Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Testuaren Izaera eta Testuingurua

Aztergai dugun testua lehen mailako testu historikoa da. Testu narratiboa da, protekzionismoaren aldeko hitzaldi edo diskurtso bat baita. Edukiari dagokionez, politikoa eta ekonomikoa da.

Datu Nagusiak

• Egilea: Federico Echevarria, Bilboko enpresari industrial handia.
• Hartzailea: Mitina entzun edo ondoren irakur zezakeen orori zuzendua, baina bereziki gobernuan zegoen Alderdi Liberalari.
• Data: 1893ko abenduaren 9a.

Testuinguru Historikoa

Mitina Berrezarkuntza Garaian eman zen, Maria Kristinaren Erregeordetzan (1885-1902), Sagastaren gobernupean. Mitin honek Espainiako gobernuak neurri protekzionistak mantentzea bilatzen zuen.

Gai Nagusia eta Edukiaren Analisia

Testuaren gai nagusia Bizkaiko industria gizonek egiten duten...

• 1865ean jaio zen, Abandon, familia karlistakoa.
• Euskal abertzaletasunaren gidari nagusia izan zen. Anaia Luisi esker, argi ikusi zuen Euskal Herriko arazoei bilatu behar zitzaien irtenbidea ez zuela karlismoak bilatuko.
• Karlistaldian Lapurdira joan zen etxekoekin. 1876an itzuli ziren. Urduñan jesuitetan batxilergoa egin eta Bartzelonara joan zen zuzenbidea, filosofia, letrak eta izadi jakintzak ikastera. Euskal Herrira itzultzean, euskara ikasten hasi zen.
• Hogeita zazpi urterekin idatzi zuen "Bizcaya por su independencia" (1892), bere lehen liburua. Independentziaren aldeko zabalkundea egin zuen gero ia Euskal Herri osoan.
• 1893an, JEL, "Jaungoikoa eta Lege Zaharra" leloa sortu zuen. Gero, halako batean, EAJ bilakatu zena, "Euzko Alderdi Jeltzalea"

Erreforma Luteranoa

XVI. mendeko lehen erreforma erlijiosoa Martin Lutherrek bultzatu zuen. Erreforma eragin zuen gertakaria Leon X.aren proposamen bat izan zen: diruaren truke barkamena ematea, Bramantek proiektatutako Vatikanoko Done Petri basilika eraikitzeko dirua biltzeko. Lutherrek 95 tesiak (1517) idatzi zituen barkamenen kontra.

Aita santuak atzera egiteko eskatu zion Lutherri, baina hark uko egin zion, eta, ondorioz, eskumikatu egin zuten: kristau komunitatetik baztertu zuten. Handik aurrera, Lutherrek kristautasun indibidualaren aldeko doktrina bat garatu zuen.

Luteranismoa Inperio Santuan barrena hedatu zen, eta Karlos V.ak esku hartzea erabaki zuen. Azkenean, luteranismoa gaitzetsi zuen Wormseko Ediktuan (1521) eta Spirako Dietan (...

1896ko "La Lucha de Clases" aldizkariaren analisia

Testu hau “La Lucha de Clases” aldizkari sozialistan argitaratu zen Bilbon, 1896. urtean; horregatik, testu publikoa dela diogu. Artikulu hau langileek idatzi zuten, eta meatzarien bizi-baldintzen inguruko borroka azaltzen du.

Edukiari dagokionez, izaera politikoa du, kapitalismoaren kontraesanak eta botere politikoaren gabeziak seinalatzen dituelako. Era berean, eduki sindikalista du, meatzeetako langileen bizi-baldintzen inguruan azalpenak ematen dituelako. XIX. mende bukaeran, Industria Iraultza egonkortuta zegoen Bizkaian, eta enpresa berriak sortu ziren, metalurgiak bereziki.

Meatzarien lan eta bizi baldintza kaskarrak

Lan baldintzak eta soldatak

Meategiko langileen lan baldintzak dira...

Lehen Mundu Gerraren Garapena

Lehen Mundu Gerran lau fase bereizten ditugu:

1. Mugimenduen Gerra (1914ko abuztua). Alemania azkar garaitzen saiatu zen (Schlieffen Plana), baina Aliatuek Alemaniako erasoaldia geldiarazi zuten eta gerra-fronteak sendotu ziren.
2. Posizioen Gerra (1914-1917). Gerra-fronteek sendotuta jarraitu zuten. Lubakiak erabili ziren posizioak defendatzeko.
3. 1917ko Krisia. 1917ko egoera aldatu egin zen bi arrazoi zirela eta:
   • Errusiako Iraultza: Errusiar Inperioa desagertu zen eta gobernu komunista bat osatu zen. Gobernu berri honek bakea sinatu zuen Alemaniarekin (Brest-Litovskeko Ituna).
   • Estatu Batuak gerran sartu ziren, Aliatuen alde.
4. 1918ko Erasoaldia eta Gerraren Amaiera. Alemania azken erasoaldia egin zuen Aliatuen aurka, baina porrot

Antzinako Erregimena Frantziako Iraultza baino lehenago Europan zegoen erregimen politiko, sozial, ekonomiko eta kulturala adierazten du. Antzinako Erregimena Frantzian eta Europako herrialde gehienetan eman zen XVI., XVII. eta XVIII. mendeetan.

