Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lehen Mundu Gerra: Gerraren Bidea eta Ondorioak (1914-1918)

Lehen Mundu Gerra 1914tik 1918ra arte iraun zuen eta XIX. mendearen amaieran pilatutako arazoen ondorio izan zen. Gerraren arrazoi nagusiak inperialismoaren lehia, nazionalismoa, armagintza-lasterketa eta Europako potentzien arteko aliantzak izan ziren.

Gatazkaren hasierako arrazoia 1914ko ekainaren 28an gertatu zen, Franz Ferdinand Austriako artxidukea Sarajevon hil zutenean. Austriak Serbiari gerra deklaratu zion eta, aliantza-sistemaren ondorioz, gatazka Europa osora zabaldu zen. Bi bloke nagusi sortu ziren:

• Aliatuak edo Ententea: Britainia Handia, Frantzia, Errusia eta, geroago, AEB.
• Erdialdeko Potentziak: Alemania eta Austria-Hungaria.

Gerraren Garapena eta Versaillesko Ituna

1914an...

1. SARRERA: MONARKIAREN ERREPUBLIKARAKO ALDAKETA

Caconvasen berrezarkuntzan sistema zahartuta zegoenez, Primo de Riveraren diktadura hasi zen, monarkia beti mantenduta, erregak babestu baitzuen diktadura hori. Hala ere gizarteak diktadurarekiko zuen ikuspegi txarra eta krisi ekonomikoa eragingo du Alfontso XIII.Monarkia azkar erortzea. 1930ean amaitzen da Primo de Riveraren diktadura. Urrengo urte erdian behin behineko gobernuan jarraituko dute militarrek agintean. Diktaduraren ondoren Alfontso XIII.Aren helburua sistema konstituzional batera bueltatzea zen. Hori ezinezkoa izango zen monarkiaren aurkako bloke garrantzitsu bat zegoelako. Monarkiaren aurka zeuden:

• Sozialistak: pentsatzen zuten monarkiaren erorketarekin eman ahalko zela iraultza sozialista.

Foruzale-tradizionalistak eta Karlismoaren Bilakaera

Errestaurazio garaian, foruzale-tradizionalistak euskal esparru politikoaren zutabe nagusietako bat ziren, eta karlismoaren jarraipen historikoa adierazten zuten. Talde honen oinarria foruen defentsa sutsuan zetzan. 1876ko foruen abolizioak Euskal Herriko identitate politikoaren oinarriak astindu zituen, eta tradizionalistek uste zuten horrek gizartearen antzinako egitura, autonomia eta ohitura juridiko bereziak suntsitu zituela. Horregatik, Estatuarekiko harreman berezi baten alde borrokatu ziren, euskal lurraldeen berezitasun historikoak eta eskubide zaharrak berreskuratzeko asmoz.

Barne-zatiketak ohikoak ziren: karlismoak dinastia-gatazka luzeak izan zituen, eta jarraitzaileak bi multzotan...

20

Erregimen frankista gerraren ondorioa izan zen. 1936ko uztailean, militar batzuk, zibil batzuekin batera, errepublikaren aurka altxatu ziren. Militarren lidergotza hartu behar zuen Sanjurjo jenerala desagertu zenean (1936an) Francok hartu zuen protagonismoa, eta bere nagusitasuna orokorra izan zen. Gerra bitartean eta ondoren, oposizioa ia ezabaturik gelditu zen, eta diktadurak Franco hil arte iraun zuen. Francok ez zuen premia handirik izan bere erregimena egituratzeko, baina bere inguruan zeuden “familia politikoak” liderraren ostean kokatzen ari ziren botere-guneak bilatzen, eta erregimena definitu behar izan zuen. Haien arteko interesak oso desberdinak ziren: falangistek eta militar batzuek ez zuten beste monarkia bat nahi; monarkikoek,...

1876ko Konstituzioa (1876-06-30)

Alfontso XII.a Jainkoaren graziaz Espainiako Errege konstituzionala denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizue: egun bilduta jarraitzen duten Erresumako Gorteekin batera eta haiekin bat etorriz, honako hau agindu eta berretsi dudala: Espainiako Monarkiaren Konstituzioa.

11. artikulua: Erlijioa eta Kultua

Erlijio Katoliko, Apostoliko eta Erromatarra Estatuaren erlijioa da. Nazioa haren kultua eta haren ministroak mantentzera behartuta dago.

Espainiako lurraldean ezingo da inor molestatu ez bere iritzi erlijiosoengatik ez bere kultua praktikatzeagatik, baldin eta kristau moralari zor zaion errespetua gordetzen bazaio.

Ez dira baimenduko, ordea, Estatuaren erlijioarenak ez diren jendaurreko...

