Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

 Monarkia: absolutua:-erregeak botere guztia.Janizkozko zuzenbidea.-zentralismoa.
-burokrazia.-XVIII.Mendean Frantzian.
parlamentarioa:-parlamentoa erregearen gainetik
-eskubideen adierazpena errespetatu.-XVIII Inglaterran.

Ilustrazioa: Argien Mendea: europa guztiak zabaldu zen. Ideia nagusiak: -eskubide naturalak: -askatasuna, berdintasuna. -printzipio politikoak: -botereen arteko banateka: legegilea, exekutiboa eta juduziala. -subiranotasun nazonala: boterea herriak du eta ez jainkozkoak. -gizarte antolakuntza: -gizakiek norberaren borondateari uko egiten diote, gizartearen arauei men egiteko. -klasekako antolakuntza: taldeak aberastasunaren arabera, eta ez jaiotzaren arabera(estamenduak). - Aurrerapenean sinistea. - Pentsalari ilustratu naguriak:...

1. Dion Casio – Historia Erromatarra

• Identifikazioa: Hispania, erromatar konkista, erromanizazioa, herri indigenak; gertakari politiko edo militarren narrazio historikoa, arau juridiko zehatzik gabe.
• Egilea/Garaia: Dion Casio (senataria eta goi-funtzionarioa). Erromatar Inperioa (Erromaren sorreratik, K.a. 753. urteko sorkuntzatik, Alexandro Severoren garaira arte kontatzen du).
• Sailkapena: Zeharkako edo bitarteko iturri juridiko historikoa.
• Testuingurua: Hispaniaren konkista eta erromanizazio prozesua, K.a. 218an hasitakoa (Bigarren Gerra Punikoan) eta Augustoren pean Kantabriako gerrekin amaitu zena.
• Garrantzia: Erromatar zuzenbidearen hedapena ulertzeko testuingurua ematen du. Esaldi indartsua: Garrantzitsua da Hispania ondorengo historian

1. Erreforma politikoa eta oposizioa

Espainiako Trantsizioa 1975ean hasi zen, Francisco Franco hil zenean, eta diktaduratik demokraziarako urratsa suposatu zuen, 1982an PSOEk agintea lortu zuen arte. Aldaketa gauzatzeko hiru jarrera nagusi zeuden: erregimeneko inmobilistak, erabateko haustura nahi zuen oposizioa, eta erregimenaren tresnak erabiliz erreforma bultzatu nahi zutenak. Azken bide hori izan zen, hain zuzen, trantsizioak hartu zuena.

Franco hil ondoren, Juan Carlos Borboikoa errege izendatu zuten, eta honek Arias Navarro jarri zuen gobernuaren buru. Arias Navarroren gobernuak, frankistez eta militarrez osatua gehienbat, ez zuen benetako proiektu demokratikorik eta erreforma oso mugatuak baino ez zituen egin. Bitartean, 1973ko krisi ekonomikoak...

Liberalismoaren joera nagusiak

Liberalismo progresista (erradikala)

• Botereen banaketa: Erregearen boterea mugatu nahi zuten parlamentuaren mesedetan.
• Subiranotasuna: Subiranotasun nazionala parlamentuan ordezkatua.
• Eskubideak: Herritarrentzat askatasun eta eskubide zabalak aldarrikatzen zituzten.
• Sufragioa: Hasieran sufragio zentsitarioa, gero batzuek sufragio unibertsalaren defentsa (ikuspegi demokratikoa).

Liberalismo moderatua (kontserbadorea)

• Botere banaketa eza: Erregeari botere handia onartzen zioten parlamentuaren kaltetan ("subiranotasun partekatua").
• Eskubide mugatuak: Herritarren askatasunak eta eskubideak murriztu nahi zituzten.
• Sufragioa: Oso mugatuta zegoen sufragio zentsitarioaren defentsa (ikuspegi oligarkikoa).

Fernando VII.aren erregealdia

Boltxebikeen Iraultza

1917ko uztailean, sobietek, Leninen gidaritzapean, Behin-behineko Gobernuaren aurkako matxinada antolatu zuten, baina porrot egin zuen, eta Leninek erbesteratu egin behar izan zuen. Urriaren 25ean, boltxebikeek San Petersburgoko Neguko Jauregia eraso zuten, eta Behin-behineko Gobernua amaitu zen. Gobernu iraultzaile bat sortu zen, boltxebikez osatua eta hiru pertsonaia nagusirekin: Stalin, Lenin eta Trotski.