Ezaugarri Nagusiak:

• Nekazaritza jarduera nagusia zen:

  • Biztanleriaren %80a baino gehiago nekazaritzan aritzen zen.
  • Gehienbat zerealak lantzen zituzten.
  • Lugorria erabiltzen zen (landatu gabe uzten den lur saila, lur eremu horrek behar dituen ongarriak berreskuratzeko).
  • Produkzioa oso urria zen; horregatik, askotan, iraupen-krisiak egoten ziren (normalean, uzta txarrak egoten ziren urteetan oinarrizko elikagaiak falta izaten ziren, eta horrek espekulazioa, gaixotasunak eta hilkortasun handiagoa ekartzen zituen.

Fronte Popularraren Programa (1936-01-16)

1936ko urtarrilaren 16an idatzitako testu honek ezkerreko alderdien arteko koalizio bati buruz dihardu, urte horretako hauteskundeetara elkarrekin aurkezteko adostutako zenbait alderdi adierazten baititu. Maila nagusiko testu bat da, El Socialista aldizkarian argitaratua, Madrilen. Adierazpen politiko bat da, juridikoa dela ere esan daiteke, izan ere, Fronte Popularraren ezkerreko alderdien koalizioaren oinarriak finkatzen ditu. Espainiako gizarte osoari zuzendutako testua da, haien programa aurkezten baitute 1936ko otsailean egingo ziren hauteskundeetarako.

Koalizioaren Helburua eta Programa

Testuan agertzen den ideia nagusia koalizioan aurkezten diren partidu politikoek adierazi nahi dutena da: ezkerraren

1933. urtean hainbat arazo ere egon ziren. Katolikoek antiklerikalismoa ustiatzen zuten eta haien mobilizazioetan oinarrituz CEDA (Espainiako Eskuin Autonomikoen Konfederazioa) sortu zen. Honen helburu nagusia irakaskuntzan eta erlijioan erreformak egitea zen, José María Gil-Roblesen buruzagitzapean.

1933ko otsailean ultramonarkikoak Gil-Roblesengandik banandu ziren eta ondorioz Espainiako Berriztapena sortu zen. Bestalde, karlismoa ere berriro antolatu zen, eskuineko mugimendu nazionalista bihurtuz. Horren helburu nagusia Errepublikaren aurka egitea zen. Falange Espainola ere sortu zen, hasiera batean ikasle taldeez osatua, eta gero unibertsitateko eskuineko ikasleak ere sartu ziren. Horien buru José Antonio Primo de Rivera zen, eta liberalismoaren...

Aldi parlamentarioa (1922-1925)

1922tik 1925era bitarteko urteak erabakigarriak izan ziren erregimen liberaletik diktadura faxistara igarotzeko. Hasieran, Mussolini lehen ministro zenean, erregimen liberala errespetatuko zuela zirudien. Koalizio-gobernu bat eratu zuen, faxistek, liberalek, kontserbadoreek eta popularrek osatua; eta Parlamentuaren onespenarekin, botere bereziak lortu zituen.

Hauteskundeak eta Matteotti auzia

Hauteskunde-lege berria onartu zen, eta 1924. urteko hauteskundeetan, faxistek eta gobernuaren aldekoek botoen %64 eta 404 aulki lortu zituzten.

1924an, faxismoaren krisirik larriena sortu zen, talde faxistek Matteotti diputatua eta sozialisten buruzagia erail zutenean. Diputatu horrek hauteskundeen emaitzak baliogabetzat jotzea...

Sistema Politikoaren Definizioa

Sistema politikoak kontuan hartzen ditu herrialde batean dauden ideologiak, pentsaerak, kultura politikoa, eragile politikoak, alderdiak, gizarte mugimenduak eta interes taldeak. Baita erregimenak ere (erakunde multzoak).

Erregimen Politiko Motak: Ez-Demokratikoak

Totalitarismoak

Totalitarismoak alderdi bakarreko sistemak dira.

Ezaugarri nagusiak

1. Alderdi bakarreko sistema politikoak dira. Aniztasun politiko maila oso baxua da (adibidez, Alemanian garai batean, Alderdi Nazionalsozialista bakarrik).
2. Ideologia garatua eta hertsia dute. Justifikazio ideologiko zehatza dago (adibidez, nazismoa).
3. Mobilizazio erregimenak dira (alderdiari baiezkoa edo ezezkoa adierazteko mobilizazio politiko maila altua).
4. Liderraren garrantzia