1868ko Iraultza (La Gloriosa)

La Gloriosa, 1868ko iraultza, irailaren 19an gertatu zen. Bertan, Topete almiranteak, Prim jeneralak eta Serrano jeneralak Cadizko altxamendua egin zuten eta herritarrei laguntza deia egin zuten. Horren ondorioz, batzorde iraultzaileak sortu ziren Cadizen eta Valentziako leku batzuetan. Altxamenduak arrakasta izan zuen eta Isabel II.ak erregealdia utzi egin zuen; Frantziara alde egin zuen, babesik ez zuelako.

1869ko konstituzioa eta politikan izan ziren aldiak

1869ko konstituzio demokratikoaren ondoren, liberalen koalizioek eta aurrerakoi taldeek gorte konstituziogilea deitu zuten. Gobernu koalizioak nagusi izan ziren, baina errepublikarrak eta karlistak ere diputatuak lortu nahi izan zuten. Honako ezaugarriak nabarmendu...

Berrezarkuntzaren Sistema Politikoaren Kritika

Helburua: Berrezarkuntzako sistema politikoaren kritika gauzatzea eta sistemaren ustelkeria salatzea da. Testuingurua: 1901. urtean, Madrilen kokatzen da, Maria Kristina erreginordetzaren amaieran eta 1898ko hondamendiaren ostean; gertaera horrek mugimendu erregenerazionistaren indartzea ekarri zuen.

Sistemaren Osagaiak eta Funtzionamendua

Testuak sistema politikoaren osagaien identifikazioa burutzen du:

• Oligarkak eta kazikeak: Lehenik oligarkak aipatzen dira eta ondoren kazikeak.
• Gobernadore zibilak: Probintzietako gobernuaren ordezkariak dira, eta oligarken zein kazikeen arteko komunikazio-lotura lana egiten dute.
• Sistemaren iruzurra: Hiru elementu horiek osatzen duten sistemaren engainua salatzen

Gerra Hotzaren Sarrera

Zer da Gerra Hotza? Noiz Hasi eta Amaitu Zen?

XX. mendearen bigarren erdian, mundua bi superpotentziaren arteko borrokaren mende bizi izan zen: Ameriketako Estatu Batuak (AEB) eta Sobietar Batasuna (SESB). Biek gatazka zuzena pizteko beldurra zuten, gerra nuklear baten bidez elkar suntsitzeko arriskua baitzegoen. Zehazki, Gerra Hotzak Bigarren Mundu Gerraren amaieratik (1945) bloke komunista desagertu zen arte iraun zuen, 1991 arte.

Kubako Misilen Krisia

Fidel Castroren Botere Hartzea eta AEBen Erantzuna

Kuba Ameriketako Estatu Batuen aliatua zen, baina 1959an Fidel Castrok gidaturiko gerrillak boterea eskuratu zuen. Kubako gobernu berria haien interesetarako arriskutsua zenez, Ameriketako Estatu Batuek ez zuten onartu. Hori...

XIX. mendea Hego Euskal Herrian

XIX. mendea Hego Euskal Herrian gerra, borroka eta altxamenduen sasoia izan zen.

Frantziako Iraultzaren ondorioak

• Konbentzio Gerraren aurreko mendearen azken hamarkada.
• Napoleon I.aren okupazio garaia.

Hirurteko Konstituzionala

1. Monarkia absolutista baztertu eta Cadizen onartutako konstituzio liberala ezarri nahi izan zen Espainian. Porrota izan zen hasieran.
2. Fernando VII.aren heriotzarekin liberalak agintera iritsi ziren, baina ez bakea: Lehen Karlistada (1833-1839).

Bergarako Besarkada

Euskal Herrian, foruen arazo konpongaitza zegoen pil-pilean, horrelako antolamendu politiko-administratiborik liberalek ez baitzuten nahi.

Industria Iraultza eta gizarte aldaketak

Industria Iraultzak Bizkaian eta Gipuzkoan ekarpen ugari...

Kontzertu Ekonomikoaren jatorria eta bilakaera

Foruen ezabapena eta lehen kontzertua

Aurrean dugun testua ulertzeko, kontzertu ekonomikoen sorrera azaldu behar dugu. Horretarako, Hirugarren Gerra Karlista aipatu beharra dago. Alfontso XII.aren garaipenaren eta karlisten porrotaren ostean, lehenengo eta behin, Antonio Cánovas del Castillok (Espainiako gobernuaren presidentea) Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako Foruak ezabatu zituen, 1876ko uztailaren 21eko Legearen bitartez; baina, hala ere, nolabaiteko autonomia fiskala mantendu zuen.

Behin foruak indargabetu ondoren, protestak izan ziren Euskal Herrian, hartutako neurriak gehiegizkoak zirelakoan. Gobernuak egoera berriro planteatu behar izan zuen eta Cánovasek Euskal Herriko agintariekin negoziatu...