Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erregealdiaren Aurrekariak

Iberiar Penintsula entitatetan banatuta zegoen, bakoitza bere sistema politikoarekin.

• 1492: Juduen kanporaketa, Granadaren konkista, Amerikaren aurkikuntza.

Erakunde Politikoak

Errege eta Erregina Katolikoen ezkontzak dinastiak batu zituen. Koroa bakoitzak eutsi egin zien bere erakundeei, legeei, hizkuntzari, usadioei eta abarrei; tokian gelditu ziren mugak. **Erlijio eta kanpo politika bateratua** ezarri zuten.

Erlijio Politika

Monarkia autoritarioa finkatzeko, ezinbestekoa zen elizaren boterea kontrolatzea eta mendekoen batasun erlijiosoa ezartzea. Aita Santuak Patronatu Eskubidea eman zien:

1. Elizako hierarkia izendatzen esku hartzeko.
2. Erromatik datozen dokumentuak kontrolatzeko.
3. Hamarrenak errege-tertzoak kobratzeko.

Erlijio...

Kanpo-politikaren bilakaera

Hiru gertaera nagusik markatu zuten garai honetako kanpo-politika:

• Espainiak Europar Erkidegoan sartzea eskatzea (1962): Ez zuten onartu erregimenaren demokrazia-faltaren ondorioz. Hala ere, 1970ean, Espainiak lehentasunezko ituna lortu zuen eta arantzel-hobariak eskuratu zituen horren bidez.
• Gibraltarren gaineko aginpidea: Espainiak NBEren aurrean eskatu zuen subiranotasuna. Baiezko erantzuna jaso zuen arren, Erresuma Batuak uko egin zion haitza uzteari eta, ondorioz, Espainiak Gibraltarko burdin hesia itxi zuen.
• Deskolonizazio prozesuak: Ekuatore Gineak independentzia lortu zuen (1968) eta Espainiak Mendebaldeko Saharan autodeterminaziorako erreferenduma egiteko konpromisoa hartu zuen.

Mendebaldeko Sahara eta Martxa

30 urteko gerra

30 urteko gerra Alemaniako Inperioko printzerrien arteko arazo erlijioso eta politikoengatik hasi zen. Habsburgotarrek inperioa estatu katoliko handi bat izatea nahi zuten, eta horretarako espainiarren laguntza izaten zuten. Alemaniako printze protestanteek, ordea, beren autonomia mantendu nahi zuten eta enperadorearen aurka agertu ziren, Frantziaren sostengua izanik.

Westfaliako bakea sinatu behar izan zuten, eta Espainiaren arteko liskarrek Pirinioetako Ituna sinatu arte iraun zuten.

Urrezko Mendea

Hispaniar Inperioaren gainbehera gorabehera, literaturak eta arteak goreneko aldia ezagutu zuten XVII. mendean.

Zientzia Modernoa

XVII. mendean esperimentazioaren funtsa ezarri zen. Metodo horri enperismoa deritzo. Metodo zientifikoa...

Dinastia Nagusiak eta Konfliktuak

XVII. mendean bi dinastia nagusi zeuden Europan: Borboiak (Frantzian) eta Habsburgoak (Espainian eta Austrian). Espainiak Europako botere nagusia zuen, baina Frantziak indarrez kentzen saiatu zen, eta horrek Frantziaren hedapena handitu zuen.

Habsburgoen Desira eta 30 Urteko Gerra

Habsburgoek inperio zentralizatu eta katoliko handi bat bihurtu nahi zuten. Honek 30 Urteko Gerra piztu zuen. Alemaniako printze protestanteek beren autonomia mantendu nahi zuten eta enperadorearen aurka matxinatu ziren. Habsburgoak garaituak izan ziren, Westfaliako Bakea sinatu arren, liskarrek jarraitu zuten Pirinioetako Ituna sinatu arte.

Absolutismoaren Gorakada

Absolutismoa da erregeak botere osoa edukitzea, gorteari edo parlamentuei...

I. Monarkia Autoritarioak eta Errege-Erregina Katolikoak

1. Monarkia Autoritarioen Ezaugarriak

• Administrazio zentralizatua sortu.
• Errege-armada iraunkorra eratu.
• Batzar ordezkatzaileen jarduera mugatu.
• Zergak igo herri xeheari.
• Diplomazia-lanak hasi.

2. XVI. Mendeko Monarka Nagusiak eta Adibideak

• Frantzia: Frantzisko I.a
• Ingalaterra: Henrike VIII.a
• Espainia: Errege-Erregina Katolikoak
• Portugal: Joan II.a
• Errusia: Ivan III.a

3. Errege-Erregina Katolikoek Hartutako Neurriak

• Ermandade Santua sortu, bidelapurreriari aurre egiteko.
• Armada profesionala eta iraunkorra sortu.
• Justizia berrantolatu eta kantzelaritzak indartu.
• Korrejidoreak izendatu, politika udalerrietan aplikatzeko.
• Kontseiluak sortu, monarkei gobernu-lanetan aholkuak emateko.
• Ogasuna berrantolatu diru-

Diktadura frankistaren finkapena eta krisialdia (1959-1975)

Garapen ekonomiko eta soziala: Desarrollismoa

Nazioarteko abagune ekonomikoa izan zen garapen honen eragile nagusia. Turismoari, emigrazioari, atzerriko inbertsioei eta esportazioen hazkundeari esker lortutako kapitalek industrializazio-prozesua ahalbidetu zuten.

