Bigarren Mundu Gerra: Bakea eta Mundu Ordena Berria
Bigarren Mundu Gerraren Osteko Bake Antolaketa
Aliatuek, bake luzea lortzeko, kontuan izan behar zuten bi potentzia nagusi berri zeudela: Estatu Batuak eta SESB. Gerra bitartean, konferentzietan bildu ziren bakerako baldintzak aztertzeko:
Yaltako Konferentzia (1945)
- Stalin, Roosevelt eta Churchill bildu ziren Europa nazien eskuetatik askatu ondoren geratuko zen egoeraz hitz egiteko. Une honetan, egoera Stalinentzat ona zen.
- Ekialdeko Europan hauteskunde libre eta demokratikoak egiteko konpromisoa hartu zuen Stalinek.
- Alemania armadarik gabe geratuko zen eta lau zatitan banatuko zuten, bakoitza potentzia irabazle batek administratuta.
- Nazio Batuen Erakundea (NBE/ONU) sortzea proposatu zen, bakea bermatzeko.
Potsdamgo Konferentzia (1945)
- Aliatuen artean desadostasunak agertu ziren. Gauza batean ados jarri ziren: naziek egindako gerrako krimenen aurkako epaiketan.
Gerraosteko Mundu Ordena Berria
- Mundu-ordena AEB eta Sobietar Batasunaren inguruan hasi zen egituratzen.
- Aldaketa handiena Europako ekialdean gertatu zen:
- Sobietar Batasunak hartu zituen Estatu Baltikoak, Poloniako eskualde asko eta Finlandiaren zati handi bat.
- Alemania lau zatitan banatu zen. Potentzia aliatuek administratu zituzten (Sobietar Batasuna, Britainia Handia, Frantzia, AEB). Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren artean arazoak sortu zirenez 1947-48an, Alemania bi zatitan banatu zen eta Burdin Hesia eraiki zen:
- Errepublika Demokratikoa, errusiarrek administratuta.
- Errepublika Federala, estatubatuarrek, britainiarrek eta frantziarrek administratuta.
- Truman Doktrina: Errusiaren zabalpena gelditzeko konpromisoa zen.
- Marshall Plana: Estatu Batuen plana Europa berregiteko zen.
- Europako herrialdeek inperio kolonialak galdu zituzten, eta horrek deskolonizazioa ekarri zuen.
- Prozesuak ez zien metropolien ekonomiari kalte handirik egin.
- Independentzia lortzen zuten herrialdeek arazoak aurkitu zituzten:
- Europa batzea proposatzen hasi zen.
- Gerra Hotza sortu zen: Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren arteko tentsioak.
Bigarren Mundu Gerraren Kausak
a) Versaillesko Ituna (1919)
Alemaniaren potentzia ekonomiko, politiko eta militarra desegin zituen:
- Inperio izaera eta koloniak galdu zituen. Europako lurraldeak galdu zituen (Alsazia eta Lorena).
- Indar militarra murriztu zitzaion.
- Neurrigabeko gerra-ordainek ekonomikoki Alemania egoera txarrean utzi zuten, txanponek balioa galduz, hiperinflazioa eraginez.
Hitlerrek Versaillesko Itunaren umiliazioa eta Errepublikako gobernuaren traizioa salatu zituen.
b) 1929ko Wall Streeteko Kraka
Krisiak gogor jo zituen Italia, Japonia eta Alemania. Bereziki Alemaniak, AEBri kredituak eskatu zizkion, haren ekonomia estatubatuarrarenaren menpe geratuz.
c) Totalitarismo Espantsionisten Indartzea
Erregimen hauek indartu eta zabaldu ziren:
- Alemanian, Hitlerren politika espantsionista zegoen, Austria eta Txekoslovakia anexionatuz.
- Mussolinik Italia zabaldu nahi zuen Afrikan. Hitlerrekin aliatu eta Erroma-Berlin Ardatza sortu zuen.
- Japoniak Asiako inperio indartsuena bihurtzeko, Mantxuria inbaditu zuen.
d) Demokrazien Ahulezia
1929ko krisi ekonomikoaren ondorioz, AEB neutral deklaratu eta bakartu zen, faxistek eta naziek haien asmo espantsionistak gogortzeko aprobetxatuz. Frantziak eta Britainia Handiak, beste gerra mundial baten beldurrez, “baretze politika” aplikatu zuten. Baina politika espantsionistek aurrera jarraitu zuten. Erroma-Berlin Ardatzak Espainiako Gerra Zibilean aktiboki parte hartu zuen, eta azkenik, Alemaniak Polonia inbaditu zuen.
e) Itunen Politika
Potentzia ezberdinak itunak sinatzen hasi ziren:
- Erroma-Berlin Ardatza (1936): faxisten (Italia) eta nazien (Alemania) artean, militarki kolaboratzeko.
- Antikomitern Ituna (1936): Alemania eta Japoniaren artean komunismoaren aurka borrokatzeko.