Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

9 libre: Hau testu politiko-ekonomiko bat da, gobernuari idatzia. Testuan kexak agertzen dira gobernuaren Alemaniarekin egindako paktu baten inguruan; paktu horrek Alemaniari aukera ematen zion estatuan sartzeko inolako zerga ordaindu gabe, eta, ondorioz, Alemaniaren lehiakortasuna Espainiako industrientzat arrisku bihurtzen zen. Autore aipatua Federico Echevarria da, Bizkaiko industrialaria; honek testu hau 1893ko abenduaren 9an idatzi zuen.

Sarrera eta testuingurua historikoa

Zaharberritze prozesua Gerra Karlistaren amaieran gertatu zen; une horretan Euskal Herriko fabrika asko garatzen ari ziren.

Espainiako egoera ekonomikoa

Espainiako egoera ekonomikoari dagokionez, industriak aurrera egiten ari ziren eta nekazaritzaren garrantzia oso handia...

1876ko uztailaren 21eko Legea

Aztergai dugun testu hau 1876ko uztailaren 21eko legearen atal bat da; beraz, lehen mailako testu historikoa da. Horrez gain, testu juridikoa eta publikoa da. Gorteek Alfontso XII.aren berrezarpenarekin eman zuten lege hau, Errestaurazioaren hasieran, hirugarren karlistaldia amaitu ondoren. Testu hau Espainiako herritar guztiei dago zuzenduta, baina Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako probintzietako herritarrei bereziki, lege honek aldaketak egiten baititu beren foru-erregimenean. Lege honen xedea probintzia horiek gainerakoekin parekatzea da.

Legearen edukia eta neurriak

Lege honek Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban autonomia fiskala eta soldadutzaren salbuespena ezabatzen ditu (1., 2. eta 3. artikuluak). Gainera, lege...

Testuaren Kokapena

Lehen mailako testu zirkunstantzial honek izaera politikoa du, Cadizko Gorteetako diputatu batzuek idatzitako manifestu politikoa baita (manifestu bat oinarrizko programa politiko bat da). Testua ez dago osorik, baina pasarte esanguratsuenak agertzen zaizkigu.

Egileak eta Testuingurua

Esan dugunez, testua Gorteetako diputatuen herenak (69 diputatu) osatutako taldeak idatzi zuen. Ideologia kontserbadorekoak ziren, absolutistak, eta dokumentu honen ondorioz pertsiarrak deitu zitzaien. Horien buru Bernardo Mozo de Rosales, Matafloridako Markesa izan zen.

Madrilen zeuden erregearen zain, frantsesek alde egin ondoren Cadizen zeuden Gorteak bertara eraman zirenean (1813-1814ko legealdia, non erregearen aldekoek indar handiagoa duten)...

Gerra Hotza: Sarrera eta Testuingurua

XX. mendearen ia bigarren zati osoan mundua bi superpotentzien arteko borrokaren mende egon zen: Sobietar Batasuna eta AEB. 2. Mundu Gerra amaitu zenetik, bloke komunista deuseztatu zen arte iraun zuen. Superpotentzia bakoitzak politika, gizarte eta ekonomia eredu baten alde egin zuen:

• AEB: Kapitalismoa eta demokrazia liberala.
• Sobietar Batasuna: Komunismoa eta herri demokrazia.

Komunismoaren porrotak gatazkaren amaiera ekarri zuen. Ez zen porrot militarra izan, baizik eta bloke komunistaren neke-prozesua.

Gerra Hotzaren ezaugarriak eta dinamikak

AEB eta SESBen ekimenek Gerra Hotza sortu zuten. Egoera horren ezaugarriak honakoak izan ziren:

• Bi superpotentzien arteko, eta ondoren haiek buru ziren bi blokeen arteko,

UNEA BERA:

Bergarako ituna: Maroto eta Esparterok gerra amaitzeko Sinatua. Akordioa: Esparteroren konpromisoa itun honetako 1.Artikuluan agertu: Gobernuari gomendatuko dio Gorteei foruak ematea edo aldatzea eta honek foruen Inguruko eztabaida sortzeari ateak irekiko dizkio. Batzuk artikulu hori foruak indargabetzeko lehen urrats bezala ikusi.

Foruak-Kontituzio liberala: Konstituzioak berdintasuna Ezarri. Foruek ordea printzipio hori hautsi beraz, foruak 1837ko Konstituzioaren markora egokitzeko beharra sortu.

