszena exotikoak sartzea ekarri zuen. Burgesiaren garapenak, ohiko familia dotoreen etxe bikainen bidez, maila soziala eta merkatu artistikoa bultzatu zituen, enkarguen bidez babestuta.

Obren ezaugarri nagusiak

• Serenitatea, oreka eta batez ere sentsualitatea.
• Argitasunaren islatzeko zaletasuna: Venezia hiriko argitasunaren islak, izarnadurak eta ñirñirrak paleta askatasunez eta pintzelada askeekin jasotzen dira.

Kolorea

Marrazkia baino gehiago, koloreen balio adierazkorra askatu eta goraipatu zuten. Kolorea kutsu sentsual eta apalarekin jantzi zuten, eta lerrotasuna eta ingerada zehatzak bigarren planora utzi ziren. Kolorearen erabilera sentsualismo bihurtu zen.

Paisaia eta gaiak

• Paisaia adierazteko ikuspegi poetikoa.
• Bigarren mailako gaien eta anekdoten garrantzia.

Cinquecento klasizistaren pintura

Giorgione eta Tizianok klasizismoaren garaian, Da Vinci, Michelangelo, Rafael eta Tizianok Veneziako pinturan, Errenazimenduko edertasun idealizatu klasikoaren gorenera iritsi ziren, neoplatonismoaren eraginez.

Ezaugarri estetikoak

• Irudiaren batasunaren bilaketa.
• Obraren osagarriak konposizioaren menpe jartzea.
• Forma geometriko soilen erabilera konposizioa egituratzeko.
• Marrazketaren eta bolumenaren nagusitasuna.
• Adierazkortasun gabeko pertsonaiak.
• Perspektiba konikoaren, linealaren eta airezkoaren erabilera.

XX. mendeko arkitektura

XX. mendean arazo berriek bide berriak eskatu zituzten. Estetika berri honek funtzionalitatean oinarritzen du bere burua.

Arrazionalismoa

XX. mendeko joera nagusia, Europatik mundu osora zabaldu zena. Bere jatorria Bauhaus arkitektura-eskolan eta arkitekto funtzionalistetan dago. Material industrialak (beira, hormigoia) erabiltzen dira, eta etxe-horratzak eredu berria dira. Sinpletasuna eta funtzionalitatea nagusi dira obra guztietan. Hormak ez du pisua mantentzen; horren ordez, zutabe ezberdinek egiten dute lan. Estalkiak, gehienetan, adintelatuak dira eta eskeletoa osatzen duten zutabeei laguntzen diete.

Apaindurak desagertzen dira, eta haien ordez forma zuzena eta biluzia, proportzioa, sinpletasuna eta asimetria bilatzen dira. Barruko espazioa planta askean oinarritzen da; kanpoan, proiekzioak eta terraza horizontalak erabiltzen dira.

Urbanismoak garrantzi handia hartu zuen, eta formula berriak proposatu ziren (hiri-lorategia, hiri industriala). Etxe-horratzak agertu ziren.

Arkitekto nagusiak

• Adolf Loos: protorrazionalismoa. Vienan aritu zen, apaindurak baztertu zituen eta forma gizakiarekin harremanean egon behar zela defendatu zuen.
• Peter Behrens: fabriken arkitektoa; materialen ekonomia eta murrizketa bilatu zituen.
• Auguste Perret: Frantziako arrazionalismoa adierazi zuen; 1902an Parisen Casa de Franklin egin zuen.
• Bauhaus: arkitektura eta arte eskola, 1919an Walter Gropius-ek sortua. Mies van der Rohe-k Berlingo dorrea egin zuen. 1933an naziek itxi zuten, baina Estatu Batuetara zabaldu zen. Helburu soziala zuen.
• Le Corbusier: Perretekin ikasi zuen hormigoiaren erabilera; 1926an Villa Savoye eraiki zuen.

Organizismoa

Naturaren armonia eta oreka bilatzen dituen arkitektura da. Ideia hau oso antzinakoa da, baina formula Frank Lloyd Wright-ek adierazi zuen. Ezaugarri nagusiak: errealitatearen zentzua barnean, planta askea jarraitasuna emateko, barrualdearen eta kanpoaldearen batasuna, material naturalak eta etxea babesgune bezala ikustea.

1950. hamarkadako arkitektura

Dibertsitatea nagusi izan zen. Jørn Utzon-en Sydneyko opera eta Alvar Aalto-ren obra arrazionalistak, material naturalekin (batez ere egurrarekin), azpimarratzekoak dira.

1960. hamarkadako arkitektura

Japoniako arkitektura nagusi zen berrikuntzetan. Kenzo Tange-k metabolismoa adierazi zuen.

XX. mendearen amaierako arkitektura

High-tech arkitektura sortu zen. Aurreko korronteak sinplifikatu ziren, eta bi korronte nagusi nabarmendu ziren: postmodernoa eta tardimodernoa.

Espresionismoa

XX. mendearen hasieran Alemanian sortutako mugimendu kulturala da. Espresionismoak errealitatearen deformazioa egiten du, gizakiaren natura modu subjektiboago batean adierazteko. Kolore indartsuak eta gai tragikoak lantzen ditu. Aurrekariak postimpresionismoa eta sinbolismoa dira, eta kolorean fauvismoaren eragina du.

Bi estilo bereizten dira

• Estilo internazionala: Soest eta Lochner.
• Estilo flamenkoa: Stoss eta Tilman.

Eragile nagusiak

• Cézanne: errealitatea forma zilindriko, esferiko eta konikoetan zatitzen zuen, kubismorantz joz.
• Gauguin: plano piktorikoan eragin handia izan zuen.
• Van Gogh: azken eragin garrantzitsua. Perspektibarik gabe, objektuen ezegonkortasuna eta kolorea barnetik ateratzen dituen obra egin zuen. Bere lan bakoitzak bere egoera mentala islatzen du.