Abiapuntua: Egonkortze Plana (1959)

1957an gobernuan sartu ziren Opus Deiko teknokratek diseinatu zuten plana, Mundu Bankuaren eta Nazioarteko Diru Funtsaren aholkuei jarraituz. Helburu nagusia ekonomia liberalizatzea zen, autarkiarekin eta interbentzionismoarekin amaitzeko. Gastu publikoa eta estatuaren esku-hartzea murriztu ziren, ekonomia nazioarteari irekitzen zitzaion bitartean. Pezeta debaluatu eta atzerriko inbertsioak...

testua: Lehen Gerra Karlista eta Foruak

Fernando VII.aren azken erregealdi urteetan, liskar asko egon ziren absolutisten eta liberalen artean. 1830ean, Fernando Maria Kristina Borboikoarekin ezkondu zen eta alaba bat izan zuten, Isabel izenekoa. Horregatik, Lege Salikoa kendu eta Lege Pragmatikoa ezarri zuen; lege honek emakumeei erregina izateko eskubidea ematen zien.

Gerraren hasiera eta bi bandoak

Fernando VII.a 1833an hil zenean, Gorteek Isabel II.a izendatu zuten Espainiako erregina. Honek Karlosen eta absolutisten haserrea piztu eta Gerra Karlista hasi zen:

• Karlistak: Nekazarien, herritarren eta foruen aldekoen babesa zuten. Euskal lurraldeetan eta Nafarroan indar handia zuten, absolutismo monarkikoa eta foru tradizionalak aldarrikatuz.
• Isabelinoak:

80ko Hamarkada Gatazkatsua Euskadin

80ko hamarkadan egoera nabarmen larritu zen, hainbat faktore zirela medio: krisi ekonomikoa, ETAren jarduera bortitza (235 hilketa 1978-1980 artean) eta 1981eko estatu-kolpea, besteak beste. 1982tik aurrera, erregimen autonomikoa eraikitzen hasi zen, eta horren ondorioz, erakunde berriak sortu ziren:

• Osakidetza
• Ikastolak (sare publikoan integratuz)
• Euskal Telebista (ETB)
• Ertzaintza

1983-84 bitartean, gizarte-istiluek gora egin zuten, ezker abertzaleak sustatuta. Aldi berean, ETAren aurkako gerra zikinerako, GAL taldea agertu zen.

Frankismoa eta Eliza: Tentsioak Euskal Herrian

Francoren Erregimenaren eta Elizaren arteko harremanak aldakorrak izan ziren. Gerra Zibilaren hasieran (1936-1939) lotura oso estua bazen ere,...

Erregimen Politikoen Tipologia Nagusiak

Gaur egun, erregimen politikoen tipologia hiru multzo nagusitan bana daiteke:

1. Erregimen autoritarioa eta totalitarioa

   Diktadura sinplea edo erregimen totalitarioa Estatuaren erakundeak aginte politiko-militar baten kontrolpean daudenean sortzen da. Garatu gabeko sistemen ezaugarria da, eta bertan desberdintasun ekonomiko handiak eta egitura sozial oligarkikoak egoten dira. Diktaduraren adierazpenik erradikalena erregimen totalitarioan dago. Erregimen horiek gizartearen arlo guztiak kontrolpean edukitzeko ahalmen garatuak dituzte. Gizartearen zuzendaritza eta kontrola agintetik egiten da, eta hori ez da soilik erregimenaren egitura politikoetan islatzen, baita sistema sozialaren kontrolean ere.

2. Erregimen sozialistak

   1917ko

Langileen Gatazkak

Eusko Jaurlaritza erbesteratuak, frankisten oposizioa zuzentzen zuenak, 1947an deitutako grebek milaka atxilotu eragin zituzten. 50eko hamarkadan, grebak ugarituz joan ziren.

Oposizioa

Euskal nazionalismoa diktadorearen oposizio nagusi bilakatu zen. EAJk oposizioaren lidergoa hartu nahi ez izateak ETA bezalako beste erakunde batzuen sorrera eragin zuen. Comisiones Obreras (CCOO) lan handia egin zuen bai frankismoaren aurka, bai langileen alde. Gainera, Vatikano II. Kontziliotik, zenbait talde katoliko Frankoren aurkako jarrerak erakusten hasi ziren. Hala, langileen aldeko lana egin zuten apaiz talde batzuk ere sortu ziren.

Erregimenaren aurkako borrokaren hasiera

Langileen baldintza kaxkarrak hobetzea xede zuten langile mugimenduaren...