Aztergai dugun legea: Maria Crisitnaren Erregeordetzan. Aurreko Helburua lortzeko egina. Foruak indargabetzeko oinarri juridikoak ezartzen ditu.

ONDORENGOAK:

1844 Hamarkada moderatuan foru Erakundeak berrezartzea.

Bigarren karlistada: 68ko

Amerikako Iraultza

Independentziaren Jatorria

• Ipar Amerikako 13 koloniak.
• Ilustrazioaren ideien garapena.
• Merkataritzaren monopolioa.
• Ordezkaririk eza Parlamentuan.
• Zerga-igoerak.
• Frantziaren aurkako gerraren ondorioak.

Independentzia Gerra (1775-1783)

• George Washingtonen agindupean borrokatu zuten kolonoek.
• Kolonoek Frantziaren eta Espainiaren laguntza jaso zuten.
• Versaillesko Itunean, Erresuma Batuak Amerikako kolonien independentzia onartu zuen.

Frantziako Iraultzaren Hasiera

Iraultzaren Jatorria

• Gizartearen atsekabea.
• Krisi ekonomikoa.
• Ilustrazioaren ideiak.

1789: Asanblea Nazionala

Estamentuek kexa-koadernoak idatzi zituzten. Hirugarren Estamentukoek Asanblea Nazionala deitu zuten, eta areto batean zin egin zuten Frantziak Konstituzioa izan arte ez zirela...

Testu publikoa dugu, eduki politikoa duen saiakera baten zatia delako. XX. mendeko hasieran Joaquín Costak egindako testua dugu. Joaquín Costa aragoiarra zuzenbidean doktore, notario eta abokatu izan zen, baita idazle, politikari, historialari ere. XIX. mendeko mugimendu intelektualen burua izan zen.

Joaquín Costa eta Berrezarkuntza

"Oligarkia eta Kazikismoa" idazkiaren bidez, Cánovasek antolatutako Berrezarkuntza sistema birsortzea izan zen bere helburua. Testu honetan, hauteskunde praktikei buruzko kritika zorrotza egiten du. Errestaurazioaren sistema politikoa gutxiesteko eta salatzeko asmoarekin, baina barneko erreforma baten bidez.

Oligarkia eta Kazikismoa: Sistema Politikoaren Kritika

Testuan argi eta garbi deskribatzen du sistema politikoaren...

Burgesiaren Garrantzia

Hirien eta merkataritzaren garapenagatik. Botere ekonomikoa izan arren, burgesia herri xehekoa zen eta ezin zituen administrazioko eta Gobernuko karguak eskuratu. Hala, estamentuzko gizartearen aurka egin zuen. Nobleziak eta kleroak zergak ordaintzea eskatu eta botere politiko handiagoa eskuratzen hasi zen. Hori guztiaren ondorioz, arazoak izan zituen klase pribilegiatuekin eta iraultza burgesa piztu zen.

Nekazarien Egoera

Oso ahalmen txikia zutelako gizartean eragiteko. Oso nekazari gutxi ziren beren lurren jabe: %10a baino ez. Beste guztiak, berriz, jaun-erregimenaren mende zeuden: nobleziaren eta kleroaren lurretan lan egiten zuten errenta batzuen truke.

XVIII. Mendeko eta Gaur Egungo Gizartea

XVIII. mendeko gizartea talde...

XIX. mendeko krisi politikoa eta foruen bilakaera

Gerra Karlista irabazi ondoren, testuinguru juridiko berri bat sortu zen. 1840 eta 1843 artean, estatu-kolpe baten ondorioz, erregeordetza ezarri zen. Garai hartan, programa progresista aplikatzen saiatu ziren, foruak murriztu eta berdintasuna lortu nahian. Hala ere, lau probintzien kontrako jarreraren aurrean, ez ziren ausartu aldaketa sakonak egitera, eta legeak berridatzi zituzten lehengo batzuk mantenduz.

Lehen Karlistaldia (1833-1839)

Gatazka honek hiru fase nagusi izan zituen, familia-arazo batetik absolutisten eta liberalen arteko talka politikora igaroz:

• 1. fasea: Foruak Euskal Herriko lege-bildumetan eta lau probintzietan finkatu ziren.
• 2. fasea: Herriaren eta pribilegiatuen babesa foruei;