Industria Iraultza eta Gizarte Mugimenduak: Kontzeptuak eta Ideologiak
Industria Iraultza: Oinarrizko Kontzeptuak
Industria Iraultza: Ingalaterran, XVIII. mendearen erdialdean, aldaketa demografiko eta ekonomiko sakonak ekarri zituen prozesua.
Definizioak
Lursail Irekiak
Lursail irekiak: Hesitu gabeko lurrak, lur komunalak.
Itxiturak
Itxiturak: Parlamentuak onartutako legea, lur komunalak hesitzea helburu zuena.
Siderurgia
Siderurgia: Burdina ateratzea eta gero altzairu bihurtzea.
Metalurgia
Metalurgia: Metalen ekoizpenaz arduratzen den industria-adarra.
Kokea
Kokea: Hainbat harrikatz mota kiskaliz lortzen den erregaia.
Ijezketa
Ijezketa: Burdina xafla bihurtzeko prozesua.
Pudelaketa
Pudelaketa: Burdina goxo bihurtzea, zikinkeriak kenduz.
Sozietate Anonimoa (SA)
Sozietate Anonimoa (SA): Inbertsio izugarriak egiteko familia ugariren elkarketa, adibidez, trenbideak eraikitzeko.
Lanaren Banaketa
Lanaren banaketa: Langile bakoitza ekoizpen-prozesuaren fase batean espezializatzea.
Klase Gizartea
Klase gizartea: Liberalismoarekin sortzen den egitura soziala, aberastasunean oinarritua. Bi klase nagusi bereizten dira:
- Burgesia: Balore politiko eta ekonomikoak kontrolatzen dituen klasea.
- Proletarioak: Lan indarra soldata truke eskaintzen dutenak.
Burgesiak proletarioak zapaltzen zituen.
Proletarioa
Proletarioa: Latineko proles hitzetik datorren eta Marxek sorturiko terminoa, soldatapeko langileak izendatzeko erabiltzen dena.
Domestic System
Domestic System: Eskulanak langile batek eta bere familiak etxean egiten zituzten sistema, enpresaburuak makinak uzten zizkien.
Falansterioa
Falansterioa: Fourierrek sortutako komunitate autosufizientea, non dirurik ez zen erabiltzen eta bakoitza bere administrazioaren buru zen, kooperatibetan oinarritua.
Mitin
Mitin: Politikoek edo sindikatuek jarraitzaileei ematen dizkieten hitzaldiak.
Sindikatua
Sindikatua: XIX. mendean sortutako langile elkartea, lan interesak defendatzeko helburuarekin.
Ludismoa
Ludismoa: Industria Iraultzaren aurkako mugimenduen fenomenoetako bat, makinen suntsiketan oinarritua.
Internazionala
Internazionala (LNE): Munduko langileen ordezkarien lehen elkartea, proletarioen elkartasuna sustatzea helburu zuena. Londresen sortu zen.
Anarkismoa
Anarkismoa: Bi korronte nagusi zituen ideologia, jabego kolektiboa defendatzen zuena.
Industria Iraultzaren Laburpena
- Gizarte mota berria: Klase gizartea, gizarte burgesa, gizarte kapitalista.
- Demografia Iraultza.
- Nekazaritza Iraultza.
- Teknologia Iraultza: Makinismoa eta fabrika sistema.
- Garraio Iraultza.
- Finantzen Iraultza.
- Sistema ekonomiko berria: Industria kapitalista, liberalismo ekonomikoan oinarriturik.
- Hedapena: Britainia Handian hasi eta XVIII. mendean Europa, Japonia eta AEBetara hedatu zen.
Anarkismoa
Anarkismoaren pentsalari nagusiak Bakunin eta Kropotkin izan ziren.
Oinarrizko printzipioak:
- Estatua ezabatzea.
- Komunak eratzea proposatu.
- Gizabanakoaren askatasuna aldarrikatzea.
Espainian arrakasta handia izan zuen, batez ere Andaluzian, Aragonen eta Katalunian.
Marxismoa
Marx eta Engels izan ziren marxismoaren sortzaileak, eta elkarrekin idatzi zuten "Manifestu Komunista".
Marxismoaren arabera, gizartea bi talde nagusitan banatzen da: esplotatzaileak eta esplotatuak. Esplotatuek menpekotasun egoera hori apurtu behar dute.
Marxek "El Capital" (Kapitala) liburuan esplotazioaren ezaugarriak aztertu zituen.
Marxismoaren oinarrizko printzipioak:
- Historiaren Interpretazio Ekonomikoa: Historiaren motorra ez da historia bera, ekonomia baizik.
- Klase Borroka: Jabego pribatua sortu zenetik, gizartea bi talde nagusitan banatu da: jabeak eta ez-jabeak. Borrokaren bidez soilik eralda dezakegu gizarte hau.
- Proletargoaren Diktadura: Proletargoak iraultza egin behar du burgesia suntsitzeko.
- Klase Gabeko Gizartea: Diktaduraren ondoren, jabego kolektiboa ezarri nahi da, klase gabeko gizarte bat sortuz.