Gobernu honek Kerenskyren sistema burgesarekin amaitu zuen eta hainbat ekintza burutu zituen boltxebikeen ideien arabera:

• Lurrak nekazarien artean banatu zituzten.
• 1918an, Brest-Litovskeko Bakea sinatu zuten Erdialdeko Potentziako herrialdeekin, eta gerratik atera ziren.
• Autodeterminazioa eman zieten errusiar herriei.
• Jabetza

Lehen Mundu Gerraren Aurrekariak

Lehen Mundu Gerra XIX. mendearen azken herenean eta XX. mendearen hasieran Europan bi bloke militar osatu ziren: Aliantza Hirukoitza (Alemania, Austria eta Italia) eta Entente Hirukoitza (Frantzia, Errusia eta Erresuma Batuak). Gerra mundu mailakoa bihurtzeko, Europako potentziek beste kontinenteetako koloniak gudara arrastratu zituzten.

Atsekaberako Zergatiak

Kolonietako arazoak handitu ziren. Potentzia tradizionalek ez zieten jaramonik egiten estatu berriei; haiek, ordea, beraien inperio kolonial zabalak osatu nahi zituzten. Estatu berri batek ez zuen onartzen tratu hau; bere kolonien ahulezia ezagutzen zuen, baina aldi berean, bazen lurralde moderno bat, langilea eta prest bere egoera hobetzeko munduan. Hau...

Sarrera

Aurreko testua 'La Lucha de Clases' astearekiko artikulua da; jatorriari dagokionez, lehen mailako dokumentua. Formaren aldetik, zirkunstantziala da eta eduki sozial eta ekonomikoak ditu. Bestalde, Errestaurazioaren garaian —hau da, industrializazioaren garaia Euskal Herrian— kokatzen da, zehazki 1896. urtean. Testuaren egilea sozialista bat dela dirudi, agian Tomás Meabe izan zitekeena, eta Bizkaiko langileei zuzenduta dago. Haren asmoa greba arma gisa erabiltzea da, eta barrakoiak eta dendak kentzea du helburu.

Terminologia

Idatzia aztertzen hasteko, lehenik eta behin komeni da hitz hauek argitzea, testua hobeto ulertzeko:

• Barrakoiak: Meategietako langileen bizileku zikina eta desegokia adierazten dute.

• Greba: Zerbait aldarrikatzeko

Berrezarkuntzaren Oinarriak (1874-1930)

Seiurteko Demokratikoaren (1868-1874) eta, honen barnean, Lehen Errepublikaren (1873-1874) porrotaren ondoren, Borboien dinastia tronura itzuli zen. Garai honi Berrezarkuntza deitzen zaio. Bi garai nabarmentzen dira:

• Alfontso XII.aren erregealdia (1874-1885)
• Alfontso XIII.aren erregealdia (1885-1930). Maria Cristinaren erregeordetza (1885-1902) tartean izanik.

Alfontso XII.aren Itzulera (1874)

1874an, Pavíaren estatu-kolpearen ondoren, Berrezarkuntza Borbonikoa Antonio Cánovas del Castilloren inguruan antolatu zen. Cánovasek behin-behineko gobernua eratu zuen, Alfontso XII.a (1857, Madril - 1885, Madril) errege izendatuz.

1874ko abenduaren 1ean, Alfontso XII.ak, 17 urte bete berritan, Sandhursteko (Ingalaterra)...

Pertsiarren Manifestua: Sailkapena

• Oinarrizko iturri historikoa da. Edukiaren arabera politikoa da, eta formaren arabera gutun bidezkoa.
• Egileak taldekoak dira: Cadizko Gorteetako diputatu absolutistek idatzi zuten.
• Hasieran testu pribatua zen, Fernando VII.ari bidalia, baina gero publiko egin zen herriak irakur zezan. Nazio mailakoa zen.
• Helburua Antzinako Erregimena berrezartzea eta Cadizko Gorteetako legedia indargabetzea zen.
• 1814ko apirilaren 12an idatzi zen Madrilen. Frantziarrak Espainiatik bota zituztenean, Gorteak Madrilera mugitu ziren eta Fernando VII.a Espainiako tronura itzuli zen. Bere erregealdiak (1814-1833) hiru etapa izan zituen: Seiurteko absolutista, Hirurteko Liberala eta Hamarkada Absolutista.

Analisia

Ideia nagusia Konstituzioaren...